ब्रह्मणः द्वितीयसृष्टिः यथाच विश्वप्रलयस्य वर्णनं कृतम्, तत्र प्रतिपद्यते यतः प्रत्येककाले महानपि भूतगणः विनश्यन्ति। एवं ब्रह्मणः कालगणनां च तस्य अनित्यता च यथावत् ज्ञात्वा, भोगदुःखं संसारक्लेशं च मनुष्यः पश्यन्, मोक्षस्य च दुरलभत्वं, वैराग्यदोषान् च निरीक्ष्य, सः प्रपञ्चं चाप्रपञ्चं च परित्यज्य ब्रह्मणि एव स्थितिं लभते। विविधत्वदर्शनात् सः धैर्येण स्थित्वा, त्रिविधदुःखातीतः विरूपाक्ष इति निर्मलः कथ्यते। ब्रह्मानन्दं प्राप्य, सः कुतश्चन न भीतिम् अनुभवति। एवं कर्मविधिः अधिकारविस्तरश्चोक्तः। अत्र जगतः परिवर्तनानि—सृष्टिः, प्रलयः, विकारः, भूतानां प्रवृत्तिः, निवृत्तिः, तेषां फलानि च—वर्णितानि। वसिष्ठस्य आविर्भावः, शक्तेः जन्म, तेन सौदासविजयः, विश्वामित्रेण सौदासस्य दण्डनं, पराशरस्य उत्पत्तिः, सः अदृश्येन भगवता पितृदुहितर्यां जातः, तथा व्यासस्य मुनेः जन्म, शुकस्य प्राज्ञपुत्रस्य जन्म, पराशरस्य विश्वामित्रकृतद्वेषः, वसिष्ठेन विश्वामित्रविनाशाय अग्निः उत्पादितः, तं च साम्याय कण्वेन प्राज्ञेन शमितम्। भगवता ब्राह्मणानां च विश्वामित्रस्य च हितकाम्यया एकचतुर्ष्पद्वेदः पुनः चतुर्धा कृतः। भगवता व्यासेन तस्य विभागः सर्वहिताय कृतः, तस्य शिष्यैः शिष्यशिष्यैश्च शाखाविभागः पुनः कृतः। प्रयागे भगवता स्वयमेव श्रेष्ठैः ऋषिभिः पृष्टः, तेषां धर्मकामानां कृष्णेन धर्मोपदेशः कृतः। एषः सन्दर्भः यथावत् कथितः, हे द्विजश्रेष्ठ, एषः लोके परमपारम्पर्यः धर्मनिष्ठैः मुनिभिः साधितः। यद्ब्रह्मणा पूर्वं महात्मने पुलस्त्याय उक्तम्, तत् पुलस्त्येन गङ्गाद्वारे भीष्माय प्रोक्तम्। अस्य श्रवणं, पठनं, विशेषतः धारणा पुण्यं, कीर्तिकरं, दीर्घायुष्करं, सर्वपापनाशनं च। एतत् पुराणं क्रमशः सूतेन प्रकाशितम्, यद्ब्रह्मणा पूर्वं विस्तारतः ब्राह्मणेषु उक्तम्। यः तस्य चतुर्थांशमपि सम्यक् वेद, संयम्येन्द्रियः पठति, सः सर्वं पुराणं पठितवान् इति निश्चितम्। स द्विजः यः चतुर्वेदान् सहाङ्गोपनिषद्भिः वेद, पुराणं च वेत्ति, सः एव परमबुद्धिमान्। वेदस्य सहायकं इतिहासपुराणयोः पाठः; वेदः अल्पश्रुतं जनं भीतिः, 'मां विपर्यास्यति' इति। आत्मभुवा उक्तस्य एकमध्यायस्य अध्ययनात् अपि, पठनात्, आपद्भ्यः विमुक्तिः, इच्छितं पदं च लभ्यते। प्राचीनपरम्पर्यस्य वर्णनात् एषः 'पुराण' इति कथ्यते; यस्य व्युत्पत्तिं वेत्ति, सः सर्वपापेभ्यः मुक्तः। ततः मुनयः सूतं पप्रच्छुः—कथं भगवतः ब्रह्मणः मानसपुत्रः पुलस्त्यः भीष्मेन सह साक्षात् संमिलितः? पापदुषितैः मनुष्यैः तस्य दर्शनं दुर्लभं, इदं चाश्चर्यतमं—कथं मुनिः क्षत्रियेण सह साक्षात्कृतः? कथं वा महत्तपसा सः तुष्टः? किं व्रतमाचरितम्? किं वा नियमं कृतवान्? येन ब्राह्मणर्षिः तुष्टः सन् किञ्चिदंशं, अर्धं, वा सम्पूर्णं महोत्सवस्य उक्तवान्? कुत्र, कथं च पुलस्त्यः दृष्टः? तद्वद, हे भाग्यवन्, श्रोतुम् उत्सुकाः स्मः। सूत उवाच—यत्र पुण्यशीला भागीरथी गङ्गा पर्वतादुत्फुल्ला, तीव्रवेगेन प्रवहन्ती, लोकान् पावयन्ती, तत्र गङ्गाद्वारे महातीर्थे, भीष्मः पितामहानुगतः, तत्र दीर्घकालं स्थित्वा, महाव्रते स्थितः। शताधिकवर्षाणि परमध्यानयुक्तः, परमब्रह्मणि चित्तं संस्थाप्य, त्रिसंध्यायाम् अवगाहनं कृत्वा, आत्मानं शमयन्, स्वाध्यायेन पितृदेवतृप्तिं च कृत्वा, सः महात्मा ब्रह्मणः प्रीतिं लब्धवान्। तदा ब्रह्मा स्वपुत्रं पुलस्त्यं मुनिवरं उवाच—गच्छ, कुरुपुत्रं भीष्मं व्रतानुष्ठानरतं, नायकं, तपोव्रताद् निवर्तय, कारणं च निवेदय; सः भाग्यवान् ध्याननिष्ठः पितृभक्तः। यदस्य मनसि वाञ्छितं, तत् शीघ्रं सम्पादय। पितामहवचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः गङ्गाद्वारम् आगत्य, भीष्माय प्राह—वरं वृणीष्व, यत् मनसि वर्तते। त्वदीयं तपः पितामहानं तुष्टं कृतम्; ब्रह्मणा प्रेषितः अहम्, ते वाञ्छितान् वरान् दातुम् आगतः। तस्य प्रियं वचनं श्रुत्वा, भीष्मः नेत्रे विमील्य, पुलस्त्यं पुरतः स्थितं ददर्श। अष्टाङ्गप्रणिपातेन तं मुनिवरं प्रणम्य, भूमिं सर्वाङ्गैः स्पृशन्, सः नमस्कृत्य प्राह—अद्य मम जन्म सफलम्, अयम् अद्य परमशुभदिवसः; तव पादौ दृष्ट्वा, ये लोकपूज्याः, अहम् इह साक्षात् पुण्यभाग्। मम तपः फलं प्राप्तम्, भगवतः दर्शनात्; वरदः स्वयं तीरे आगतः।