तदा तं सर्पं प्रजाजनेन प्रार्थितवन्तः—“मोहं त्यज, हे सर्प, यः नरकदुःखहेतुः; यदि त्वं अस्मान् खादसि, किं तव स्वल्पसुखलाभः? अस्माकं हृदये विष्णुर्वसति, तवापि हृदये हरिः; तस्मात् किं तव अस्माकं वा वैरं सम्भवति, हे सर्प? पण्डितैः कदापि हिंसा न कर्तव्या; यदि हिंसा जायते, तर्हि तत्र दैवमेव कारणम्। आयुः, सन्ततिः, भार्याः, धनं, यशः—एतानि हिंसकानां दैवेन एव हर्यन्ते। यस्य हृदये सदा द्विसन्ध्यं 'हिंसा' शब्दः तिष्ठति, तस्य जपः, तपः, दानं, यज्ञः वा किमर्थं? यो जनः प्राणिनां हिंसां करोति, स एव लक्ष्मीपतिं हरिं हिंसति, यतो हि भगवान् सर्वेषां प्राणिनां शरीरस्थः अस्ति। सृष्टिकर्ता भगवान् बहुरूपेण स्वेच्छया जगति क्रीडति, बालवत्। देहिनः शरीरं परमार्थतः परमात्मनः निवासस्थानम्; परमात्मा विष्णुः एव, तस्मात् हिंसा वर्जनीया। अन्यस्य जीवितविनाशेन स्वस्य तृप्तिः लभ्यते; क्षणमात्रं स्वस्य तृप्तिः अन्यस्य नाशेन स्याद्—एवं लोकेषु लोकाचरितं आश्चर्यरूपम्। ते जनाः स्वार्थसिद्धये परेषां वधं कुर्वन्ति, किन्तु तत्त्वदर्शिनः स्वात्मनः परस्य च यथार्थज्ञानं न प्राप्नुवन्ति। मनसि चिन्तयेत्—‘अहं विष्णुः, स अपि विष्णुः’; यो जनः परदुःखेन दुःखी, परसुखे सुखी—स एव लोके हरीरूपेण विज्ञेयः। परन्तु, येषां मनः अज्ञानमोहितम्, तेषां सुखे लज्जा। परपीडनसुखं, हे सर्प, वा यानि सुखानि दुःखानि च प्राणिषु दत्तानि, तानि मनुष्याः शीघ्रमेव लभन्ते; तस्मात् हिंसां परित्यज्य सुखी भव, हे सर्प। यदा त्वया तुष्टिः लभ्यते, तदा वयं दुःखसागरं तरिष्यामः। तदा सर्पः उवाच—“यदि परपीडा मम न महापापं, तर्हि सृष्टिकर्ता भोक्तारं भोव्यं च कथं निर्ममे? हिंसा न कर्तव्या—यथार्थमेव उक्तं भवता। किन्तु भोक्तव्येषु सर्वेषु हिंसा नित्यं न दृश्यते; नारायणः विश्वरूपः, एष सत्यं, न संशयः। स एव भोक्तारं भोव्यं च सृजति; स्वयमेव आत्मानं सृजति, रक्षति च। स एव आत्मानं भुङ्क्ते; एवं हरिणा सृष्टिः कृताः। मम सामर्थ्यमस्ति, किं तु त्वां मारयितुं किं करिष्यामि? दैवं कालरूपम्। अद्य हि हरिणा स्वयमेव मम अयं कार्यं दत्तम्; यो देवः त्वां सृजति, स एव त्वां सदा रक्षति च। स एव कालरूपेण हन्ति, मां निमित्तं कृत्वा।” व्यास उवाच—ततः सर्पेण तौ दम्पती खादितौ। तौ दुःखार्तौ ‘गङ्गे! गङ्गे!’ इति क्रोशन्तौ, महाशोकपीडितौ, मार्गे चरन्तौ; तीर्थयात्रायां जाह्नव्याः तटे तौ जनौ—महान्यज्ञफलम् अश्वमेधसंज्ञकं प्राप्नुतः। तौ द्वौ महात्मानौ बहून्यश्वमेधयज्ञानि कृतवन्तौ। न कोऽपि ताभ्यां तुल्यः, यतोऽहं इन्द्रः; इन्द्रः अपि स्वयम् अन्यस्मिन् आश्रितः। सः हस्ताभ्यां अर्घ्यं दत्त्वा, पादेन गच्छन्, देवैः परिवृतः समुपागच्छत्। ततः रम्भा, उर्वशी, अन्याश्च सुरसुन्दरीः, स्वयौवनगर्विताः, परस्परं वदन्त्यः—‘एष धर्मिष्ठेषु श्रेष्ठः, रसज्ञः, अतीव सुन्दरः। अयम् आगतः; मम कलाभिः, परिचारिकाभिश्च एनं वशं करिष्यामि।’ अपरया उक्तम्—‘अहं सर्वकलाः जानामि’; अन्यया—‘अहं अस्य राज्ञः प्रियतमा भविष्यामि; स यं वा तां वा वदतु, इन्द्रोऽपि मम वशे अस्ति। किमत्र आश्चर्यं, यः राजा मम वशे भविष्यति?’ एष मे पतिः, एष मे स्वामी, एष मे प्रभुः, एष मे रक्षकः—इति सर्वाः कलासंपन्नाः स्त्रियः हर्षेण प्राहुः। तासां विविधवचनानि श्रुत्वा, एकास्त्री धर्मज्ञा, विवेकिनी, ब्राह्मण, उवाच—‘राजा स्वयम् सौदास्यां प्रीतिमान्, तस्मात् स्त्रीणां विवादः किमर्थम्?’ ततः सर्वाः सुरसुन्दरीः, विवादं त्यक्त्वा, भूषणैः शोभिताः, हृदयैः उल्लसिताः, समुपजग्मुः। अनन्तरं ताः पापरहितं तं राजानं पत्न्यः सहितम् अर्घ्यादिभिः पूजयामासुः; ततः पुरन्दरः उवाच। सः तं स्त्रीभिः सहितं पुष्पकविमाने उपवेश्य, मृदुशब्दैः भेर्यादिभिः निनादयन् स्वर्गं नीतवान्। तत्र तूर्यघोषैः, तालवृन्तनिनादैः, देवजयशब्दैः च दिवं पूरयामासुः। दिव्यस्त्रीणां शुक्लचामरहस्तैः वीजनं कृतमासीत्; सः विमाने पत्न्यः सहितः स्वर्गं गतः। तदा इन्द्रः स्वपदभीतः, स्वस्य अर्धासनं धर्मिष्ठाय राज्ञे दत्तवान्। सः राजा स्वर्गे इन्द्रेण सह एकासने स्थित्वा, केशवकृपया इन्द्रपदं प्राप्नोत्। सहस्रकोटिवर्षाणां सुखं भुक्त्वा, प्रभोः आज्ञया विमानमारुह्य वैकुण्ठं गतः।