स तु धर्मात्मना सह समुपविष्टः, तत्र कोटिकोटियुगपर्यन्तं सर्वान् कामान् अनुभूय सुखेन रमते। ततः स सोमवद् भास्करलोकं गच्छति; तत्र चन्द्रस्य सन्निधौ दीर्घकालं सोमरससमानान् भोगान् भुङ्क्ते। पुनः पृथिवीं प्रतिनिवर्त्य, स सर्वभौमो राजा भवति; दीर्घकालं पृथिवीं विजित्य, सर्वान् प्रतिपक्षराज्ञः पराजित्य, राज्यं कृत्वा वसति। आयुषः समाप्तौ, स गङ्गायां सुखमृत्युम् अवाप्य, दिव्येन विमानसारथिना समारूढः, महत्या कीर्त्या विश्रुतो भवति। स भगवान्नगर्यां गच्छति, या देवानामपि दुर्लभा; तत्र चतुर्मन्वन्तरपर्यन्तं सर्वान् भोगान् अनुभूय, परमज्ञानं प्राप्य, सुतरां दुर्लभां मोक्षलाभं लभते। एवं देवसंकल्पेन जाह्नवीतीरयात्रां कृतवान् जनः, एतादृशं मार्गं प्राप्नोति। यदि मार्गे एव मृत्युः स्यात्, तर्हि स निःसंशयं परं धाम प्राप्नोति। तत्र सत्यधर्मा नाम राजा आसीत्, धर्मात्मा, सौम्यवाक् च। स तु पृथिव्यां त्रेताद्वापरयोरन्तरे वसन्, विजयेत्यनया नाम्ना पत्न्या सह आसीत्। सा सुन्दरी, सदाचारयुक्ता, पतिसेवायाम् अनन्या च। सप्तसहस्रवर्षाणि पृथिवीं भुक्त्वा, काले समुपस्थिते, तौ पतिपत्न्यौ कदाचित् मृत्युमुपेत्य, यमदूतैः भीषणैः बद्धौ, दुःखदेन मार्गेण यमस्यालयं प्राप्नुतः। तत्र तौ दृष्ट्वा धर्मराजः चित्रगुप्तं प्राह—"चित्रगुप्त, एतयोः सर्वकर्माणि परीक्ष्य कथय।" ततः चित्रगुप्तः, जैमिने, सर्वकर्माणि मूलतः विचिन्त्य, अञ्जलिं कृत्वा, धर्मराजं प्रति उवाच—"राजन्, एतयोः पृथिव्यां कृतानि सर्वाणि शुभाशुभानि कर्माणि श्रुणु। तस्यै उपायं किञ्चिद् वक्ष्यामि, शृणु।" "एकदा, प्रभो, कश्चनैकाकी मृगः व्याघ्रभयात् वनात् पलाय्य, अस्मिन्सभायां शरणं प्रार्थयन् आगतः। तम् आगच्छन्तं दृष्ट्वा, राजा कौतूहलेन त्वरया उत्तस्थौ, खङ्गेन तं मृगं प्राहरत्। शरणागतं मृगं राजा हत्वा, प्रभो, एष राजा पत्न्या सह त्वया सदा दण्डनीयः।" "यावन्ति रोमाणि तस्याङ्गे, तावन्ति सहस्रकोटिमन्वन्तराणि, स नरकगणैः सह, निःसंशयं, नरके स्थाप्यते—यः शरणागतं न रक्षति, स्वजीवितधनेनापि।" "यः पुनः शरणागतं रक्षति, स्वजीवितधनेनापि, तस्य पुण्यं शृणु—स सर्वपापेभ्यो विमुक्तः, ब्रह्महत्यादिकेभ्यः अपि। आयुषः अन्ते सः मोक्षं लभते, यं योगिनामपि दुर्लभं।" "यमाज्ञया तु, स राजा पत्न्या सह, तीक्ष्णपत्रवनं नाम घोरं स्थानं यमदूतैः प्रापितः। तत्र वृक्षाणां पत्राणि खङ्गसमानानि; अतः प्राज्ञैः तद् 'खड्गपत्रवनम्' इति कथ्यते। तत्र सहस्रकोटियुगपर्यन्तं स्थित्वा, राजा पत्न्या सह 'व्याघ्रभक्ष्य' नामकं नरकं प्रविशति। तत्र सर्वविधदुःखैः पूर्णे नरके, व्याघ्राणां भक्ष्यत्वेन तिष्ठति, 'व्याघ्रभक्ष्य' इति प्रसिद्धो भवति। सहस्रकोटियुगपर्यन्तं तत्र स्थित्वा, तस्य पापकर्मक्षये, स राजा पत्न्या सह, भेकयोः गर्भे पृथिव्यां जातः। तदा पूर्वजन्मस्मरणेन तौ भेकौ दुःखितावभवताम्।" "सदा तौ कस्यचित् तीरे मिलित्वा, कीटभक्षणं कृत्वा, एकदा पुण्यशीलैः केनचिद् मानवैः गङ्गातीरे गम्यमाने, तौ दृष्ट्वा, भेकः उवाच—'वर्षाकाले मोहात् येन पापानि मया कृतानि, तेषां फलादद्यापि दुःखं निवारयितुं न शक्नुमः। गङ्गायां देहमुत्सृज्य, पापिनोऽपि विमुच्यन्ते। तथापि, इत्थं दुःखानुभवेनापि, वयं तिष्ठामः। अधुना गङ्गायां देहमुत्सृजामि।' 'किं साधनं, वद प्रिये, दुःखसागरं तर्तुमिच्छामि।' इति श्रुत्वा, भेकपत्नी विनयेन प्रत्युवाच—'एतत् दुःखं न सह्यं, नाथ, शीघ्रं तदाचर।' ततः तौ गङ्गायाः पुण्यस्मरणं कृत्वा, हृष्टौ, यात्रा आरभ्य, दीर्घं समयं गत्वा, भूयोऽपि क्षुधार्तौ अभवताम्।" "तदा तयोः पुरतः, कालरूपः कश्चन क्रूरः फणायुतः सर्पः, भयानकदर्शनः, उत्पन्नः। स कालसर्पः उवाच—'द्वौ पापिष्ठौ भेकौ, स्वकाले आगतौ, अद्य मया भक्ष्यौ एव। अहं क्षुधितः।' तदा तौ पतिपत्न्यौ, भयभीतौ दुःखार्तौ, तस्मै कालसर्पाय भक्त्या ऊचतुः—'मृत्योरपि न किञ्चिद् भीतिः, हे सर्प।' 'अहं पृथिव्यां सत्यधर्मा नाम राजा आसम्, एषा च विजयेत्याख्या मम पत्नी। मोहात् दुष्टचित्तेन मया शरणागतः मृगः हतः; तेन दुःखमपि यमालये चिरकालं अनुभूतम्। शेषकर्मक्षयार्थं भेकयोः गर्भे सह पत्न्या जातः। कृतकर्मणः पलान्न मोक्षः।' 'सत्यं, वयं परं धाम प्राप्नुमिच्छावः, हे सर्प; गङ्गातीरे गत्वा देहमुत्सृजाव।'" एवं पुण्यपापयोः फलानि, धर्मस्य च गौरवम्, गङ्गायाः महिमानं च, शास्त्रवचनेन संप्रदर्शितानि।