शतं तु तस्य वर्षाणां महात्मनः परमं आयुः, तेषु एकः परार्धः अतीतः, हे पापरहित! तस्य च समाप्तौ पद्माख्यः महाकल्पः प्रसिद्धः; अद्य तु द्वितीयः परार्धः प्रवर्तते, हे राजन्। अस्य कल्पस्य आदि वराहकल्पः अभिमतः; कल्पारम्भे भगवतः ब्रह्मनारायणस्य स्वरूपं तथा आसीत्। स सर्वभूतसम्भवः भगवाञ् सर्वाणि भूतानि सृष्टवान्। पुलस्त्यः उवाच—भगवान् सर्वस्य आदिः प्रजाः सृष्टवान्। गतकल्पस्य अन्ते, रात्र्यां व्यतीतायां, प्रभाते भगवतः जागरणे, ब्रह्मा सत्त्वसम्पन्नः जगत् शून्यम् अपश्यत्। पृथिवीम् आप्सु निमग्नां विज्ञाय, प्रजापतिः भगवान् चिन्तयित्वा, तां उत्थापयितुम् इच्छामास। विष्णोः स्वरूपं विज्ञाय, स्वबलात् भूमिं धारयितुं, मत्स्यकूर्मादिभ्यः भिन्नं वराहवपुः प्रविष्टवान्। वेदयज्ञमयम् आत्मानं धारयन्, सर्वात्मा, परमात्मा, प्रजापतिः, लोकस्य धारणाय स्थितवान्। ततः स भूमिधरः सलिलं प्रविष्टवान्, यत् आपां आधारः। तं दृष्ट्वा देवी अधःस्थले प्राप्ता। वसुधा भक्त्या नम्रत्वेन स्तुत्वा तं प्रणम्य उवाच—सर्वभूतात्मन्, तुभ्यं नमः; परमात्मन्, तुभ्यं नमः। अद्य माम् इतः उत्थापय, पूर्वं हि त्वत्तः उत्पन्ना अहम्; परमात्मन्, सर्वभूतात्मन्, तुभ्यं नमः। प्रकृतेः अव्यक्तव्यक्तरूप, कालस्वरूप, सर्वभूतकर्तृ, रक्षक, संहर्ता, तुभ्यं नमः। सृष्ट्यादौ परमब्रह्मा, विष्णुरुद्रात्मरूपधारी, जगति एकार्णवे समुपशमिते सर्वं ग्रसित्वा—त्वं एव, गोविन्द, अन्ते अवशिष्टः, मुनिभिः चिन्त्यः; तव परमं रूपं न कश्चन वेद। यानि रूपाणि त्वया अवतारेषु धृतानि, तानि देवैः पूज्यन्ते; मोक्षकामाः त्वां परमब्रह्मरूपेण पूज्य मोक्षं प्राप्नुवन्ति। वासुदेवं विना कः मोक्षं प्राप्नुयात्? मनसा ग्राह्यं, इन्द्रियैः अनुभाव्यं, बुद्ध्या अवगम्यं च—एतानि सर्वाणि तव रूपाणि। मया त्वया व्याप्ये, त्वया धार्ये, त्वया सृष्टे, त्वां शरणं प्रपन्ना अहम्। अतः, मम लोके माधवीति ख्यातिः। एवं भूम्या स्तुतः भूमिधरः— स महातेजाः सामस्वरघोषघननिनादसदृशं निनदं नदन्, महावराहः उत्पलविस्फुरितलोचनः, स्वदंष्ट्रया भूमिं उद्धृत्य, अधोलोकात् नीलगिरिकमलदलसदृशः उदतिष्ठत्। तस्योर्ध्वगमनसमये, तस्य मुखात् वातः आपः स्पृशन्, ये जनलोकाश्रयाः सनन्दनादयः निष्पापाः ऋषयः, ते अपि विशुद्धतराः अभवन्। तीक्ष्णखुराभिः क्षुभिताः आपः अधोलोकं पतन्ति, सततम् अनुनादं कुर्वन्त्यः; स्तुतमेखलघनानां श्वासवाताः सर्वतः संचरन्ति। स महावराहः, आप्लुतोदरः, भूमिं विदारयन्, वेदमयशरीरस्य रोमकूपेषु स्थितैः मुनिभिः कम्पितः सन् प्रमोदं जगाम। हे परमेश, हे केशव, नरपतिनाथ, गदाशंखचक्रधृक्, त्वं सृष्टिसंहारपालनकारणम्; त्वमेव परं, अन्यः नास्ति परमं धाम। तव पादयोः वेदाः, दंष्ट्राः यूपाः, दन्तमुखयोः यज्ञशास्त्राणि, जिह्वायां वह्निः, तृणानि रोमाणि—हे प्रभो, त्वमेव यज्ञमूर्ति। स्वर्गमर्त्ययोः मध्ये, अतुलबलरूपेण, तव स्वरूपेण एव व्याप्यते; सर्वं जगत् त्वया व्याप्तम्, हे प्रभो, सर्वहिताय। त्वं एव परात्मा, अन्यः नास्ति, हे जगन्नाथ। एषा तव महिमा, येन चराचरं व्याप्तम्; इदं जगत् विज्ञानरूपम्, अज्ञानिनः न पश्यन्ति। ये केवलं प्रकृतिम् एव पश्यन्ति, ते अन्धकारनावायाम् अप्लवमाना विचरन्ति; ये तु विज्ञानं जानन्ति, विशुद्धचित्ताः, ते सर्वं जगत् पश्यन्ति। ये तव विज्ञानरूपं पश्यन्ति, हे परमेश, कृपां कुरु, सर्वभूतात्मन्, लोकहिताय। उद्धर भूमिम्, हे कमललोचन, अतीन्द्रिय! हे पुण्यश्लोकिन् गोविन्द, त्वं कल्याणमयः—भूमिम् उद्धर। उद्धर, हे प्रभो, सर्वहिताय; कुर्व लोकस्य कल्याणम्। एवं स्तुतः परमात्मा भूमिधरः— शीघ्रं भूमिम् उद्धृत्य, महोदधौ स्थापयामास; तस्यां महती जलराशिः महाप्लव इव स्थितः। ततो भूमिं समं कृत्वा, आदिपुरुषः, परमपुरुषः, पर्वतान् पृथिव्यां विभागतः न्यधात्। भूमिं विभाग्य, सप्त द्वीपान् यथापूर्वं स्थापयामास, चतुर्विधान् लोकांश्च भूताद्याः सृष्टवान्। एतत् पूर्वं ब्रह्मणे विष्णुना, तुष्टेन देवेशेन, दर्शितम्; त्वं परमदैवतम्। त्वया मया च एतद् जगत् धार्यं पाल्यं च यत्नेन; अद्य असुरश्रेष्ठाय वरः दत्तः मया। देवानां हिताय, त्वं तान् हन्तुम् अर्हसि, हे प्रभो; अहं सृष्टिं करिष्यामि, त्वं पालय, हे प्रभो। एवं उक्तः विष्णुः निर्गतः, प्रभुः देवांश्च सृष्टवान्; तस्मात् अज्ञानतः एकः तमः उत्पन्नः। तमः, मोहः, महामोहः, तमिस्रः, यः च अन्धसंज्ञकः—एवं पञ्चधा सृष्टिः महात्मनः ध्यानात् अभवत्। बहिः अभ्यन्तरं च अलोकः, आच्छन्नात्मा, वृक्षस्वरूपः—एषा आद्यसृष्टिः मुख्यप्रजासृष्टिरिति कथ्यते।