एषा स्रुक् मया निर्मिता, सुखदायिनी भवतु। पलाशपात्रे तु दुर्वा, तण्डुलाः, पुष्पाणि, कुशा च संस्थितानि। तिलैः, दध्ना, मधुना, यवैः, क्षीरैः च सह, अष्टविधं हविर्दत्तं, यथाऽनुशिष्टं पूर्वैः ऋषिभिः। भीष्मस्य, अनन्तवीर्यस्य, वचनं श्रुत्वा, दिव्यः महर्षिः पुलस्त्यः, ब्रह्मपुत्रः, उपविशत्। आसनं, पाद्यं, हविपात्रं च समर्प्य, हर्षपूर्णः, स धर्मज्ञः, सन्तोषितः, उचितेन आचरणेन तद् स्वीकृतवान्। पुलस्त्यः उवाच—सत्यवादी, दानशीलः, वचननिष्ठः, राजन्, लज्जाशीलः, स्नेही, क्षमावान्, शत्रुनिग्रहे वीरः त्वम्। धर्मज्ञः, कृतज्ञः, दयालुः, मधुरवक्ता, सत्कृत्य सत्कृतान्, बुद्धिमान्, ब्राह्मणभक्तः, साधून् च पूजयसि। त्वं, विनययुक्तः, सदा मम प्रियः; वद, सौभाग्ययुक्त, यत् त्वं पृच्छितुम् इच्छसि, तत् अहं वक्ष्यामि। भीष्मः उवाच—भगवन्, ब्रह्मन्, कदा स महात्मा आसीत्? कथं प्रथमं स देवाः अन्यांश्च सृजति? अथ वा, भगवतः विष्णोः पालनं कथं, रुद्रस्य सृष्टिः कथं? ऋषयः, देवाः, स महात्मा कथं सृजिताः? पृथिवी, आकाशः, समुद्राः, द्वीपाः, पर्वताः, ग्रामाः, वनानि, नगराणि च कथं सृजितानि? ऋषयः, प्रजापतयः, सप्तर्षयः, वर्णाः, वायु, पुरातनस्थलानि, गन्धर्वाः, यक्षाः, राक्षसाः च कथं सृजिताः? तीर्थानि, नद्यः, सूर्यः, ग्रहाः, नक्षत्राणि च कथं सृजितानि? यथावत् तद् मे कथय। पुलस्त्यः उवाच—परमपरः, परमात्मा, आदिपितामहः, निराकारः, निरवर्णः, निरगुणः, निरलक्षणः। न तस्य क्षयः, न विनाशः, न विकारः, न वृद्धिः, न जन्म; सर्वगुणवर्जितः, स एव प्रकाशते। स सर्वत्र समः, सर्वेषु स्थितः, अतुलनीयः; ब्रह्मरूपेण चिन्त्यः, मुनिभिः उपदिष्टः। स गूढः, परः, नित्यः, अजः, अव्ययः, अचलः, पुरुषरूपेण, कालरूपेण च प्रतिष्ठितः। तं नमस्कृत्य, अहं कथयामि, यथा स जगत् सृजति, आदौ कमलासनात् उत्पन्नः जगन्नाथः। सृष्टिकाले, राजन्, स महात्मा गुणैः विविक्तः, त्रिविधः—सात्त्विकः, राजसः, तामसः—उत्पन्नः। प्रमुखतत्त्वं, बीजादिभिः समं आवृतम्; वैकारिकः (सात्त्विकः), तैजसः (राजसः), भूतादिः (तामसः) रूपेण उत्पन्नः। एषः त्रिविधः अहंकारः महतः उत्पन्नः; पंचभूतानि, पंच कर्मेन्द्रियाणि च अभिव्यक्तानि। पृथिवी, आपः, अग्निः, वायु, आकाशः च, स्वभावतः, एकैकशः, क्रमशः वर्ण्यते। तदनन्तरं, तामसः (भूतादिः) आकाशं आवृतवान्, यः केवलं शब्दधर्मकः; आकाशस्य विकारात् स्पर्शः उत्पन्नः। स शक्तिमान् वायुः, यस्य धर्मः स्पर्शः; आकाशः केवलं शब्दधर्मकः, स्पर्शेन आवृतः। वायु विकारात् रूपः उत्पन्नः; तद् रूपं तेजः, वायुः रूपधर्मकः। वायु स्पर्शरूपयुक्तः, रूपेन आवृतः; तेजः विकारात् रसः उत्पन्नः। तस्मात् आपः अभिव्यक्ता, रूपेन आवृतः; आपः विकारात् गन्धः उत्पन्नः। तस्मात् मिश्रं अभिव्यक्तं, यस्य धर्मः गन्धः; देवाः कर्मेन्द्रियाणि राजसोत्पन्नानि दश स्मृतानि। मनः एकादशं; देवाः सात्त्विकोत्पन्नाः—त्वचा, चक्षुः, घ्राणः, जिह्वा, श्रोत्रं पञ्चमम्। तेषां धर्मः शब्दादि ग्रहणम्; वाक्, हस्तः, पादः, गुदः, उपस्थः पञ्च कर्मेन्द्रियाणि। उत्सर्गः, शिल्पः, गमनम्, वाक्—एषां धर्मः, विपरीतेन; आकाशः, वायु, अग्निः, आपः, पृथिवी च। वीर, एते शब्दादि धर्मयुक्ताः, वृद्धिमान्; शान्तः, उग्रः, मूढः, विविक्तधर्मेण स्मृताः। विविधशक्तियुक्ताः, पृथक् स्थिताः, संयोगरहिताः, सृष्ट्यर्थं न शक्ताः, पूर्णसमागमे न आगताः। परस्परसंयोगेन, सहायतया, एकत्वलक्षणं, पूर्णसंघातं प्राप्तवन्तः। पुरुषाधीनत्वात्, प्रकटार्थं च, महत्तत्त्वादि, विशेषान्तः, ब्रह्माण्डं उत्पादितम्। क्रमशः तद् विस्तारितम्, जलबिन्दुवत्; तत्र, अव्यक्तसारः, जनार्दनरूपेण अभिव्यक्तः। ब्रह्मा, ब्रह्मरूपेण, स्वयं प्रतिष्ठितः; मेरुः नाभिनालः, महापर्वताः गर्भशयः अभवत्। समुद्राः, महात्मनः, तस्य; तत्र द्वीपाः, समुद्राः, ज्योतिषलोकाः संहिताः। तस्मिन् ब्रह्माण्डे, वीर, देवाः, असुराः, मानवाः अभिव्यक्ताः, बहिः जल, अग्नि, वायु, आकाश, पृथिव्यादिभिः आवृताः। ब्रह्माण्डं दशधा महत्तत्त्वादिभिः, अव्यक्तेन च आवृतम्; राजन्, महात्मा सर्वैः आवृतः। एषां सर्वावरणैः, सर्वभूतसंयुक्तं, नारिकेलफलवत्, बीजं बाह्यत्वकैर् आवृतम्।