सर्वेभ्यः नमः। इदानीं उक्तानां श्लोकानां आधारः कृत्वा, एकं सन्ततं, भावपूर्णं, श्रद्धायुतं, संस्कृतभाषायां कथा-वर्णनं प्रस्तौमि। एकदा, नरकस्य अत्यन्त भीषणं स्थानं अस्ति, यत्र सर्वाणि भूतानि भयाकुलानि भवन्ति। यत्र दानकर्ता स्वदत्तं दानं स्मरति, अथवा दानग्रहिता पुनः पुनः दानं याचति, तयोः उभयोः महान् पापः जायते। तौ ब्रह्मस्वहरौ, महान् पापिनौ, चिरकालं सूर्यचन्द्रमसोः स्थायित्वं यावत् नरके वसतः। तयोः शीघ्रं यमस्य आज्ञया दूताः तौ अत्यन्त भीषणे नरके नयन्ति। यमदूताः क्रोधेन ओष्ठौ संकुच्य, तौ नरकं प्रति क्षिपन्ति। एवं, तस्मिन्नेव दिवसे, अहं स्वपत्नी सहितः यमदूतैः यमस्य निकेतनं नीतः। यत् कर्म मया कृतं, तत् सर्वं आरभ्य वक्ष्यामि, यत् श्रोतृभ्यः आश्चर्यजनकं। पूर्वं अहं सार्वगे नाम ब्राह्मणः आसीत्, सौराष्ट्रदेशे वसन्, वेदवेदाङ्गविशारदः, महान् कुलोत्पन्नः। मम पत्नी, मञ्जूकषा नाम्ना, सती, पतिव्रता, पुण्यकुले जातः, सौभाग्यशालिनी च। युवावस्थायाः ज्ञानबलात्, अहं प्रमादेन, मातापित्रोः मनसा अवमानं कृतवान्। सभासु प्रशंसितः, सर्वधर्मनिष्ठः, वनवासिन्, धनवान्, सुन्दरः, बुद्धिमान्, स्वजनपालनपरः च आसीत्। किन्तु मम मातापितरौ पापनिष्ठौ, कठोरवाचौ, अनार्द्रचित्तौ, तर्किकसंगसक्तौ च आसात्। तयोः कारणात्, मम सर्वं पुरुषार्थः, आयुः, धनं, कुलं, विद्या, यशः, सर्वं निष्फलं जातम्। एतत् बारं बारं चिन्तयन्, अहं मातापित्रोः सेवा, शुभदायिनीं, तिरस्कृत्य परित्यक्तवान्। तस्मात् पापात्, अहं स्वपत्नी सहितः, यमदूतैः नरकं नीतः, यत्र तौ ब्रह्मस्वहरौ अपि नीतौ। तत्र तैः पापिभ्यः सह मम पत्नी च, अहं भीषणे नरके वासं कृतवान्। तत्र सहस्त्रकोटियुगानाम्, शतकोटियुगानां च, महान् दुःखं नरके अनुभूतम्। नरकवासस्य अन्ते, अहं स्वप्रियया सह गृध्रजातौ जातः, मृतमांसभक्षी। तौ ब्रह्मस्वहरौ अपि, नरकात् निर्गत्य, पुनर्जन्मेच्छया, पतङ्गकुले जातौ, स्वकर्मफलाय। तयोः पतङ्गयोः कर्माणि शृणु। एकदा, महावायुः उत्पन्नः, तौ पतङ्गौ गङ्गायाः शुद्धजलं मध्ये क्षिप्तौ। गङ्गाजले पतित्वा, तयोः सुकुमारशरीरम् तत्क्षणं विनष्टम्, सर्वपापानि अपि गङ्गाजलेन क्षालितानि। ततः, सुन्दरनेत्रयुक्ताः दूताः आगच्छन्, दिव्यरथाः सर्वभोगयुक्ताः अपि। तौ सर्वपापविमुक्तौ, तुलसीमालाविभूषितौ, दिव्यरथं आरोह्य, विष्णुपुरीं प्रति गतौ। किञ्चित्कालं ब्रह्मलोकं, अव्यक्तजन्मनः, वसन्तौ, ततो ब्रह्मणः आज्ञया इन्द्रपुरीं गतौ। तत्र देवेष्वपि दुर्लभं सुखं उपभुक्तवन्तौ, किञ्चित्कालं तत्र स्थित्वा, पुनः पृथिव्यां पुण्यजन्म प्राप्तवन्तौ। गङ्गायां देहत्यागात्, तौ तव पुण्यकुले, पुनर्जन्मनः बन्धनात् विमुक्तौ। पृथिव्यां सुखभोगाय, पुनः धर्मिष्ठौ जातौ, पुत्रैः पौत्रैः चिरं समृद्ध्या जगत् उपभुक्तवन्तौ। गङ्गायां मृत्युप्राप्तिः योगिभ्यः अपि दुर्लभः, तस्मात् तौ नारायणस्य सायुज्यं प्राप्स्यतः। एतत् सर्वं मया उक्तम्, तयोः पूर्ववृत्तान्तं, पूर्वजन्मस्मरणबलात्। गङ्गायां मृत्युप्राप्त्या, तौ एतत् अवस्थां प्राप्तौ; वयं तु पापिनः, के नः उद्धारं करिष्यन्ति? मित्राणां अवमानः नराणां नरकदुःखं जनयति; अहं एतत् स्वयमेव दृष्टवान्। पितृभक्तिः दुःखं जनयति, इह च परत्र च; इह धनहानिः, परत्र नरकवासः। ब्रह्महत्यादिपापं अपि, तस्मात् श्रेयः, तस्य प्रायश्चित्तं कदाचित् स्यात्, परन्तु पितृअवमानस्य नित्यं फलम्। पुण्यवृक्षः, दुःखनाशकः, यत्नेन उपार्जितः, पितृअवमानकुठारैः भूमौ छिद्यते। यत् पितृमुखे दत्तं, तत् विष्णुः स्वयं भुङ्क्ते, हरिः पितृरूपधारी। ये जनाः दिव्यदेवतारूपे मातापित्रोः सेवा कुर्वन्ति, तेषां सर्वसिद्धिः लोकनाथस्य कृपया सुलभा। ये पितृभक्तिहीनाः, तैः नरके सहस्रयुगकालं वासः। अतः, मम महान् दुःखः इदानीं प्राप्तः; पत्नी सहितः मोक्षं कदा प्राप्स्यामि? न जानामि। एवं वायस्य उक्तं श्रुत्वा, राजा तं आलिङ्ग्य, हृष्टः, पुनः पुनः विस्मितः अभवत्। राजा उवाच—वायस, तव वक्त्रे श्रुतं, एतत् अद्भुतं, न मम, न अन्येषां, हृदयेषु निश्चयः दृश्यते। एवं, उक्तश्लोकानुसारं, श्रद्धायुतं, भावपूर्णं, संस्कृतभाषायां कथा समाप्ता।