लोमश ऋषिः कथयति—गृहस्थाश्रमे स्थितः सन् यः वने वसन्तं, ब्रह्मचर्यं चरन्तं, भिक्षाचर्यां कुर्वाणं च सत्कृत्य पूजयति, तस्य गृहं चतुर्ष्वाश्रमेषु श्रेष्ठतमं भवति इति निगद्यते। चतुर्णाम् आश्रमाणां मध्ये गृहस्थ एव प्रमुखः स्मृतः; सदा श्रद्धया अतिथिसत्कारं कर्तव्यम्। गृहस्थस्य परमो धर्मः अतिथिपूजनमेव; यद्यपि स धर्मानुष्ठानं न कुर्यात्, गृहस्थत्वं तु तस्यैव भवति। यदि गृहस्थः अतिथिपूजायाम् अलसः भवति, तर्हि तस्य अन्ये पुण्यकर्माणि किमर्थं? यः जनः नाम, वंश, वा निवासं न ज्ञायते, अचिन्त्यकाले गृहं आगच्छति, स पण्डितैः अतिथिः इति कथ्यते। ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः वा, ये गृहं आगच्छन्ति, सत्कृत्य पूज्यन्ते च, तान् सत्यम् दर्शिनः विष्णुतुल्यान् मन्यन्ते। चाण्डालादयः अपि, येऽधमजातयः, ते अपि विष्णुवत् पूजनीयाः, पाद्येन, अर्घ्येन, बहुमूल्येन च अन्नेन सत्कार्याः। अतिथिः आगच्छति चेत्, गृहस्थः प्रस्थानाय उद्यतः अपि स्यात्, तदा अपि शीघ्रं पाद्यादि अर्घ्यं च दातव्यं, हे द्विजश्रेष्ठ। सौम्यवचनेन तेषां कुशलं पृच्छेत्, आनन्देन भोज्यं वा द्रव्यं वा यथाशक्ति समर्पयेत्। रम्ये गृहे शय्यां रचयेत्, प्रातः अतिथिं गन्तुम् इच्छन्तं दृष्ट्वा तस्य गमनं न वारयेत्। यदि पुण्येन गृहस्थस्य सम्पत्तिः लब्धा, तर्हि अतिथिः सत्कार्यः एव; एष धर्मः पुण्यात्मनां। अतिथयः आगच्छन्ति चेत्, श्रद्धया काष्ठकुसुमादि दद्यात्; यदि तद् नास्ति, सादरं भूमौ उपवेशनं वदेत्। पादप्रक्षालनाय उत्तमं जलं दद्यात्; ततः मधुरवचनेन कुशलादिकं पृच्छेत्। ततोऽनन्तरं श्रद्धया फलादिकं भोज्यं दद्यात्; यदि तदपि नास्ति, तदा ब्राह्मणाय हृष्टः तत्त्वतः निवेदयेत्। स एवमवदेत्—‘अहं महापापी, दरिद्रः, त्वं चातिथिश्रेष्ठः; भक्त्या सेवितुं इच्छामि, किन्तु विधिना बाध्ये।’ एवं विधिना दरिद्रोऽपि, यथाशक्ति अतिथिं सत्कृत्य, धर्मात् पतितोऽपि, फलं लभते। यदि अतिथि सत्कृत्य विना गृहे निर्गच्छति, तर्हि गृहस्थस्य कोटिजन्मार्जितं पुण्यं नश्यति। यदि एकोऽपि अतिथिः श्रद्धया सत्कृतः, तदा हरिः कोटिजन्मार्जितं पापं क्षिप्रं नाशयति। सत्यं वदामि, हितं वदामि, दृढं च प्रयत्नेन वदामि—अतिथिसेवां विना गृहस्थस्य न कश्चित् मार्गः अस्ति। सत्यं सत्यं पुनः सत्यं, आगतान् अतिथीन् सत्कृत्य विना गृहस्थस्य न मार्गः, न मार्गः, न मार्गः। द्वापरयुगे ज्ञातिधर्मा नाम विश्रुतः पुरुषः आसीत्, स सर्वधर्मविद्, प्रियः, तस्य भार्या श्रीवल्लभा नाम्ना आसीत्। स कुटुम्बसेवायाम् अनुरक्तः, सर्वकर्माणि कुर्वन्, सौराष्ट्रे निवासं स्थापयामास। तत्र, ग्रहदोषेण, इन्द्रेण द्वादशवर्षाणि वृष्टिर्न कृताऽभूत्, अतः महादुर्भिक्षं सञ्जातम्, हे द्विजाः। तस्मिन् महादुर्भिक्षे तत्र वसन्तः सर्वे जनाः दुःखिताः अभवन्, स्वधर्मं च परित्यज्य। तस्मिन् द्वापरयुगे, ज्ञानभद्रः नाम महायोगी, दुर्भिक्षेण सर्वं धनं नष्टम्, अतीव शोकाकुलः अभवत्। स, द्विजोत्तम, सुतदारान् क्षुधार्तान् दृष्ट्वा, पर्वतस्य पृष्ठे फलमूलार्थं गतः। पर्वतस्य तटे, दीर्घायुषः सः, सः च ब्राह्मणश्रेष्ठः, एकं कर्कटीफलम् अलभत। तत् फलम् आदाय, प्रमुदितः, सः तेजस्वी ज्ञानभद्रः शीघ्रं स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। एतस्मिन्नन्तरे, हे ब्राह्मण, आकाशं नीलोत्पलवद् मेघैः आवृतम्, महती वृष्टिः अभवत्। स ऋषिः, वर्षेण सिक्तः, सर्वाङ्गैः स्रवन्, गृहं प्रत्यागच्छत्; तत्रैव एकः वानप्रस्थः शीतार्तः आगतः। अतिथिं शीतार्तं दृष्ट्वा, सः सस्मितं शिरसा नमस्कृत्य, श्रद्धया काष्ठासनं दत्तवान्, पाद्यादि च समर्पितवान्। ततः मधुरवचनेन तेन सह स्थित्वा, सुखेन चित्तेन, धर्मसंवादं अकुरुत। सः, पत्न्या सह, स्वामिसेवायाम् कुशलया, गोपालकेन च, तद् नवम् कर्कटीफलम् यत्नेन पाचयामास। प्राप्य तद् फलम्, धर्मपत्नी हृष्टया मनसा तद् विभाग्य अंशं दत्तवती; दीर्घनिर्जरः गोपालकः अपि तद् भागं लब्धवान्। सत्कृतः अतिथिः हर्षेण गृहस्थाय सर्वाधिकं भागं दत्तवान्; ततः धर्मपत्नी, पतिसेवायाम् अनुरक्ता, स्वं भागं अतिथये हर्षेण दत्तवती। एवं तयोः उदारयोः दम्पत्योः अतिथेः च मध्ये, द्वौ भागौ भुक्त्वा, सः ब्राह्मणश्रेष्ठः अतिथिः परमं तुष्टिम् अलभत्; ताभ्यां दृढभक्त्या विष्णुतुल्यं पूजितः। स रात्रौ तत्र विश्रान्तः, प्रातः स्नात्वा निर्गतः; एवं उपवासेन एकविंशतिदिनानि अतीतानि। ततः तौ महात्मानौ दम्पती लोकात् प्रस्थितवन्तौ; तयोः पुण्यतेजसा, तौ श्रीमन्तौ— —योगिभिरपि दुर्लभं विष्णुसायुज्यं प्राप्तवन्तौ। अतिथिपूजनस्य पुण्येन, तयोः परमं फलम् प्राप्तम्।