स ब्राह्मणः प्रभाते स्नात्वा स्वकर्माणि सम्यगाचरन्, हिंसां परित्यज्य, एकादश्याः व्रतमाचरन्, स्वबन्धूनां सत्काराय नित्यं प्रवृत्तोऽभूत्। कदाचित्, द्विजश्रेष्ठ, सः स्वप्ने केशवं ददर्श—श्यामवर्णं, निर्मलपद्मलोचनं, सस्मितमुखं, पीताम्बरधारिणं च। स तु ब्राह्मणः तेजस्विनं रूपं ददर्श, यः सुवर्णकुण्डलैः, नूपुरैः, मुकुटेन च भूषितः, कौस्तुभमणिना वक्षःस्थले विराजमानः, वनमालया शोभितः च आसीत्। चतुर्भुजं तं भगवन्तं सः पश्यति—शङ्खचक्रगदापद्मधारिणं, सर्वमाङ्गल्यलक्षणसमन्वितं, सुवर्णयज्ञोपवीतविभूषितं च। यदा स ब्राह्मणः स्वप्ने जगन्नाथस्य दर्शनं प्राप, तदा सः ससञ्जातपुलकः, कृताञ्जलिः, हर्षवशात् स्तुतिं चकार। स उवाच—"सर्वलोकनाथ! सर्वदुःखभयव्याधिनाशक! लक्ष्म्याः प्रियतम! धर्मार्थकाममोक्षप्रद! नारायण! तुभ्यं नमः। मयाऽपि मूढेन मदमोहवशात् यानि पापानि कृतानि, तानि सर्वाणि मयैव कृतानि; अतः संसारसागरात् भीतोऽस्मि—भक्तिरूपनौका दत्त्वा मां उद्धर। हे हरि! यद्यपि जानामि मनुष्याः मोहिता इह पापं कुर्वन्ति, तथापि अहं सदा प्रमोदेन दुष्कर्माणि करोमि; अतः मत्तः मूढतरः नास्ति। पुण्यवृक्षः शीघ्रं सुखफलानि ददाति, किं तु, हे नरकासुरारिन्! अहं पापात्मा, पुष्पवृक्षदानार्थं मे न संपदस्ति; प्रभो, दयां कुरु—किं करोमि? तव पद्मयुगलं परित्यज्य, अमृतनिलयं, मम मनः सदा स्त्रीमुखेषु भ्रमति, यानि केवलं मृत्युदायकानि, सदा श्लेष्मलिप्तानि, भ्रमरवत् मोहिता। मम हस्तौ दानं न दत्ते, मुखं मिथ्यावचनं वदति, कर्णौ सदा पापकथाश्रवणाय उत्सुकौ; हे हरि, तव दासस्य दोषान् नाशय, त्वं शरणागतदोषनाशकः। हे नरकान्तक! यद्यपि संसारसागरस्य घोरे नौकां तव भक्तिं प्राप्नोमि, तथापि, अहं दुष्टचित्तः, दैन्येन कालं नयामि। किं किञ्चित् उज्ज्वलं पन्थानं अस्ति संसारसागरस्य पारगमनाय, दुःखरहितं, दयालुं, भगवन्? महामोहान्धकारेण मम चक्षुः विमूढं, त्वद्गते न दृश्यते। पापात्मा सन्, नष्टचित्तः, स्वनाशकारणं च, अहं केशिनाशनं त्वां अद्य स्वप्ने अपि पश्यामि, यस्य पद्मयुगलं सर्वदेवैरपि पूज्यते। एवं तेन स्तुतः श्रीभगवान् लक्ष्मीपतिः, वाग्विदां श्रेष्ठः, संसारसागरपारगः, तं वाक्यमुवाच। श्रीभगवानुवाच—"ब्राह्मणश्रेष्ठ! तव भक्त्या अहं सदा तुष्टोऽस्मि; अतः शीघ्रमेव सर्वमङ्गलं तव भविष्यति। पूर्वं चापि त्वां पापात् उद्धृतवानस्मि; अद्य त्वं मम भक्तोऽसि—तव दुःखं न भविष्यति।" ततः ब्राह्मणः पप्रच्छ—"कोऽहं पूर्वं, हे विष्णो? किं पापं मया कृतम्? कथं च पापात् त्वया उद्धृतः अस्मि?" पुनः सः उवाच—"कथं मम जन्म जातं, कथं च त्वया उत्पादितः अस्मि? सर्वं मम ब्रूहि, भगवन्, त्वं हि सदा दयालुः।" श्रीभगवानुवाच—"एष रहस्यं, न प्रकाशनीयम्; तथापि, तव स्नेहान्मम वक्ष्यामि—शृणु। हे ब्राह्मणश्रेष्ठ! पूर्वं त्वं विहङ्गकुले जातः, स्वकर्मफलात् भूमौ उत्पन्नः। सदा क्षुधया तृषया वा पीड्यमानः, भूतले भ्रमन्, कीटकान् अश्नन्, उष्णतोयपानं च कृत्वा। नानाविधक्लेशान् अनुवहन्, सदा विहङ्गरूपेण, चत्वारि सहस्राणि वर्षाणि भूमौ स्थितः। एकदा कुलभद्रनाम्ना ब्राह्मणः, सर्वतत्त्ववित्, तटाकुले भक्त्या समर्पणपूर्वकं मां पूजयामास। पूजार्थं दत्तं तण्डुलं तत्रैव स्थाप्य, गृहं प्रत्यागच्छत्। ततः त्वं, वृक्षात् आगत्य, क्षुधया पीडितः, मदीयसम्बद्धं तण्डुलं सर्वं भुक्तवान्। ततः तदन्नभोजनात्, त्वं भीषणपापात् मुक्तः; यदा कालः प्राप्तः, मृत्युलोकं गतः। त्वां आनयितुं मम दूतान् सर्वथा प्रेषितवान्; ते त्वां पापविमुक्तं रथमारोप्य, तत्क्षणात् परमं पदं नयन्, यत्र त्वं मम समीपे सहस्रसंवत्सराणि स्थितवान्। तत्र सर्वान् भोगान्, देवदुर्लभानपि, उपभुज्य, शुद्धब्राह्मणकुले त्वं पुनर्जातः। तत्रापि त्वदीया मयि भक्तिः पुनः दृढा जाता; संस्कारैः सदा मां पूजयन्, द्विजश्रेष्ठ! आयुषः अन्ते, मदीयेन अनुग्रहात्, मम एव पदं प्राप्स्यसि। मयि तुष्टे, पापात्मापि मुक्तिं लभते; यदि कदापि अहं कुपितः स्याम्, सत्पुरुषोऽपि पापभाक् भवति; अतः, ब्रह्मन्, शुभं ते—त्वं मयि भक्तः, व्रतधारी च। त्वां परमं स्थानं दास्यामि, यत् देवैरपि दुर्लभम्।" ब्राह्मणः उवाच—"भगवन्! तव प्रसादात् मम पूर्वजन्मकथां श्रुतवानस्मि; अधुना अन्यत् ज्ञातुमिच्छामि—कथय। कस्य तव तुष्टिः, कस्य च रोषः? कृपया सर्वं वद।" श्रीभगवानुवाच—"ब्राह्मणश्रेष्ठ! येन कर्मणा मम हृदि तुष्टिः जायते, तद्वक्तुमिच्छामि। द्विजश्रेष्ठ! सदा सर्वभूतेषु दयालुः, अहं तेन सदा तुष्टः। यो मम अर्थे धर्मनिष्ठया कर्म करोति, मम अर्थे शान्तवाक्यः, सदा तुष्टः। यः प्राप्य वस्तु मम समर्पयति, मानापमानयोः तुल्यः भवति, सदा तुष्टः। यः सर्वभूतेषु मां स्थितं वेत्ति, तेन अहं सदा तुष्टः।" एवं श्रीभगवान्नारायणः तं ब्राह्मणं कृपया उपदेशं दत्तवान्, स च ब्राह्मणः भगवत्कृपया पूर्वजन्मवृत्तान्तं, भगवत्सन्तोषकारणं च श्रुत्वा परमं सुखं प्राप।