स्निग्धया, श्रद्धया च कथा आरभ्यते— एकदा, दुःखसागरं तीर्तुम् इच्छन् बकः स्वपत्न्याः समीपं गत्वा स्नेहपूर्णम् अभाषत— "प्रियेम, कः उपायः अस्ति, यं ज्ञात्वा अहं दुःखसागरं पारयितुम् इच्छामि?" तस्य वचनं श्रुत्वा, बकपत्न्याः हृदयम् विनयेन पूर्णम् अभवत्, सा प्रह्वा उत्तरम् अदात्— "एतत् दुःखम् सहनं न शक्यते, स्वामिन्; शीघ्रं किञ्चित् कार्यं कुरु।" ततः, हे ब्राह्मण, तयोः दम्पत्योः शुभां गङ्गां स्मृतिः अभवत्। सहसा, तौ उभौ सन्तुष्टौ यात्रायै निर्गतौ। दीर्घं समयं यात्रा कृत्वा, तौ उभौ क्षुधितौ अभवताम्। तदा, कालस्य दुःसहः, फुफ्फुसन्, दुष्टः सर्पः तयोः पुरतः प्रकटितः। सर्पः अब्रवीत्— "यूवां पापौ बकौ स्वकालं प्राप्तौ।" "अद्य अहं क्षुधितः, तस्मात् निश्चितं यूवां मया खादनीयौ।" तदनन्तरं, दम्पत्यौ भयभीतौ, दुःखेन पीडितौ, भक्त्या सर्पस्य पुरतः इदं वचनं उक्तवन्तौ— "मृत्योर् न किंचित् भयम् अस्माकं हृदये अस्ति, हे सर्प।" "अहं कदाचित् पृथिव्यां राजा सत्या धर्मः नाम्ना आसम्; एषा मम पत्नि विजयायाः नाम्ना मम पार्श्वे स्थितवती।" "मोहात्, दुष्टचित्तः अहम् अत्र शरणम् आगतः; तेन एव कर्मणा यमस्य स्थले दीर्घकालं दुःखम् अनुभूतम्।" "शेषकर्मक्षयाय अहं बकः जातः, पत्न्या सह; कर्मणः परिणामः न कस्यापि वञ्चनीयः।" "सत्यं, परमस्थानं गन्तुम् इच्छामः, हे सर्प; गङ्गातटे शरीरत्यागाय गन्तुम् अनुमन्यस्व।" "अज्ञानं त्यज, हे सर्प, यत् नरकपीडां जनयति; यदि त्वं अस्मान् खादसि, किं अल्पं सुखं ते लभ्यते?" "विष्णुः अस्माकं हृदये स्थितः, हरिः तव अपि हृदये अस्ति; तस्मात्, को द्वेषः तव अस्माकं च, हे सर्प?" "बुद्धिमन्तः जीवेषु हिंसां न कदापि कुर्वन्ति; यदि हिंसा भवति, तदा भाग्येनैव सा क्रियते।" "आयुः, पुत्राः, पत्न्यः, धनं, यशः—हिंसकानां भाग्येनैव एतानि हर्यन्ति।" "जपः, तपः, दानं, यज्ञः—किम् तेन, यस्य हृदये सदा 'हिंसा' इति द्विस्वरं स्थितम्?" "यो जीवेषु हिंसां करोति, स एव हरेः हिंसकः; श्रीपतिः सर्वेषु देहेषु स्थितः।" "भगवान् प्रजापतिः स्वेच्छया अनेकविधं रूपं धृत्वा लोके बालवत् क्रीडति।" "देहः जीविनः परमात्मनः निवासः; परमात्मा विष्णुः एव, अतः हिंसा वर्जनीयम्।" "परजीवहिंसायाः कारणेन स्वसन्तोषः लभ्यते।" "क्षणमात्रं स्वसन्तोषः परजीवहान्या लभ्यते; इदं पृथिव्यां जनानां आचरणं अद्भुतम्।" "स्वसन्तोषाय जनाः परान् मारयन्ति; ज्ञानी न आत्मज्ञानं न परज्ञानं प्राप्नुवन्ति।" "मनसि चिन्तयेत्—'अहं विष्णुः, सः विष्णुः'; यो परदुःखेन दुःखी, परसुखेन तुष्टः—" "सः लोके हरेः स्वरूपः ज्ञेयः; अज्ञानमोहितानां सुखे लज्जा।" "परहिंसायाः सुखं, हे सर्प, जीवेषु सुखदुःखं—" "मनुष्याः तानि शीघ्रं लभन्ति; अतः हिंसां त्यज, हे सर्प, सुखी भव।" "त्वयि तुष्टे, वयं दुःखसागरं पारयिष्यामः।" तदा सर्पः अब्रवीत्—"यदि परहिंसा मम महापापं न अस्ति—" "तर्हि किमर्थं स्रष्टा भक्षकं भक्ष्यं च अकरोत्? परहिंसा न कर्तव्याः, यथाऽवदत्।" "भक्ष्येषु सर्वेषु हिंसा न सदा दृश्यते; नारायणः विश्वरूपः, एष सत्यं, न संशयः।" "सः स्वयम् भक्षकं भक्ष्यं च अकरोत्; स्वयम् सृजति, स्वयम् रक्षति।" "स्वयम् आत्मानम् खादति; एष हरेः सृष्टिः। अहं समर्थः, किं त्वां हन्तुम् शक्नोमि? भाग्यं कालरूपम्।" "अद्य हरिः स्वयम् मां एतत् कार्यं कर्तुम् प्रेषितवान्; यः देवः त्वां सृजितवान्, सः अपि सदा रक्षति।" "सः एव कालरूपेण हन्ति, कारणं मां नियुक्तवान्।" व्यासः अब्रवीत्—ततः सर्पेण तौ दम्पती खादितौ। "गङ्गे! गङ्गे!" इति क्रन्दन्तौ, तौ दुःखेन पीडितौ मार्गे विचरन्तौ, गङ्गातटे तीर्थयात्रायाम्—" "तौ अश्वमेधस्य महाफलम् प्राप्तौ; अतः तौ महात्मानौ बहून् अश्वमेधयज्ञान् अकुर्वताम्।" "न कोऽपि तयोः तुल्यः, यतः अहम् इन्द्रः; इन्द्रः अपि स्वाधिकारात् अन्यं आश्रितवान्।" "हस्ताभ्यां अर्घ्यं दत्त्वा, पद्भ्यां चरन्, देवैः परिवृतः आगतः; तदा रम्भा, उर्वशी, अन्याः रमणीयाः, हृष्टाः स्त्रियः—" "स्वयम् स्वयम् यौवनं गर्वयन्त्यः, परस्परं भाषन्ति—'एष धर्मिष्ठेषु श्रेष्ठः, रतिकुशलः, अतीव सुन्दरः।'" "'सः आगतः, अहम् तम् स्वकीयैः कलाभिः, सेवकैः च वशं करिष्यामि।' अन्यः अन्यं अब्रवीत्—'सर्वं कौशलं पूर्णतया जानामि।'" "अतः अहम् अस्य राज्ञः प्रियतमां भविष्यामि; सः वदतु—'एषा वा सा वा,' इन्द्रः अपि मम वशे।" "किम् आश्चर्यं, यः राजा मम इच्छायाः वशं भविष्यति?" एवं, यत्र कर्म, यत्र भाग्यं, तत्र भगवतः लीला, तत्र जीवस्य गन्तव्यं, तत्र स्नेहः, तत्र धर्मः।