शान्तिपूर्णे आश्रमस्थले, सन्तानधर्मस्य महात्म्यं विवृण्वन्, सूतः महर्षेः व्यासस्य वचनानि श्रावयति। तत्र कथ्यते—यत्र आमलकी तत्र तुलसी च न सन्ति, तद्वासः दुःखयुक्तः सर्वपापयुक्तः कलिप्रियः च भवति। द्विजश्रेष्ठ! यत्र आमलकी तुलसी च न दृश्येते, तदस्थलं मनीषिभिः श्मशानसमं ज्ञेयम्। आमलकी तुलसी च यत्र सन्ति, तत्र सर्वदेवाः निवसन्ति; यत्र तयोः पत्राणि न दृश्यन्ते, तत्र सर्वपापानि वसन्ति। यः मुनिः आमलकीफलमालां धारयति, पापनाशिनीं ताम्, सदा विष्णुश्रीसहितः तस्य देहे निवसति। आमलकीकाष्ठमालां धारयन् बुद्धिमान्, तस्य देहे सर्वदेवाः वसन्ति। आमलकीफलमालां गृहीत्वा यत्कर्म करोति, तद् अक्षयम् अभिधीयते—शुभं वा अशुभं वा। यः धात्रिफलम् उपभुङ्क्ते, सर्वतत्त्वज्ञः, तस्य देहस्थं पापं नश्यति। धात्रिमालां धारयन् द्विजश्रेष्ठ! तस्य महत्त्वं श्रुणु—सा परमं, सर्वपापनाशिनी। यदि श्मशाने मृत्युः आगच्छति, तस्य गङ्गातीरमरणस्य पुण्यं लभ्यते—न संशयः। तं दृष्ट्वा सर्वपापिनः, कोटिजन्मपापबन्धनात् मुक्तिम् अप्यवाप्नुवन्ति। यः प्रतिदिनं धात्रिफलस्य सारं गृह्णाति, ब्राह्मणश्रेष्ठ! तस्य पुण्यं प्रतिदिनं वर्धते—न संशयः। यः धात्रिवृक्षं विनाशयति, यः सर्वदेवतावासः, सः हरिं दुःखितं करोति—न संशयः। धात्रिः सर्वदेवतामयी, केशवस्य विशेषतः प्रियः; ब्रह्मापि तस्य गुणान् सम्यक् वर्णयितुं न शक्नोति। यः सर्वतत्त्वज्ञः, धात्रितुलसीवन्दनं करोति, सर्वभोगान् भुक्त्वा, हरेः कृपया मोक्षं प्राप्नोति। ततः जैमिनिः सुतं प्रति पुनः पप्रच्छ—"महाभाग! तुलसीपापनाशिनीं शक्तिं विस्तरेण कथय, अतिथिसत्कारस्य महत्त्वं च।" सूतः उक्तवान्—तदा महातेजस्वी व्यासः, ब्राह्मणश्रेष्ठान् प्रति, तुलसीमहत्त्वं, पापनाशिनीं, कथयामास। व्यासः उवाच—"एषा तुलसी, साक्षात् महालक्ष्मीः, भगवत्प्रिया; अतः जैमिनि! तां वृक्षज्ञानात् वृक्षमात्रं न मन्यस्व। यथा मनुष्यः तुलसीं भूमौ सेवते, तथा देवा इन्द्रसहिताः तं स्वर्गे सेवन्ति। यत्र तुलसी तिष्ठति, तत्र साक्षात् परब्रह्म स्वरूपा; तत्र सर्वशुभं दृढं मया प्रतिपादितम्।" "मरणकाले अपि, पापी यदि तुलसीपत्रेण जलं लभते, सः हरेः समीपं याति। यः तुलसीमृदाङ्कं धारयति मरणकाले, सः सर्वपापात् विमुक्तः चक्रधरपुरीं गच्छति। ब्राह्मणश्रेष्ठ! मरणकाले, तुलसीपत्रं मुखे, शिरसि, वा कर्णयोः यः धारयति, तस्य स्वामी सूर्यः न भवति।" तत्र एकः बुद्धिमान् ब्राह्मणः, पवित्रः नाम, परमसत्यविद्, जातः; तस्य पत्नी ब्राह्मण्या बहुला नाम्ना। सा धर्मपत्नी, कुलजाता, पतिसेवायाम् निष्ठा; तयोः मध्ये अनपतिपति नाम ब्राह्मणः आसीत्। सः तेन मित्रं कृतवान्, शुद्धः ब्राह्मणसेवायाम् निष्ठः; सः अपत्यम् पत्नीं च विना, कथाश्रवणे रतः अभवत्। सः शुद्धः, स्नेहात्, एकासने उपविवेश; तस्मिन्नेव काले, लोमशः नाम महातेजस्वी ब्राह्मणः तत्र आसीत्। तयोः संवादे, अद्भुतकथायाः आदानप्रदानं च, तं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, तौ ब्राह्मणौ आसनात् उत्तस्थतुः, लोमशं नमस्कृतवन्तौ। तौ तं पाद्यं, अर्घ्यं, आचमनं, अन्यानि च उपहारान् समर्प्य, लोमशः नारायणभक्तः तैः संतुष्टः अभवत्। सः ब्राह्मणश्रेष्ठः आसने स्थितः, हरिं स्तुत्वा; तौ अञ्जलिपुटेन, महानात्मानं लोमशं समीपं गत्वा, सन्निधिं उपगच्छतुः। तदा पवित्रः, पुत्रहीनः, भक्त्या लोमशं उवाच—"धर्मज्ञ! तव पादद्वयं दृष्ट्वा, अस्माकं आश्रमः निश्चितं शुद्धः अभवत्; यानि पापानि अज्ञानात् पूर्वं कृतानि—" "तानि सर्वाणि तव पादद्वयदर्शनात् नष्टानि; त्वं नारायणः साक्षात्, अमरैः अपि पूज्यः। कथं वयं मृत्युलोके सम्यक् तव पूजनं कर्तुं शक्नुमः? यत् अतिथिसत्कारं यथाशक्ति कृतवन्तः। तेन तुष्टः भव, दोषान् क्षमस्व।" इत्युक्त्वा, तौ द्वौ गृहस्थौ मित्रौ, ब्राह्मणश्रेष्ठस्य पादयोः प्रणम्य, निवेदितवन्तौ। ततः व्यासः उवाच—लोमशः, विद्वत्सारः, तयोः भक्त्या सन्तुष्टः अभवत्—"युवां विनीतयोः श्रेष्ठौ, धर्मनिष्ठौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ।" लोमशः उवाच—"युवयोः विनीतवाक्यैः अहं महतः पोषः प्राप्तः; ब्रह्मा, शिवः, विष्णुश्च अतिथिरूपेण आगच्छन्ति, इति बुद्धिमन्तः वदन्ति।" "युवयोः भक्तिः सदा शुभं करोतु; अहं अतिथिरूपेण सम्यक् सत्कृतः, समृद्ध्यन्नेन।" व्यासः उवाच—ततः, तौ ब्राह्मणौ पुनः तस्य पदकमलयोः प्रणम्य, पुनः लोमशं सन्तोष्य, पप्रच्छतुः। ब्राह्मणौ उचतुः—"मुनिश्रेष्ठ! अतिथिसत्कारस्य महत्त्वं कथय, येन दुःखितोऽपि मोक्षं प्राप्नोति।" "कः अतिथि इति लोके कथ्यते, तस्य कः पूजनविधिः? यजमानः अतिथिः च कं कामं प्राप्नुतः?" एवं, सन्तानधर्मस्य आमलकीतुलसीयोः महत्त्वं, अतिथिसत्कारस्य च पुण्यम्, व्यासः सुताय जैमिनये च, श्रद्धया, प्रेम्णा च, विस्तरेण कथयामास।