व्यासः उवाच— हे गङ्गाभक्त, तव गङ्गायाः प्रति अनन्यभक्तिं दृष्ट्वा, पुनः कथयामि। ये जना जाह्नव्याः तटे विचरन्ति, तेषां पादाः मनुष्येषु धन्यतमाः सन्ति। येन कर्णौ तस्याः तरङ्गाणां निनादं शृणुतः, या जिह्वा तस्याः जलस्य माधुर्यं वेत्ति—ते एव धन्याः। ये नेत्रे जाह्नव्याः शोभनतरङ्गान् पश्यन्ति, या ललाटे गङ्गाजलस्य तिलकं धारयति—ता अपि स्तुत्याः। ये हस्ताः जाह्नवीतीरे हरिं सम्पूजयन्ति, यत् शरीरं तस्याः विशुद्धजलेन शुद्धीकृतं—एतानि सर्वाणि फलवन्ति। हे द्विजश्रेष्ठ, यत् शरीरं तत्र पतति, तत् चतुर्विधपुरुषार्थफलदं भवति; सर्वे स्वर्गस्थाः पितरः अपि जाह्नव्याः तटमुपयान्ति। तं दृश्य, ते प्रमुद्यन्ते, वदन्ति च—‘अस्माभिः पूर्वं यद् पुण्यं कृतं, तेन उत्तमं स्थानं प्राप्तम्।’ ‘अयं नः पुत्रः, तेन अस्माकं पुण्यं अक्षयं भविष्यति; एतेन गङ्गाजलेन वयं तृप्ताः स्म।’ ‘यद् यद् गङ्गायां पुत्रः पिण्डादिकं दत्ते, तेन वयं तद् परमं स्थानं यास्यामः, यत् देवैरपि दुर्लभं।’ ‘तानि सर्वाणि दानानि नः अक्षयानि भविष्यन्ति; ये च पितरः नरके दुःखैः पीडिताः, तेषामपि—’ यदा पुत्रः जाह्नव्याः तटमुपयाति, तदा ते वदन्ति—‘यद् यद् पापं कृतं येन नरकदुःखं प्राप्नुमः—’ ‘तानि सर्वाणि पुत्रस्य प्रसादेन नश्यन्ति; वयं सर्वे अपि असह्यनरकदुःखात् विमुच्यामहे।’ ततः पुत्रस्य कृपया वयं परमं पदं प्राप्स्यामः; यदि तु कोऽपि मर्त्यः गङ्गायात्रायां प्रस्थितः सन् मोहात् गृहं प्रत्यागच्छेत्— तदा तस्य सर्वे पितरः निराशाः भवन्ति; यथा मृताः अपि, यदि सः पिण्डं ददाति, मैथुनं करोति, वा दोलायाम् अश्वे हस्तिनि वा आरोहति, तदा। गङ्गायात्रायां पादत्राणं छत्रं च परिहार्येते; मार्गक्लेशं दुःखं वा कदापि न मन्येत। गृहसुखं गङ्गायाः स्नानं च तत्र न चिन्तयेत्; न च मिथ्यावाक्यं ब्रूयात्, न नास्तिकैः सह संगच्छेत्। गङ्गायात्रायां द्विवारं भोजनं, कलहं, परदोषवचनं, लोभं, गर्वं, क्रोधं, मात्सर्यं च वर्जयेत्। हास्यं शोकं चातिवृद्धं वर्जयेत्; स्वयम् आत्मानं शय्यायाम् भूमौ शयानं इव चिन्तयेत्। मार्गे गच्छन् सः गङ्गायाः पुण्यनामानि, जाह्नव्याः माहात्म्यं च पापनाशिनीं पठेत्। यत्र यत्र गच्छेत्, तत्र ताम् आनन्दमोक्षप्रदां देवीं स्तुवीत्—‘हे गङ्गे, हे देवि, हे जगन्माते, दर्शनं मे देहि।’ एवं कोमलैः वाक्यैः स्वक्लेशं विस्मारयेत्—‘कथमहम् गृहात् निर्गतः, कथं वा अत्र आगतः?’ यः तु एवं क्लेशं स्मरति—‘क्व मम शय्या, क्व मम पत्नी, क्व मम प्रियं गृहम्?’—सः फलं न प्राप्नोति। ‘अहम् अरण्ये भूमौ शयानः, कथमत्र आगतः? मम धनधान्यानि किं भविष्यन्ति?’ ‘कति दिवसेषु पुनः गृहम् आगमिष्यामि?’—एवं चिन्तया यः क्लिष्टः, सः पूर्णं गङ्गास्नानफलं न प्राप्नोति, हे द्विज। गङ्गायात्रा तव तटप्राप्तये विधीयते। ‘त्वदीयेन प्रसादेन, हे नद्युत्तमे, मम यात्रा निर्विघ्ना सिद्धिर्भवतु’—इति विशेषतः यात्राकाले मन्त्रं पठेत्। जैमिने, विष्णुभक्तैः सह हर्षेण गृहेभ्यः निर्गच्छेत्, नातिवेगेन, नातिमन्दं च गच्छेत्। यात्रायां अन्यानि कर्माणि न कुर्यात्; प्रयागे गङ्गातटे व्यापारादिकं कुर्यात् चेत्, तदा पुण्यस्य अर्धं नश्येत्। यानि जन्मजन्मनि कृतानि पापानि, लघूनि वा गुरूणि वा, गङ्गादेव्या: प्रसादेन सर्वाणि नश्यन्ति। एवं कृत्वा, सः प्रीत्या गङ्गातटं प्रति गच्छेत्। मातरं गङ्गां दृष्ट्वा, मन्त्रं पठेत्—‘अद्य मे जन्म सफलम्, जीवितं च सुसंपन्नम्।’ ‘त्वां ब्रह्मरूपिणीं साक्षात् दृष्टवान्, हे देवि; केवलं दर्शनात् मम महापापं नष्टम्।’ ‘कोटिजन्मकृतं पापं विनष्टम्’—इति उक्त्वा, सः शरीरं भूमौ न्यस्य प्रणमति। भक्तिपूर्वं जाह्नवीं नमस्कृत्य, तटसमीपे कृताञ्जलिः पुनः मन्त्रं भक्त्या पठेत्—‘हे गङ्गे, हे देवि, हे जगन्माते, तव पादोदकं स्पृशामि; मम अपराधं क्षमस्व। त्वदीयं विशुद्धं जलं स्वर्गारोहणस्य सोपानम्।’ ‘अतः तव पादस्पर्शं करोमि, हे गङ्गे देवि, पुनः पुनः नमः ते।’ एवं भक्त्या गङ्गाजलं शिरसि स्थापयेत्। स्नानाय गङ्गां प्रविश्य, ‘गङ्गा’ इति उच्चारयन्, तव अतीव मृदुलया मृदया, या सर्वपापहारिणी, शरीरं लिप्येत्। ‘माते, मम पापं नाशय; गङ्गामृदया लिप्तः “गङ्गा गङ्गा” इति जपन्’—इति स्नानं कुर्यात्। ततः यथोक्तं पुनः मृदां गृह्णीयात्। मन्त्रेण पुनः मृदां गृहित्वा, भक्त्या स्नानं कुर्यात्, विधानतः मन्त्रं जपन्।