यथाकालं स तु मूषकं हत्वा, रक्तप्रवाहैः सिक्तशरीरं तं मूषकं, ब्राह्मणश्रेष्ठ—तवोदितं—भूमौ पतितं दुःखवेगैः संविष्टेन्द्रियं अपश्यत्। मूषकं पतितं दृष्ट्वा, करुणया पूर्णः ब्राह्मणश्रेष्ठः दुःखार्तस्वरं उच्चैः प्रगृह्य शीघ्रं उत्थितः। स्वकर्णात् शुद्धं तुलसीपत्रं गृहीत्वा, तस्य मूषकस्य मुखे, शिरसि, कर्णयोः च स्थापयामास। "हे माता तुलसी, हे देवि, गोविन्दानन्ददायिनि, अस्य पापिनः मूषकस्य परमं स्थानं दत्तुम्।" इति उक्त्वा, लोकहिताय ब्राह्मणश्रेष्ठः "हरि नारायण अनन्त" इति नामानि उच्चैः उच्चारयामास। तुलसीपत्रस्पर्शेन मूषकः पापात् विमुक्तः अभवत्। हरिनामश्रवणेन जन्मबंधनात् विमुक्तः अभवत्। ततः महाविष्णोः दूताः, सर्वमंगलचिह्नैः भूषिताः, दिव्यरथैः शीघ्रं आगम्य, पापविहीनं तं मूषकं ग्रहीत्वा, विष्णुपरिषद्भिः परिवृतः दिव्यरथं आरोह्य, द्विजश्रेष्ठ, नारायणाश्रमस्थः स मूषकः सहस्रकोटियुगकालं तत्र स्थित्वा परमं धाम प्राप्नोत्। तत्रैव ज्ञानं लब्ध्वा स मूषकः मोक्षं प्राप्तवान्। व्यासः उवाच—देवि तुलस्याः महिमा तव कथितः, ब्राह्मणश्रेष्ठ। अधुना, भाग्यवन्त, यत् इच्छसि श्रोतुम्, तत् वद। श्रीविष्णवे नमः। शुद्धं जलं, यद् गजेन्द्रमकरप्रक्षिप्तं, चन्द्रसमानं, ब्रह्मणः त्रैलोक्यगुरोः दृष्ट्या पावितं, व्रतनियमनिष्ठब्राह्मणश्रेष्ठैः सेवितं, सौन्दर्यहर्षयुक्तं, सर्वदोषनाशकं—तत् पुष्करजलं त्वां पावयतु। व्यासशिष्यः, लोमहर्षणः वा उग्रश्रवाः नाम, सूतः पृथग् उपविष्टः। मुनीनामाश्रमं गत्वा, धर्मं विस्तरेण पृच्छ्य, मम श्रुतं यत्, तत् सर्वं वद। पुत्र, सर्वाणि पुराणानि व्यासस्य शिक्षायाः सहितानि तव imparted; तानि विस्तरेण ऋषिभ्यः कथय। प्रयागे, ऋषयः भगवन्तं पृच्छ्य, धर्मकामाः, पुण्यभूमिं अन्विष्य, भगवत्कृपया सुनाभं, दिव्यरूपं, सत्यं, शुभवीर्यं प्राप्तवन्तः। भगवान् उवाच—"एष धर्मचक्रं, यत् नित्यं भ्रमति, तदनुगच्छेत; यत्र चक्रस्य कूटः न भिद्यते, तत्र पुण्यभूमिः।" इत्युक्त्वा भगवान् अदृश्यः अभवत्। गङ्गासंगमे कूटः भिन्नः। ततः नैमिषारण्ये दीर्घयज्ञं कृतवन्तः; तत्र गत्वा ऋषिभ्यः धर्मप्रश्नान् उत्तरं वद। उग्रश्रवाः तत्र गत्वा, ऋषिप्रवृद्धान् अभिवाद्य, सुमनसा तान् प्रसादयामास। तैः यथार्हं सत्कारः कृतः। ऋषयः पृच्छन्ति—"कुतः आगतः सूतः? कस्य देशात् आगम्य?" सूतः उवाच—"मम पिता, व्यासशिष्यः, मां उपदिष्टवान्—'ऋषीन् गच्छ, तान् सेवस्व, यद् पृच्छन्ति, तत् कथय।'" पुराणं वा इतिहासं वा, धर्मभेदं वा, ऋषयः मधुरं वाक्यं शृण्वन्ति। तत्र, लोमहर्षणं विश्वसनीयं दृष्ट्वा, पुराणश्रवणं कामयन्ति। तत्र सभा मध्ये, सर्वशास्त्रविद्, शौनकः नाम, वनगुरुः, उपस्थितः। धर्मान्वेषी तं उवाच—"हे सूतः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठ, त्वं पुराणज्ञानपरः। व्यासः तव शुद्धं पुराणनिष्ठं मनः उत्पादितवान्।" "इमेषु ब्राह्मणश्रेष्ठेषु पुराणश्रवणे स्पृहाः; तेषां तद् त्वया कथनीयम्। सर्वे महात्मानः, ब्रह्मप्रवक्ता, वंशानां विविधानां समागताः; तेषां यथायोगं पुराणांशः श्रोतव्यः।" "दीर्घयज्ञे, ऋषिभ्यः सर्वं पद्मपुराणं विस्तरेण कथय, महाबुद्धे।" "कमलं किमर्थं उत्पन्नम्? ब्रह्मा कथं तत्र आसीत्? उत्पन्नः स किमर्थं सृष्टिं कृतवान्? तत् यथावत् कथय।" इति पृष्टः, लोमहर्षणः शुभैः वाक्यैः, यथायुक्तं, संक्षेपेण, यथार्थं प्रतिवदति— "अहं संतुष्टः, युष्माकं धर्मनिष्ठानां, पुराणविदां, पुराणार्थे प्रेरणया। यद् श्रुतं, यद् प्रसिद्धं, तत् वः कथयिष्यामि; सुतस्य शाश्वतः धर्मः एषः।" "देवर्षिराजवंशानां अनन्ततेजसां संरक्षणं, महात्मनाम् स्तुतिं, कर्तव्यं।" "ब्रह्मप्रवक्ता इतिहासेषु पुराणेषु दृश्यन्ते; वेदेषु सूतः अधिकारं न प्राप्नोति।