शृणु, राजन्, कालस्य निर्णयेन सप्तर्षयः, देवाः, इन्द्रः, मनुः तस्य पुत्राश्च — एषां कालमात्रं कथयामि। एकस्मिन्नेव काले सर्वे सृष्टाः पुनः लीयन्ते यथापूर्वम्। चतुर्युगानां संख्या, एकत्र गणिता, सप्तत्यधिकैकं एकं ज्ञायते। मनुं देवांश्च यः कालः मन्वन्तरः इति प्रसिद्धः, दिव्यगणनया अष्टलक्षं स्मृतः। तस्मात् द्विपञ्चाशत्सहस्राणि अधिकानि, राजन्; पूर्णमेकं त्रिंशत्कोट्यः संख्या गणिताः। तत्र षट्सप्ततिः नियुतानि, च विंशति सहस्राणि अधिकानि, विप्र; एषः कालः, अधिकं विना, निर्दिष्टः। मन्वन्तरस्य एषा गणना मानववर्षेषु; एषः कालः चतुर्दशगुणितः ब्रह्मणः दिनं स्मृतम्। ब्रह्मणः दिनं नैमित्तिकं इति कथ्यते; तस्य अन्ते प्रलयः आगच्छति, यदा त्रिलोक्यः — भू, भुवः, आद्याः — दह्यन्ते। महर्लोकवासिनः, तापदुःखिताः, जनलोकं गच्छन्ति; यदा त्रिलोक्यः एकः समुद्रः भवति, ब्रह्मा, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः, शेषशय्यां विश्राम्यति, त्रिलोक्यः निगलितः; स जगत्पति, जनलोकस्थैर्ययोगिभिः ध्यायमानः। समानमात्रायाः रात्रौ, तस्य अन्ते, पुनः सृजति; एवं ब्रह्मणः वर्षः, तथा शतवर्षाणि। ब्रह्मणः शतवर्षाणि महात्मनः परं आयुः; तस्य एकः परार्धः गतः, निष्पाप। तस्य अन्ते महाकल्पः पाद्मः प्रसिद्धः; इदानीं, राजन्, द्वितीयः परार्धः प्रवृत्तः। वराहः प्रथमः कल्पः इति कल्पितः; कल्पारम्भे भगवतः ब्रह्मनारायणस्य स्वरूपं यथावत्। स सर्वभूतानि सृजति — इदं ब्रूहि, महर्षे। पुलस्त्यः उवाच — भगवान्, सर्वस्य आदिः, प्रजाः सृजति। पूर्वकल्पस्य अन्ते, रात्रिः गतायां, प्रभुः जागरितः, ब्रह्मा, सत्त्वपूर्णः, जगत् शून्यं अपश्यत्। भूमिः जलमध्ये लीनं ज्ञात्वा, प्रजापतिः, चिन्तयित्वा, उत्थापनं इच्छति। विष्णोः रूपं विज्ञाय, स्वबलात् भूमिं धारयितुं, स वराहरूपं प्रविष्टः, मत्स्यकूर्मादिभ्यः भिन्नम्। वेदयज्ञमयं रूपं धृत्वा, स्थिरात्मा, सर्वात्मा, परमात्मा, प्रजापतिः, जगत्स्थित्यर्थम् तिष्ठति। तदा भूमिधरः जलं प्रविश्य, जलाधारं, तं दृष्ट्वा देवी अधोभुवं प्राप्ता। वसुधा, भक्त्या नमिता, तं स्तौति, नम्रपूजया। पृथिव्याः वचनम् — नमस्ते सर्वभूतात्मन्, नमस्ते परमात्मन्। अद्य माम् उत्थापय, पूर्वं त्वत्तः उत्पन्ना; नमस्ते परमात्मन्, नमस्ते सर्वभूतात्मन्। नमस्ते, अव्यक्तव्यक्तस्वरूपे, मूलप्रकृत्याः, समये; त्वं सर्वभूतसृजिता, त्वं रक्षकः, त्वं संहर्ता। सृष्ट्यादौ, सः परं ब्रह्म, विष्णुरुद्रात्मरूपधारी, जगत् एकसागरं जातं सर्वं भक्षयित्वा — त्वमेव, गोविन्द, अन्ते तिष्ठसि, विप्रैः ध्यायमानः; तव परं रूपं — कश्चन न जानाति। अवताररूपाणि यानि त्वया धृतानि, देवैः पूजितानि; मोक्षार्थिनः तव पूजां कृत्वा, परं ब्रह्म रूपेण, मोक्षं प्राप्नुवन्ति। वासुदेवस्य पूजां विना कः मोक्षं प्राप्नुयात्? यद् रूपं मनसा गृह्यते, यत् इन्द्रियैः स्पृश्यते — यत् बुद्ध्या अवगम्यते — सर्वे तव रूपाणि। अहं त्वया व्याप्यते, त्वया धार्यते, त्वया सृज्यते, त्वाम् आश्रये। तस्मात्, एषा जगति मां माधवी इति आह्वयति। भूम्या स्तुतः भूमिधरः — भगवतः — सः, तेजस्वी, सामवेदध्वनिसदृशं मेघगर्जनसदृशं च निनादं निनाद्य, महान् वराहः, विकसितपद्मनयनः, स्वदंष्ट्रया भूमिं उद्धरन्, अधोभूमेः उद्गतः, नीलगिरिपद्मदलसदृशः। यदा सः उद्गच्छति, तस्य मुखात् वातः जलान् आघातयति; जनलोकशरणं प्राप्ताः निष्पापाः ऋषयः — सनन्दनाद्याः — अधिकं शुद्धाः अभवन्। तीक्ष्णखुरैः विक्षिप्तं जलं अधोभूमिं पतति, सततं शब्दं जनयति; स्तुतमेघानां वाताः सर्वत्र सञ्चरन्ति। महान् वराहः, जलबस्मितोदरः, भूमिं विदारयन् उद्गच्छति; तस्य वेदारूपशरीरस्य रोमकूपेषु स्थिताः ऋषयः हर्षं अनुभवन्ति, सः कम्पयन्। परमेश्वर, केशव, नरपतिनाथ, गदाशङ्खचक्रधारी, त्वं सृष्टिसंहारस्थितिकारणम्; त्वमेव परं, अन्यः परं स्थानं नास्ति। तव पादयोः वेदाः, दंष्ट्रायां यूपाः, तव दन्तमुखे यज्ञाः शास्त्राणि च; जिह्वायां अग्निः, तृणानि रोमाणि — प्रभो, त्वमेव यज्ञस्वरूपः। स्वर्गभूम्योर्यः अन्तरिक्षं, अतुलबलं, तव रूपेणैव पूर्णम्; सर्वं जगत् त्वया व्याप्यते, प्रभो, सर्वहिताय। त्वमेव परं आत्मा, अन्यः नास्ति, जगन्नाथ। तव महत्त्वं — येन सर्वं चराचरं व्याप्यते; एतत् जगत् ज्ञानमयं, अज्ञानिनः न पश्यन्ति। ये केवलं प्रकृतिं पश्यन्ति, तमःतरङ्गे भ्रमन्ति; ये ज्ञानं जानन्ति, शुद्धमना, सर्वं जगत् पश्यन्ति। ये तव रूपं ज्ञानरूपं पश्यन्ति, परमेश्वर, कृपां कुरु, सर्वभूतात्मन्, लोकहिताय। भूमिं उद्धर, पद्मनयन, अगम्यरूप; भगवन् गोविन्द, गुणपूर्ण, भूमिं उद्धर।