कल्पानां गमनं, लोकस्य प्रतिष्ठा, हरिः सलिलेषु शयनं च, पुनः पृथिव्याः उत्थापनं च, इत्येतत् विस्तरेण वर्णितम्। भृगुशापात् केशवस्य दशधा जन्मचक्रम्, युगविन्यासः, सर्ववर्णानां विभागः च निरूपितः। दिव्यानां लोकानां विभागः, मर्त्यानां स्थानानि, स्वर्गगामिनां च, पशु-पक्षिणां उत्पत्तिः अपि उक्ता। एवं कल्पस्य व्याख्या, पाठग्रहणम्, पुनः पुनः सृष्टयः, ब्रह्मणः बुद्धिपूर्वकं सृजनम् अपि कथितम्। अन्यत्र त्रयः, अविवेकिनः, लोकानां स्थापना समानं कृतवन्तः; ब्रह्मणः मुखेभ्यः भृगु-आदयः उत्पन्नाः। कल्पान्तरं, सृष्टिसम्बन्धः, भृगु-आदिभिः प्रजासृष्टिः, सर्वं विस्तारतः वर्णितम्। वसिष्ठस्य ब्रह्मत्वस्थितिः, स्वायम्भुवमनुचरितं च वर्णितम्। राजसोत्पन्नेन महात्मना नाभिना सृष्टिः, द्वीप-सागर-गिरिवर्णनं च उक्तम्। द्वीपविभागः, सप्तसागरेषु स्थितानां वासिनां योजनेन मापनं च निरूपितम्। तेषां प्रदेशाः, नद्यः, पर्वताः, जम्बूद्वीप-आदिभिः सप्तसागरेषु परिवेष्टिताः द्वीपाः च वर्णिताः। ब्रह्माण्डमध्ये लोकाः, सप्तद्वीपयुक्ता पृथिवी, सूर्य-चन्द्र-ग्रह-ताराणां गतिः अपि उक्ता। ध्रुवस्य शक्त्या, प्राणिनां शुभाशुभविधिः, ब्रह्मणः कृतं सूर्यरथं स्वबलात् चलति इति वर्णितम्। भगवता रथः कल्पितः, सूर्यः तेन गच्छति; सूर्य-आदीनां रथगमनं ध्रुवात् आरभ्यते। शिंशुमारनक्षत्रं निर्मितम्, तस्य पुच्छे ध्रुवः स्थितः; सृष्ट्यन्ते प्रलयः, प्रलयान्ते सृष्टिः इति। देव-ऋषि-मनु-पितृगणानां पूर्णं चरितं न शक्यते कथयितुं, केवलं संक्षेपतः उक्तम्। प्रत्येकं मन्वन्तरे स्वायम्भुवः देवांश्च, प्रजापतिंश्च, भूतपूर्वान् भविष्यांश्च समं कथयति। सर्वभूतानां त्रिविधः प्रलयः—नैमित्तिकः, प्राकृतिकः, आत्मनाशः—वर्णितः। सूर्येण वर्षाभावः, उग्रः दावानलः, एकसागरे मेघाः, महारात्रिः च वर्णिताः। संध्यक्षणलक्षणं, विशेषः ब्रह्माकालः, सप्तलोकानां गणना च उक्ता। रौरव-आदिभिः नरकाः पापिनां, सर्वभूतपरिणामविचारः च मया वर्णितः। ब्रह्मणः द्वितीयसृष्टिः, सार्वभौतिकप्रलयवर्णनं च; प्रत्येककल्पे महात्मानः अपि नश्यन्ति। यथावत् गणितं, ब्रह्मणः अनित्यत्वं, भोगदुःखं, संसारक्लेशः च ज्ञात्वा—विमुक्तेः कठिनता, वैराग्यदोषान् दृष्ट्वा, व्यक्त-अव्यक्तं त्यक्त्वा ब्रह्मणि स्थितिः। विविधता दृष्ट्वा, धैर्येण स्थितः; त्रीणि दुःखानि अतीत्य, विरूपाक्षः निर्मलः प्रसिद्धः। ब्रह्मानन्दं प्राप्य, सर्वत्र निर्भयः भवति। एवं धर्मवर्णनं, अधिकारव्याख्या च पूर्णा। अत्र जगत्परिणामाः—सृष्टिः, प्रलयः, परिवर्तनं—प्राणिनां क्रियाः, निवृत्तिः, फलं च वर्णितम्। वसिष्ठस्य प्रादुर्भावः, शक्तेः जन्म, तेन सौदासस्य निग्रहः, विश्वामित्रेण तस्य दण्डः च कथितम्। पराशरस्य उत्पत्तिः, अदृश्यात् भगवतः पितृपुत्र्यां जन्म, व्यासस्य उत्पत्तिः च तथा। शुकस्य जन्म, पराशरस्य विश्वामित्रकृतद्वेषः च वर्णितम्। वसिष्ठेन विश्वामित्रविनाशाय अग्निः उत्पादितः, तं कण्वेन शमाय शमितः। भगवता ब्राह्मण-विश्वामित्रयोः हितकाम्यया चतुर्वेदी वेदः पुनः चतुर्द्धा विभक्तः। व्यासः सर्वहिताय वेदविभागं कृतवान्, तस्य शिष्याः, शिष्यशिष्याः च शाखाविभागं कृतवन्तः। प्रयागे भगवतः प्रश्नः, श्रेष्ठैः ऋषिभिः, तैः धर्मकामैः कृष्णेन धर्मोपदेशः च वर्णितः। इदं सर्वं यथारूपं, द्विजश्रेष्ठ, ऋषिधर्मनिष्ठायां लोकपरम्परा उक्ता। यत् पूर्वं ब्रह्मणा महात्मना पुलस्त्याय उक्तं, तत् पुलस्त्येन गङ्गाद्वारे भीष्माय पुनः कथितम्। तस्य पाठः, श्रवणं, विशेषतः स्मरणं पुण्यम्, कीर्तिप्रदं, आयुष्यवर्धनं, सर्वपापनाशनं च। एषः पुराणः सूतेन क्रमशः प्रकाशितः, यद् ब्रह्मणा ब्राह्मणेषु विस्तारतः पूर्वं उक्तम्। यः चतुर्थांशं सम्यक् ज्ञात्वा, संयतेंद्रियः पठति, सः सर्वपुराणं पठितवान् इति न संशयः। यः चतुर्वेदान् उपनिषद्भिः सह, पुराणं च जानाति, सः एव विद्वान्। वेदः इतिहासपुराणाभ्यां पूरयितव्यः; अल्पविद्यं वेदः भीतवान्—'माम् विक्षिप्यति' इति।