एकदा गोविन्दस्य, मधुकैटभनाशिनः, पूजनाय शाखाग्रात् पतितं वृद्धपत्रमपि योग्यं भवति। यः कश्चित् सुमृदुना तुलसीदलानि अचलाय भगवते समर्पयति, स हृदि यद् इच्छति तत् शीघ्रं लभते। तत्र जैमिनिः—“द्विजश्रेष्ठ, अस्ति किमपि वृक्षः तुलस्याः समः? तद् ज्ञातुमिच्छामि, सत्यान्वयस्य पुत्र त्वं ब्रूहि”—इति पप्रच्छ। व्यासः प्रत्युवाच—“यथा तुलसी विष्णोः सदा प्रिया, तथैव आमलकी अपि तस्य प्रियतमा, सर्वपापविनाशिनी च। द्विजश्रेष्ठ, यथा तुलसीसमीपे देवताः वसन्ति, तथैव आमलकीमूले अपि ते निवसन्ति। यत्र विशुद्धा आमलकी, या विष्णोः प्रिया, तत्र गङ्गादीनि सर्वतीर्थानि सन्ति। आमलकीमूले येनापि शुभाशुभकर्म क्रियते, तत् नूनं सत्यं च नित्यं भवति। यः प्रांशुशुद्धैः आमलकीपत्रैः हरिं पूजयति, स पापजालात् विमुक्तः हरिसायुज्यं प्राप्नोति। जैमिनिं प्रति वदन् व्यासः पुनरुवाच—‘यत्र आमलकी-तुलसीदेव्यौ न तिष्ठतः, तत् स्थलम् अशुद्धं; तत्र कर्मणः फलं न लभ्यते। यत्र आश्रमे आमलकी-तुलसी न सन्ति, तत्र सर्वकर्माणि निष्फलानि भवन्ति। यत्र आमलकी-तुलसी न सन्ति, तद् गृहम् अनिष्टैः पापैः क्लीबं, कलिप्रियं च भवति। द्विजश्रेष्ठ, यत्र न आमलकी न तुलसी, तत् स्थलम् श्मशानतुल्यम् इति बुधैः विज्ञेयम्। यत्र आमलकी-तुलसी स्तः, तत्र सर्वे देवाः निवसन्ति; यत्र तु न स्तः, तत्र सर्वं पापं वर्तते। यः आमलकीफलमालां धारयति, सदा पापनाशिनीं, तस्य शरीरे विष्णुः श्रीश्च सदा वसतः। यः आमलकीयकाष्ठमालां धारयति, तस्य शरीरे सर्वे देवाः निवसन्ति। यः आमलकीफलमालां धारयन् यद् कर्म करोति, तत् सर्वं नित्यं एव स्यात्, शुभाशुभं वा। यः धात्रीफलम् अधिगम्य भुङ्क्ते, स सर्वपापैः शरीरे स्थितैः विमुक्तः भवति। यः धात्रीफलमालां धारयति, तस्य महिमा शृणु—सा पापहरिणी, परमा। यः श्मशाने मृत्युम् आप्नोति, स गङ्गायाः समीपे मृत्युफलं लभते—न संशयः। तम् दृष्ट्वा, सर्वे पापिनः अपि, कोटिजन्मार्जितपापजालात् मुक्तिम् आप्नुवन्ति। यः प्रतिदिनं धात्रीफलसारं सेवते, स प्रतिदिनं पुण्यम् अवाप्नोति। यः धात्रीवृक्षं, सर्वदेवतावासभूतम्, विनाशयति, स हरीम् एव हिंसति—न संशयः। धात्रीः सर्वदेवतामयी, केशवस्य प्रिया; तस्या गुणान् ब्रह्मापि न वर्णयितुम् अर्हति। यः सम्यग्ज्ञानेन धात्री-तुलसीपूजां करोति, स सर्वान् भोगान् अनुभूय, अन्ते हरिप्रसादेन मोक्षं लभते। ततः जैमिनिः पुनः पप्रच्छ—“भाग्यवन्त, तुलस्याः पापनाशिनीं शक्तिं, अतिथिपूजनस्य च महत्त्वं विस्तारतः वद।” सूतः उवाच—तदा व्यासः, महातेजाः, ब्राह्मणश्रेष्ठान् प्रति, श्रवणाय उपविष्टान्, तुलस्याः पापनाशिनीं महिमानम् आचष्ट। व्यासः प्रोवाच—“एषा तुलसी साक्षात् महालक्ष्मीः, भगवत्प्रिया; अतः जैमिने, तां वृक्षज्ञानतः न मन्यस्व। यथा मनुष्यः पृथिव्यां तुलसीं सेवते, तथा देवा इन्द्रसहिताः तं स्वर्गे सेवन्ति। यत्र तुलसी तिष्ठति, तत्र साक्षात् परब्रह्मरूपा; तत्र सर्वमङ्गलं दृढं मया प्रोक्तम्। मृत्युकाले पापी अपि यः तुलसीजलम् प्राप्नोति, स हरिसायुज्यम् आप्नोति। यः मृत्युकाले तुलसीमृत्तिकाचिह्नम् धारयति, स सर्वपापैः विमुक्तः चक्रिणः पुरीं गच्छति। ब्राह्मणश्रेष्ठ, मृत्युकाले यस्य मुखे, शिरसि, कर्णयोः वा तुलसीपत्राणि सन्ति, तस्य पतिः न सूर्यः। कश्चन पवित्रनामकः, परं तत्ववित्, जातः; तस्य भार्या बहुला नाम ब्राह्मणी। सा कुलजा, पतिसेवायाम् प्रवृत्ता; तयोः मध्ये अनपतिपतिः नाम ब्राह्मणः मित्रं बभूव। स शुद्धात्मा, ब्राह्मणसेवायाम् रतः; स च पुत्रहीनः, दाररहितः, कथाकामनया तत्र आगतः। स स्नेहेनैकासने उपविष्टः; तस्मिन् काले महातेजाः लोमशः नाम ब्राह्मणः तत्र आगतः। तौ द्वौ, संवादं कुर्वन्तौ, अद्भुतकथाः शृण्वन्तौ, तम् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, उपविष्टस्थानात् उत्थाय तम् अभ्यागच्छतुः। तौ पाद्य-अर्घ्य-आचमनीयादिभिः सत्कारं कृत्वा, नारायणभक्तं लोमशं तुष्टिं नीतवन्तौ। स ब्राह्मणश्रेष्ठः उपविश्य हरिं स्तोतुम् आरब्धवान्। तौ पाणिं संयम्य, महात्मानं लोमशं समीपं गतवन्तौ। तत्र पुत्रहीनः पवित्रः, भक्त्या, लोमशं प्रति उवाच—‘भगवन्, धर्मविद्, तव पादद्वयदर्शनात्...