भक्तः भगवन्तं हरेः शरणं प्रपन्नः स्वदोषान् विनिवर्तयितुं प्रार्थयति—"मम हस्तयोः दानप्रवृत्तिर्नास्ति, मुखेन च मिथ्यावचनं प्रवर्तते, श्रोत्रे च पापश्रवणेषु सदा प्रवृत्तिः। हे हरि! त्वमेव शरणागतदोषनाशकः, तस्मात् एतान् दोषान् मम नाशय।" स एव पुनः विष्णुं प्रति व्यथां निवेदयति—"हे नरकान्तक! यद्यपि तव भक्तिरूपा दृढा नौका मम भवसागरस्य अतिक्रमणाय लब्धा, तथापि अहं दैववशात् दुष्टचित्तः सदा दुःखेन कालं नयामि।" सोऽपि विष्णुम् उद्दिश्य पृच्छति—"किं भवसागरस्य अतिक्रमणाय कश्चित् प्रकाशमानः पन्थाः अस्ति यः सर्वदुःखनिर्मुक्तः, दयालुः, अनुग्रहवान् च? मम चक्षुः महान्धकारमोहग्रस्तम्, तस्मात् विष्णोः त्वयि मम दृष्टिः न पतति।" "यद्यपि अहं पापिष्ठः, प्रमूढमानसः, स्वनाशकारणम् एव, तथापि अद्य केशिनाशनं त्वां सर्वदेवैः पूजितपद्मपदं स्वप्नेऽपि पश्यामि।" एवमुक्ते तं भगवन्तं लक्ष्मीपतिं सर्ववाङ्मयानां वेत्ता भवसागरस्य पारगं तं स्तौति स्म। तं स्तुत्वा भगवतः वचः श्रूयते— भगवान् उवाच—"द्विजश्रेष्ठ! तव भक्त्या अहं सदा तुष्टः। अतः शीघ्रमेव सर्वमङ्गलं तव भविष्यति। पूर्वमेव च त्वां पापात् उद्धृतवान्, अद्य त्वं मम भक्तोऽसि, तव किञ्चित् अपि अमङ्गलं न भविष्यति।" तदा ब्राह्मणः पप्रच्छ—"पूर्वं कः अहम् आसीम्, हे विष्णो? किं पापं मया कृतम्? कथं च त्वया पापात् उद्धृतः अस्मि?" "केन प्रकारेण अस्मिन्लोके मम जन्म, च केन प्रकारेण त्वया प्रकटितः अस्मि? एतत् सर्वं मे ब्रूहि, त्वं हि सदा दयालुः।" भगवान् उवाच—"एष रहस्यम्, न प्रकाशनीयम्, द्विजोत्तम, तथापि स्नेहात् तव कथयामि—शृणु।" "पूर्वं त्वं पक्षिणां कुले जातः, स्वकर्मणः फलरूपेण भूमौ समुत्पन्नः।" "सदा क्षुधया तृषया वा पीड्यमानः, कीटकान् खादन्, उष्णतोयकूपात् जलं पिबन् विचरन् आसीः।" "नानाविधानि कष्टानि सहमानः, पक्षिरूपेणैव चतुर्सहस्रवर्षाणि भूमौ स्थितः।" "एकदा कुलभद्रनाम्ना ब्राह्मणः, सर्वतत्त्ववित्, नदीतीरे मां भक्त्या, नैवेद्यैः च पूजयामास।" "पूजायां कृतायां स ब्राह्मणश्रेष्ठः मयि अर्पितं तण्डुलं तत्रैव त्यक्त्वा स्वगृहं प्रत्यागच्छत्।" "ततः त्वं वृक्षात् आगत्य क्षुधया पीडितः पक्षिरूपेण तदर्पितं तण्डुलं सर्वं भुक्तवान्।" "तदनन्तरं त्वं घोरपापात् मुक्तः अभवः। यदा ते कालः प्राप्तः, तदा मृत्युलोकं गतवान्।" "त्वां आनयितुं मम दूतान् सर्वतो प्रेषितवान्। ते त्वां पापमुक्तं रथारूढं कृत्वा" "दूतगणाः त्वां तत्क्षणात् परमं पदं नयित्वा, तत्र मम सन्निधौ सहस्रयुगपर्यन्तं स्थितवन्तः।" "तत्र देवदुर्लभान् सर्वान् भोगान् भोक्त्वा, ततः शुद्धब्राह्मणकुले पुनः जातः।" "तत्रापि तव मयि भक्तिः दृढा जाताऽभूत्। विधिपूर्वकं सदा मां पूजयन् द्विजश्रेष्ठ।" "जीवनान्ते मदीयया कृपया मम एव पदं प्राप्स्यसि। यदि अहं तुष्टः, पापात्मापि मुक्तिं प्राप्नोति।" "यदि अहं कुपितः स्याम्, धर्मात्मापि पापभाज् भवति। तस्मात् ब्रह्मन्, तव मङ्गलं, त्वं मयि भक्तः, व्रतनिष्ठश्च।" "त्वाम् अहं परमं पदं दास्यामि, यत् देवा अपि न लभन्ते।" ततो ब्राह्मणः उवाच—"भगवन्, तव प्रसादात् मम पूर्वजन्मकथां श्रुतवान्।" "इदानीं च किंचित् अधिकं श्रोतुम् इच्छामि। हे देवदेव, कस्य प्रति त्वं तुष्टः, कस्य च कुपितः?" "महदनुग्रहेण तत् सर्वं मे वक्तुम् अर्हसि।" भगवान् उवाच—"द्विजोत्तम! येन कर्मणा मम हृदि तुष्टिः जायते, तत् संक्षेपेण वक्ष्यामि।" "यो हि सर्वेषां भूतानां सदा दयालुः, अहं तेन सदा तुष्टः।" "यो दर्परहितः, धर्मनिष्ठः, मयि भक्त्या कर्माणि करोति, सदा मम प्रियः।" "यो मम कृते शमपूर्वकं वदति, यश्च लब्धं वस्तु मय्यर्पयति—सदा मम प्रियः।" "यो मानापमानयोः समः, यो मम सर्वभूतगात्रेषु स्थितिं वेत्ति, अहिंसकः, मम प्रियः।" "यो किञ्चित् कर्म कर्तुम् अत्यन्तं विचिन्त्य करोति, गवां ब्राह्मणानां हितं यः पश्यति, मम प्रियः।" "स्ववचनपालकः, शरणागतस्य त्वरया अभिगम्य दानं ददाति, अप्रतिदानयोग्येभ्यः दानं ददाति, मयि मनः स्थिरं करोति—सर्वे एते मम प्रियाः।" "एवं संक्षेपेण तुष्टिकरं कर्म उक्तम्।" "इदानीं मे कोपकारणं शृणु।" "यो हि परपीडनरतः, सर्वेषु क्रूरः, मया सदा रुष्टः।" "यो मिथ्यावादी, क्रूरः, परनिन्दकः, कवीनां कृत्यविनाशकः, मया रिपुः।" "यः हेत्वाभावे पितरौ, भार्यां, भ्रातरं, स्वसारं वा त्यजति, स मूढः मया रिपुः।" "यः पितरौ गर्हते, गुरौ अवमानं करोति, वनच्छेदकः, तडागविनाशकः, ग्रामनाशकः, परदारदर्शनात् शोकमापद्यते—एते सर्वे मया रिपवः।" एवं भगवतः श्रीविष्णोः कृपया ब्राह्मणः स्वपूर्वकर्मफलानां रहस्यं, तुष्ट्युत्पत्तिकरणानि, कोपकारणानि च श्रुत्वा परमशान्तिं प्रपेदे।