भगवत्याः कृपया, अहं एकदा सर्वशुभैः संपन्नं तव इच्छितं श्रोतुम् उत्सुकः अस्मि, इति सुतराम् भाग्यशालीं शिष्यं प्राह। श्रीविष्णवे नमः। यः पुष्करतीर्थस्य निर्मलं सलिलम्, शशिकान्तिसदृशं, गज-मकर-चलनजनित-फेनयुक्तम्, व्रतशीलैः श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः सेव्यमानम्, ब्रह्मणा त्रैलोक्याचार्येण दृष्टिपवित्रितम्, सौन्दर्य-आनन्द-भूषितम्, सर्वमङ्गलविनाशनम्, तद् जलं भवतः शुद्धिं करोतु। तत्र व्यासशिष्यः प्राज्ञः लोमहर्षणो नाम उग्रश्रवाः सूतः पृथक् उपविष्टः आसीत्। स मुनिवनानि गत्वा, तत्र मुनिभिः धर्मस्य विस्तारतः पृष्ट्वा, यद् मया श्रुतम्, तत् सम्यक् आख्यातुम् आरब्धवान्। पुत्र, सर्वाणि पुराणानि वेदव्यासस्य चोपदेशाः तुभ्यम् उक्तानि; तानि विस्तारतः मुनिभ्यः कथय। प्रयागे, यत्र श्रेष्ठाः मुनयः स्वयं प्रभुं पप्रच्छुः, तत्र तैः धर्मकामैः मुनिभिः पृष्टः प्रभुः तान् पुण्यक्षेत्रार्थिनः सूनाभं नाम दिव्यस्वरूपिणं सत्यं शुभवीर्यं च देशं दर्शयामास। स एवमुक्तवान्—“एष धर्मचक्रः निरन्तरं भ्रममाणः, तदनुगच्छेयुः, तेन यदिष्टं तदवाप्स्यथ।” यत्र धर्मचक्रस्य निम्नं न भिद्यते, स एव देशः पुण्यः इति स भगवान् उक्तवान्। एवं सर्वान् मुनीन् उक्त्वा, स पुनः अदृश्यः अभवत्; यत्र गङ्गायाः प्रवाहाः संगच्छन्ति, तत्रैव चक्रनिम्नं भग्नम् अभवत्। ततः नैमिषारण्ये मुनयः दीर्घयज्ञं कृतवन्तः; तत्र गत्वा तेषां धर्मसम्बन्धिनः प्रश्नान् उत्तरं दातव्यम्। तदा उग्रश्रवाः तान् प्राज्ञान् श्रेष्ठान् मुनीन् उपगम्य, कृताञ्जलिः प्रणम्य, तान् संतोषयामास। ते च यजमानाः सभया सह तं महात्मानं प्रीताः अभवन्। ते सर्वे संगम्य यथार्हं तं सत्कृतवन्तः। अथ मुनयः पप्रच्छुः—“कुतः आगतः त्वं सूत? कस्यां भूमौ अत्र आगम्य स्थितः?” प्रभासमान् स सूतः उत्तरम् अवदत्—“व्यासशिष्यात् पितुः मया उपदिष्टम्—‘गच्छ मुनिनः सेवस्व, यद् पृच्छेयुः तद् वद।’ अतः, भवतां यत् इच्छन्ति तद् आख्यास्यामि।” पुराकथां वा इतिहासं वा नानाविधान् धर्मान् वा, मुनयः तस्य मधुरवचनानि शुश्रुवुः। तत्रैव तेषां मध्ये पुराणश्रोत्रुकामना जाताऽभूत्, लोमहर्षणं विश्वसनीयम् दृष्ट्वा। तस्मिन् सभायाम्, सर्वशास्त्रपारगः कुलपतिः शौनकः नाम, विप्रश्रेष्ठः, तत्रासीत्। तेन धर्मकामेन सूतम् उवाच—“महाबुद्धे, त्वं ब्रह्मविदां श्रेष्ठः।” “व्यासः सम्यक् सेवितः त्वत्तः निर्मलं पुराणनिष्ठं चित्तं समुत्पादयत्, इतिहासपुराणार्थज्ञानाय। हे प्राज्ञ, एतेषां ब्राह्मणश्रेष्ठानां मध्ये पुराणश्रोतुकामना जाताऽस्ति; तद् त्वया तेषां प्रति पठनीयम्। एते महानुभावाः विविधगोत्रसमुद्भवाः ब्रह्मवादिनः, तान् प्रति यथायोग्यं पुराणभागान् श्रोतुं अर्हन्ति। अस्मिन् दीर्घे यज्ञे त्वया सर्वं पद्मपुराणं मुनिभ्यः आख्यातव्यम्, महाबुद्धे।” “कथं पद्मसम्भवः जातः? कथं तत्र ब्रह्मा अभवत्? स चोत्पन्नः कथं सृष्टिं चकार? यथावत् तद् वद।” एवम् पृष्टः, स शुभैः वाक्यैः उत्तरम् अदात्; लोमहर्षणः संक्षिप्तम् युक्त्या च भाषितवान्—“मया पुराणार्थे प्रेरितः, धर्मेषु प्रवृत्तः, पुराणज्ञः, भवद्भिः सत्कृतः अस्मि। यद् श्रुतम्, यद् प्रसिद्धम्, तत् सर्वं वक्ष्यामि; एष सूतानां सनातनः धर्मः साधुभिः अनुमोदितः। देवरषिपितृराजानां वंशरक्षणं, महात्मनां च स्तुतिः कर्तव्या। ब्रह्मवादिनः इतिहासेषु पुराणेषु च दृश्यन्ते; वेदेषु तु सूतानाम् अधिकारः न दृश्यते। पृथोः महात्मनः यज्ञे, मागधः सूतश्च तं नरपतिं स्तुतवन्तौ। तदा राजा तुष्टः ताभ्यां वरं दत्तवान्—सूता सूताधिकारं, मागधाः मागधाधिकारं लेभिरे। तत्रैव यज्ञे सूतः जातः, लोके सः सूतः इति प्रसिद्धः। इन्द्रयज्ञे बृहस्पतेः ग्रहैः संयुक्ते समारभ्यमाणे, तत्रैव सूतः उत्पन्नः; शिष्यहस्तात् निषिक्तं आचार्याहुतिं अतिक्रान्तम्। अधः उपरि च प्रवाहाभ्यां, वर्णसंकरः जातः; यत्र क्षत्रियात् ब्राह्मण्यां अपत्यं जातम्। पूर्वसदृशत्वात्, तेषां भेदाः व्याख्याताः; एष सूतानां मध्यमः धर्मः, क्षेत्रजीविनाम्। पुराणेषु मम अधिकारः ब्राह्मणैः अत्र स्थापितः; धर्मदृष्ट्या मया पृष्टं, हे ब्रह्मवादिनः। अतः, मुनिभिः पूजितं पुराणं सम्यग् भूमौ प्रवक्ष्यामि। प्रजापतिनां मानसकन्या वासवपत्नी अभवत्; पितृभिः त्यक्ता सा मत्स्ययोनिं प्रविष्टा; वह्निसम्भारवत्, पुण्यजन्महेतुः अभवत्। तस्यां पराशरात् पुण्यात्मा महर्षिः जातः; तस्मै सत्यसृजे भगवते नमः।