भगवता ब्राह्मणानां च विश्वामित्रस्य च श्रेय इच्छता, एकः चतुश्पाद्वेदः पुनः भगवता चतुर्धा विभक्तः। भगवतः व्यासेन सः वेदः सर्वेषां हिताय यथाविभक्तः, तस्य च शिष्यैः शिष्यपुत्रैश्च पुनः शाखाशः विभागः कृतः। प्रयागे च भगवतः स्वयं पृष्टः महानृषिभिः, धर्मकामैः तैः ऋषिभिः कृष्णेन उपदिष्टं यथावत्। एष सर्वः इतिहासः, हे द्विजश्रेष्ठ, धर्मनिष्ठानां मुनीनां लोके परमया परम्परया यथावत् कथितः। यद् पूर्वं ब्रह्मणा महात्मने पुलस्त्याय कथितं, तत् पुलस्त्येन गङ्गाद्वारे भीष्माय प्रोक्तम्। अस्य पुराणस्य पाठः, श्रवणं, विशेषतः स्मरणं पुण्यं, यशःकरं, दीर्घायुष्करं, सर्वपापविनाशनं च। इदं पुराणं क्रमशः सूतेन प्रकाशितं, यत् पूर्वं ब्रह्मणा ब्राह्मणेषु विस्तारतः उक्तम्। यः चतुर्थांशं सम्यग्वेत्ति, संयतेन्द्रियः पठति, सः समस्तं पुराणं पठितमिति निश्चितं विज्ञेयम्। स द्विजः, यः वेदान् चतुर्न सहाङ्गोपनिषत्समेतान् वेत्ति, पुराणं च जानाति, स एव सत्त्वतः पण्डितः। वेदः इतिहासपुराणाभ्यां सहाधेयः; अल्पश्रुतं वेदः बिभेति, "मां विक्षिप्स्यति" इति मन्यते। स्वयम्भुवोक्तं केवलं एकमध्यानं पठित्वा, सः आपद्भ्यः विमुक्तः, इच्छितं पदं प्राप्नोति। प्राचीनकथां यः प्रतिपादयति, तस्मादेतत् "पुराण" इति नाम; यः अस्य व्युत्पत्तिं वेत्ति, सः सर्वपापैः विमुक्तः। ऋषयः सूतम् ऊचुः—कथं भगवतः मानसपुत्रः पुलस्त्यः भीष्मेन सह समागतः? पापदोषैः जनानां दर्शनं दुर्लभं तस्य, अतीव आश्चर्यम्—कथं स ऋषिः क्षत्रियेन सह मिलितवान्? वद, हे बुध, केन तपसा सः तुष्टः? कं नियमं कृतवान्, किं वा अन्यत् व्रतम् आचरितम्? येन ब्राह्मणर्षिः तुष्टः सन् उक्तवान्—किं भागमात्रं, अर्धं, उत पूर्णं उत्सवस्य प्रकाशितम्? कुत्र च केन प्रकारेण पुलस्त्यः दृष्टः? तद् वद, हे भाग्यवतां श्रेष्ठ, श्रोतुम् उत्सुकाः स्मः। सूत उवाच—यत्र पुण्यशीला गङ्गा, लोकेषु पावनी, गिरिं भित्त्वा वेगेन निर्गता, तत्र गङ्गाद्वारे, महातीर्थे, भीष्मः पितृनिष्ठः, दीर्घकालं स्थिरव्रतः महात्मानां धर्मे स्थितः। शताधिकवर्षाणि, परं ध्यानं कृत्वा, परब्रह्मणि मनः स्थाप्य, त्रिसंध्यं स्नानं च अकरोत्। स महात्मा स्वाध्यायेन पितॄन् देवान् च तर्पयन्, आत्मनियमेन च, पितामहः तेन तुष्टः। तदा ब्रह्मा स्वपुत्रं पुलस्त्यं प्रोवाच—गच्छ भीष्मस्य कुरुनन्दनस्य समीपं, स व्रतानुरतः वीर्यवान्। तं तपसः संहर, कारणं च निवेदय; अयं महाभागः ध्याननिष्ठः पितृभक्तः च। यद् इच्छति तस्य मनसि, तत् शीघ्रं सम्पादय; इति पितामहवचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः महर्षिः— स गङ्गाद्वारमागत्य भीष्मं प्राह—वृणीष्व, भगवन्, यद् अभिलषसि हृदये। हे वीर, पितामहः तव तपसा तुष्टः; ब्रह्मणा प्रेषितः अहम्, वाञ्छितवरदाने उपस्थितः। तानि मधुरवचनानि श्रुत्वा भीष्मः चक्षूंषि अपास्य, पुरतः स्थितं पुलस्त्यं ददर्श। अष्टाङ्गप्रणिपातेन, तं महर्षिं प्रणम्य, भूमिं सर्वाङ्गैः आलिङ्ग्य, सः इदं वाक्यमुवाच। अद्य मे जन्म सफलं, अद्य मे परमशुभः दिनः; तव पादौ अत्र दृष्ट्वा, यः लोके पूज्यः। तपसः फलं प्राप्यते, यः भगवतः साक्षात् सन्निधिम्; वरदः विशेषतः तटस्थं आगतः। एष समिध् मया सन्नद्धा, स्थाप्यतां, सुखावहः स्यात्। पलाशपात्रे दर्वा, तण्डुलाः, पुष्पाणि, कुशाः च स्थापिताः। सरषपैः दध्ना मधुना यवैः क्षीरेण च, अष्टविधं होमद्रव्यं, पूर्वऋषिभिः विनिर्दिष्टम्। भीष्मस्य वाक्यं श्रुत्वा, यस्य तेजः अप्रमेयम्, पुलस्त्यः, ब्रह्मपुत्रः, दिव्यः मुनिः, उपाविशत्। आसनं पाद्यं च अर्घ्यं च समर्पितम्, हृष्टः सः भगवतः तद् विधिवत् प्रतिगृह्य प्रीतः अभवत्। पुलस्त्य उवाच—सत्यवाक् दानशीलः स्थिरव्रतः त्वं राजन्; लज्जालुः मैत्रः क्षमावान् शत्रुनिग्रहे वीर्यवान्। धर्मज्ञः कृतज्ञः दयालुः मधुरभाषी; सत्कार्येषु सत्कर्ता, बुद्धिमान्, ब्राह्मणपूजकः, साधुसेवी च। अहं सदा तव प्रसन्नः अस्मि, पुत्र; यद् इच्छसि पृच्छ, वदामि। भीष्म उवाच—भगवन्, ब्रह्मन्, कदा स महाबलः आसीत्? कथं सः प्रथमं देवांश्चान्यान् सृष्टवान्, तद् ब्रूहि। अथवा कथं श्रीविष्णुः धारयामास, रुद्रः कथं सृष्टः? ऋषयः देवाश्च तेन महात्मना कथं सृष्टाः? पृथिवी कथं, व्योम कथं, एते च सागराः कथं? द्वीपाः, पर्वताः, ग्रामाः, वनानि, पुराणि च कथं सृष्टानि इति? एवं सुतः ऋषीणां पृष्टः, पुलस्त्यस्य भीष्मसंवादस्य आदौ स्थितं सर्वं यथावत् कथयामास।