राजा उवाच— "अहो, गृध्र, अद्भुतं तव वचनं श्रुत्वा मया। कथं त्वं एतयोः पूर्वचरितं जानासि?" पुनः सः पप्रच्छ— "यदि त्वं वस्तुतः एतयोः पूर्वकथा वेत्सि, तर्हि सर्वमाख्याहि, हे खगश्रेष्ठ।" गृध्र उवाच— "नृपते, द्वापराख्ये युगे एते द्वावपि चाण्डालौ जातौ, गरसंगरनामानौ, सत्यघोषस्य पुत्रौ। तयोः तदानीं स्वगृहे एव मृत्युर्भूतः। ततः, राजन्, यमस्य भयानकदंष्ट्रिणः सेवकाः तान् गृहीतुं समाययुः। सहस्रशः ते, हस्तेषु पाशान् गृहीत्वा, तौ मदोन्मत्तौ चर्मपाशैः बद्ध्वा, यमसदनं प्रति कष्टेन मार्गेण नयामासुः। तत्र, धर्मराजः चित्रगुप्तं प्रति आज्ञापयत्— 'चित्रगुप्त, एतयोः सर्वं आचारं विस्तारतः विचिन्त्य।' तस्य आज्ञया चित्रगुप्तः तयोः सर्वाणि कर्माणि, शुभाशुभानि, सूक्ष्मतया निरीक्ष्य, अन्तकं प्रति अवदत्— 'सत्यं, महाबाहो, एतौ धर्मनिष्ठौ महाप्रयत्नौ। यदि किञ्चित् पापं कृतं, तदपि सर्वं निरीक्षितम्। स्वेच्छया दानानि दत्तानि, किन्तु द्विजातये न दत्तानि।' 'तस्मात् एव, राजन्, एतौ नरकगामिनौ। यः दाता सन् द्विजातये दानं न ददाति, सः घोरं सर्वजनभयावहं नरकं याति। दाता दानं न स्मरति, न च याचकः याचते। उभौ चन्द्रसूर्ययोः स्थित्यन्तं नरके वसतः। अतः, प्रभो, एतौ महापातकिनौ, ब्रह्मस्वहरकौ। शीघ्रं यमदूताः एतौ भीषणतमं नरकं प्रति नयन्तु।' ततः यमस्य आज्ञया, कोपारुणिताधराः दूताः तौ उभौ घोरं नरकं प्रति अपातयन्। तत्रैव अहम् अपि, राजन्, भार्यया सहितः, यमदूतैः नीतः यमसदनं प्राप्तः। मया कृतं कर्म, राजन्, शृणु; सर्वं आरभ्य वक्ष्यामि, श्रोतृभ्यः च आश्चर्यम्। पूर्वं ब्राह्मणः अहं सर्वगः नाम्ना, सौराष्ट्रदेशे जातः, वेदवेदाङ्गपारगः, कुलश्रेष्ठः। एषा च मम धर्मपत्नी, मञ्जूकषा नाम, कुलीनकुलजाता, पतिसत्ता, पुण्यशालिनी। अहं तु, राजन्, प्रमादात्, विद्यया च यौवनसम्पद्भिः, कदाचित् मनसा पितरौ अवमानितवान्। सभासु प्रशंसितः, सर्वधर्मनिष्ठः, वने वसन्, धनवान्, सौम्यः, बुद्धिमान्, स्वबन्धुपोषणे रतः। मम पितरौ तु पापनिष्ठौ, कटुवादिनौ, कृपाशून्यौ, पाषण्डसङ्गलोभिनौ। तैः पुरुषत्वं, आयुः, वित्तं, कुलं, विद्या, कीर्तिः, सर्वसम्पदः—सर्वमपि नष्टमिव जातम्। एतद् पुनः पुनः चिन्तयन्, राजन्, मातापित्रोः सेवा, या शिवदायिनी, तां तिरस्कारात् परित्यक्तवान्। एवमेव, राजन्, तेन कर्मणा, अहम् अपि भार्यया सहितः, यमदूतैः नरकं नीतः, यत्र एते द्वौ महापापिनौ अपि नीतौ। तत्रैव, राजन्, ताभ्यां पापात्मभ्यां भार्यया च सह किञ्चिद् कालं घोरे नरके वासः कृतः। कोटिकोटियुगपर्यन्तं, शतकोटियुगपर्यन्तं, महतीं यातनां नरके अनुभवितवान्, नृपश्रेष्ठ। नरकवासस्य अन्ते, राजन्, अहम् अपि प्रियतमा सहितः गृध्रजातौ जातः, मृतमांसभोजनः। तौ च उभौ, नरकादुत्क्रम्य, पुनर्जन्मकाम्यया, पतङ्गकुले जातौ, स्वकर्मफलबोधनाय। तयोः पतङ्गयोः कर्माणि, राजन्, शृणु, यानि आश्चर्यदायिनि। कदाचित् महावातः उत्पन्नः तौ गृहीत्वा गङ्गायाः शुद्धजलानि अपातयत्। गङ्गाजले पतित्वा, तयोः सुकुमाराङ्गे तत्क्षणं विनष्टे, सर्वपापानि अपि क्षालितानि। ततः, सुन्दरीक्षणाः दूताः तौ गृहीत्वा आगताः, दिव्यरथाः सर्वसुखसम्पन्नाश्च आगताः। पापविनिर्मुक्तौ तुलसीमाल्यभूषितौ, दिव्यरथे आरूढौ विष्णुपुरीं प्रति प्रस्थितौ। किञ्चित्कालं ब्रह्मलोकं, अजनिसम्भवस्य ब्रह्मणः लोकं, तौ वसतः; ततः ब्रह्मणः आज्ञया इन्द्रपुरीं गतवन्तौ। तत्र देवदुर्लभं सुखं भोक्त्वा, किञ्चित्कालं तत्र स्थित्वा, पुनः पृथिव्यां सुखभोगाय जातौ। तौ, राजन्, तव पवित्रे कुलवृत्तान्ते जातौ, गङ्गायां शरीरे त्यक्ते, पुनर्जन्माद् विमुक्तौ। पृथिव्यां सुखभोगाय पुनः धर्मिष्ठतमौ जातौ; दीर्घकालं पुत्रपौत्रसहितौ विश्वं भुक्त्वा। गङ्गायां मृत्युम्, या योगिभिरपि दुष्प्राप्या, प्राप्य, एते द्वौ, राजन्, नारायणसायुज्यं प्राप्स्यतः। एतत् सर्वं मया उक्तम्—एतयोः पूर्वकथां स्मृतिप्रभावात्, नृपश्रेष्ठ। गङ्गायां मृत्युप्राप्त्या एते द्वौ एतां स्थितिं प्राप्तवन्तौ; वयं तु, पापकर्मिणः, केन उद्धार्येमहि?