स ब्राह्मणः कपिलः, तैलं गृहम् आनयित्वा, परमया भक्त्या केशवं पूजयामास। हरिं तुष्ट्यर्थं दीपं प्रज्वालयन्, तस्य मनः पूर्णं भक्तिसंयुक्तम् अभवत्। एवं कपिलः महात्मा यथावत् दीपपूजनं कृतवान्, तत्र तीक्ष्णदंष्ट्रा मार्जारः यः सदैव मूषकान् खादति स्म, तस्य गृहे नित्यं आगच्छति स्म। खाद्याय मूषकान् प्राप्तुं स मार्जारः दिवा रात्रि च तत्र उपस्थितः, तस्य चित्तं खाद्ये स्थिरं, स नित्यं नारायणस्य सम्मुखे उपविष्टः। ब्राह्मणगृहे तैलस्य अथवा वर्तिकायाः चौर्याय आगतान् मूषकान् बहून् स मार्जारः खादति स्म। ध्याननिष्ठः स मार्जारः विविधान् मूषकान् निरन्तरं खादति स्म। एवं समयः यथावत् गच्छति। एकादशीदिने, स पीतवर्णः ब्राह्मणः स्वगृहे शुद्धः स्वपत्नीसहितः अच्युतं उपवासेन पूजयामास। ततः जागरणं कृतवान्, स्तोत्रगाननृत्यनिष्ठः। मध्यरात्रौ तु स द्विजः निद्रया मोहिता अभवत्। तत्र तीक्ष्णदंष्ट्रा मार्जारः शीघ्रपदः आगतः, गृहकोणे स्थित्वा नित्यं नैवेद्यं निरीक्षते स्म। स दीपस्य तैलपानाय आगतं लघुमूषकं अपश्यत्, या मंददीपस्य वर्तिकाचौर्ये प्रवृत्ता। तदा, मूषकः उत्क्षिप्य, अग्रे गतः, विवरं प्रविष्टः। पादेन वर्तिकां आघात्य, दीपः महान् प्रज्वलितः। तैलपात्रं अपि तदा विपर्यस्तम् अभवत्, तस्मिन्नक्षणे उज्ज्वलः प्रकाशः अभवत्। ब्राह्मणः अपि जागृतः, निद्रां मोहिनीं त्यक्त्वा। मार्जारः अपि तदा जागरतः, मूषकखादने स्थिरः। प्रभाते, स द्विजः नित्यकर्माणि कृतवान्। तदनन्तरं, ब्राह्मणः स्वबन्धुभिः सह उपवासपरिश्रमं भङ्क्त्वा, कपिलः महात्मा यथावत् दीपव्रतं अनुवर्तितवान्। तस्य पुत्राः पौत्राः च अभवन्, अतुल्यं धनधान्यं अपि। स सम्पूर्णस्वास्थ्यं, परमसमृद्धिं, महद्भाग्यं च प्राप्तवान्। दीपव्रतस्य प्रभावेन कपिलः मोक्षं प्राप्तवान्। सूर्यचन्द्रमण्डलानि गत्वा, परमात्मा दीपप्रभारूपः तं नियुक्तवान्। कालक्रमेण, मूषकः अपि विवरे मृतः। स दिव्यं विमानं आरूढः, देवगन्धर्वैः सेवितः, अप्सरसः परिवृतः, विद्याधरगणैः सह। जयशब्दैः शुभैः स्तुतः, नागैः पूजितः, विष्णुलोकं गतः। सहस्रकोटियुगानां सह कोटियुगानां च सुखान्यनुभूय, अन्ते भूमौ राज्ञः रूपे जन्म प्राप्तवान्। तस्य नाम 'सुधर्मा', धर्मात्मा, देवब्राह्मणपूजकः, सुन्दरः, भाग्यवान्, वीर्यशौर्यसम्पन्नः। तस्य प्रिया पत्नी, सर्वमंगलचिह्नयुक्ता, पतिसंनिष्ठा, साध्वी, 'रूपसुन्दरी' नाम्ना। सर्वस्त्रीषु सा भाग्यवती, तयोः अनेकाः पुत्राः, उत्तमाः कन्याः च अभवन्। एवं तयोः दम्पत्योः हर्षपूर्णं जीवनं गतं, तदा कार्तिकमासः आगतः, यः हरिणः नेत्राणि जागरयति। तस्मिन्न मासे नारायणभक्तैः दीपाः प्रज्वलिताः, कृत्स्रचन्द्रायणादिव्रतानि च अनुष्ठितानि। एतानि विष्णुभक्तैः, संसारभीतैः च कृतानि। प्रभोधिनी आगमने, राजा रानीं उवाच— “भाग्यवती, अद्य पवित्रा प्रभोधिनी, विष्णुपद्मनाभोत्पन्ना। अहं उपवासेन, इन्द्रियसंयमेन पूजनं करिष्यामि।" "पुष्करे स्नात्वा, पद्मलोचनं अक्षरं देवेशं जनार्दनं लक्ष्मीसहितं पूजयिष्यामि।" पतिसुखानन्दिनी रूपसुन्दरी तस्य प्रियवाक्यं श्रुत्वा, सस्मितं मुखं कृत्वा, गुह्यं वाक्यं उवाच— "राजन्, मम हृदि अपि अभिलाषः उत्पन्नः, सौन्दर्यरमणीयतायाः कामना स्थिता।" "त्वया सह अहं पुष्करं गन्तुम् इच्छामि।" तदा राजा तया सह पुष्करं गतः। गजाश्वरत्नरथब्राह्मणैः सह, स्नात्वा, ध्यानं कृत्वा, पितृदेवताभ्यो होमं कृतवान्। देवेशं पद्मलोचनं अक्षरं तत्र सर्वत्र दीपश्रेणीभिः शोभिते स्थले पूजयामास। मन्दिरे, तत्र मार्जारस्य चित्रं दृष्टवान्। दृष्ट्वा, राजा पूर्वं साधारणं जन्म स्मृतवान्। प्रियायाः पद्मवदनं निरीक्ष्य, सस्मितः। रूपसुन्दरी उवाच— “नाथ, मम मुखं दृष्ट्वा किं कारणं सस्मितस्य?” स हृष्टहृदयः पूर्वकर्मफलं कथयितुं आरभत। राजा उवाच— “देवि, कदाचित् अहं ब्राह्मणगृहे मार्जारः आसम्। तत्र अहं शतसहस्रं मूषकान् खादितवान्। ततः नारायणस्य पुरतः दीपस्य रक्षणेन—even यदि केवलं प्रपञ्चेन—देवि, तस्य फलम् प्राप्तम्; विष्णुलोकं प्राप्तवान्, अधुनातनं राज्यं च।" रूपसुन्दरी उवाच— “अहं अपि पूर्वं साधारणं जन्म स्मरामि; ब्राह्मणगृहे लघुमूषिका आसम्। कार्तिके, प्रभोधिनीदिने, दीपः मंदः जातः, विवरात् वर्तिकाग्रं गृहीत्वा निर्गता। नारायणं पुष्पैः पूज्यमानं दृष्ट्वा, ब्राह्मणः निद्रया मोहितः, तदा अहं वर्तिकां आकर्षितवती।