नैमिषारण्ये महर्षयः दीर्घमेधिनं यज्ञं कुर्वन्तः संतीर्य धर्मसम्बद्धान् प्रश्नान् उत्तरयितुं त्वं तत्र गन्तव्योऽसि, इति कथितम्। ततः स उत्तमबुद्धिः उग्रश्रवाः तेषां विप्रश्रेष्ठानां समीपं गतः, समुपेत्य कृताञ्जलिः प्रणम्य तान् प्रह्वेणाभिवादयत्। तस्य विनयेन ताः ऋषिसभा सन्तुष्टा बभूवुः, महात्मानं तं याजमानाः सभायुक्ताः प्रीताः। ततः सर्वे संनिपत्य यथार्हं तं सत्कृत्य पप्रच्छुः—कुतः आगतः सुत त्वं? केन देशेनात्र प्राप्तः? तेषां मध्ये ब्राह्मणश्रेष्ठानाम् एकः तेजस्वीः पृष्टः—हे परिचारकवर, यथाशास्त्रं आगमनकारणं कथय। सुत उवाच—मम पिता व्यासशिष्यः प्राज्ञः माम् आज्ञापयत्—मुनिषु गत्वा तान् सेवस्व, यत् पृच्छेयुः तद् वद। युष्माभिः यत् पृच्छ्यते तत् अहम् आख्यास्यामि। पुराणं वा इतिहासं वा धर्मभेदांश्च, यद् इच्छन्ति, तत् श्रावयिष्यामि। तस्य मधुरवचांसि मुनिवराः श्रुत्वा तुष्टाः। तत्र तेषां मध्ये लौमहर्षणस्य विश्वसनीयस्य पौराणिकस्य दर्शनात् पुराणश्रवणकांक्षा जाता। तस्मिन्सभायां शौनकः कुलपतिः सर्वशास्त्रविद्, वनगुरुः, उपविष्टः आसीत्। स धर्मकामः शौनकः तम् उवाच—हे सुत महाबुद्धे, त्वं ब्रह्मविदां श्रेष्ठः। व्यासः सम्यगुपासितः त्वत्तः शुद्धमनाः पुराणनिष्ठः अभवत्, इतिहासपुराणार्थबोधाय। इमे ब्राह्मणश्रेष्ठाः पुराणश्रवणे इच्छन्ति; तेषां त्वया पुराणं श्राव्यं। इमे महात्मानः विविधगोत्रसम्भूताः ब्रह्मवादिनः, तेषां यथायोग्यं पुराणभागान् श्रोतुमर्हन्ति। अस्मिन् दीर्घसत्रे त्वया सर्वं पद्मपुराणं मुनिभ्यः आख्यातव्यम्। पद्मोत्पत्तिं ब्रह्मणः तत्र सम्भवञ्च, सृष्टिं च यथावत् कथय। एवं पृष्टः लौमहर्षणः शुभैः वाक्यैः यथायोग्यं उत्तरं दत्तवान्। स उवाच—युष्माभिः धर्मनिष्ठैः पुराणविद्भिश्च अहम् आदृतः सन्तुष्टश्च। यद् अहं श्रुतवान् यच्च प्रसिद्धम्, तत् सर्वं वक्ष्यामि; एष धर्मः सुतस्य सनातनः साधुभिः स्वीकृतः। देवर्षिराजवंशानां तेजस्विनां रक्षणं, महात्मनां स्तुतिः च कर्तव्या। ब्रह्मवादिनः इतिहासेषु पुराणेषु दृश्यन्ते; वेदेषु सुतानां अधिकारो न दृश्यते। यथा प्राचीनकाले पृथोः यज्ञे मागधाः सुताश्च नृपतिं स्तुतवन्तः। तदा तेन संतुष्टेन नृपतेः वरः दत्तः; सुताः सुताधिकारं, मागधाः मागधाधिकारं लेभिरे। तत्रैव यज्ञकाले सुतो जातः, लोके सुत इत्युच्यते। इन्द्रयागे बृहस्पतेः ग्रहसंयुक्ते प्रारभ्यमाने, तत्रैव सुतः जातः; शिष्यहस्तेन यत् क्षिप्तं तेन आचार्यस्य हविः अपाकृष्टम्। अधोर्ध्वगत्या जातं तद्वर्णसंकरम्, यत्र क्षत्रियाद् ब्राह्मण्यां अपत्यं जातम्। पूर्वसदृशं वैषम्यं तेषां वर्ण्यते; एष सुतस्य मध्यमः धर्मः, क्षेत्रजीविनः। पुराणेषु मम अधिकारः ब्राह्मणैः अत्र स्थापितः; धर्मदृष्ट्या त्वया पृष्टः अस्मि, हे ब्रह्मवादिनः। अतः अहं पृथिव्याम् ऋषिसम्मानितं पुराणं सम्यक् प्रकाशयिष्यामि। पितॄणां मानसपुत्री वासवपत्नी अभवत्। पितृभिः त्यक्ता सा मत्स्ययोनिं प्रविष्टा; वह्निसंस्कारकाष्ठवत् सा पुण्यजन्महेतुः अभवत्। तस्यां पराशरात् शुद्धात्मा महर्षिः अभवत्; तस्मै सत्यसृष्टये नमः। आदिपुरुषाय ब्रह्मवाक्यपालकाय, विष्णवे नररूपधारिणे, यस्य स्वभावः स्तूयते। यस्य जन्मसमये वेदाः शाखाभिः सहिताः उपजग्मुः; स बुद्ध्या वेदसागरं मथित्वा, लोके प्रकाशं च महाभारतचन्द्रमप्यजनयत्। यद्येतानि त्रयम्—भारतम्, सूर्यः, विष्णुः—न स्युः, जगत् अज्ञानतिमिरे स्थितम् स्यात्। कृष्णद्वैपायनव्यासनारायणमेव विद्धि। कोऽन्यः पद्मनेत्रः महाभारतकर्त्ता स्यात्? अतोऽहं ब्रह्मवादिभ्यः पुराणं श्रुतवान्। सर्वज्ञात्, सर्वलोकेषु पूजितात्, तेजस्विनः पुराणं श्रुतम्। ब्रह्मणा स्मृतं सर्वशास्त्रेषु प्रथमं पुराणम्। सर्वलोकातिशायिनं, सर्वविद्याधारं, धर्मार्थकामसाधनं, शतकोटिपरिमितं धर्म्यम्। सर्वेषु लोकेषु क्षीणे, केशवः हयशरीरधारी ब्रह्मणोऽज्ञया वेदान् पुनः आनयत्। चतुर्वेदाः, तेषां अङ्गानि, पुराणं, धर्मशास्त्रं च विस्तीर्णम्, सर्वशास्त्राणि असुरेण हृतानि। मत्स्यरूपेण प्रभुः कल्पादौ सलिले तानि गृहीत्वा, जलमध्ये स्थित्वा सर्वमिदं सम्यग् अवदत्।