नृपः स तु, हे शत्रुसूदन, मूर्खवाक्यानि केवलं गृह्णाति स्म। तस्मात् अहम् इच्छामि सर्वं राज्यं श्रेष्ठमन्त्रिभ्यः विभागयितुम्। अहम् इच्छामि एतद् राज्यं मम द्वाभ्यां पुत्राभ्यां दातुम्, यदि यूयं सर्वे अनुमन्यध्वे। मन्त्रिणः तदा ऊचुः— हे राजन्, यत् त्वया राज्यशास्त्रवित् उक्तम्, तत् अस्माकं मतम् अपि एव; अत्र न किञ्चित् संशयः अस्ति। ततः राज्ञः आज्ञया तौ द्वौ उत्तमौ पुत्रौ सभायाम् आगतौ। तौ पुत्रौ वीरभद्रः यशोभद्रः इति नामभ्याम्, सर्वगुणोपेतौ, सौम्यवाचिनौ राजपुत्रौ आसाताम्। तौ सदा पितृभक्तौ, शान्तौ, बलिनौ, धर्मनिष्ठौ च आसाताम्। ततः स राजा, राज्यशास्त्रेषु अग्रणी, सहसा सर्वं राज्यं विभाग्य ताभ्यां कौतूहलवशात् दत्तवान्। तस्मिन्नेव समये गृध्रः स्वपत्नी सहितः तस्याः सभायाः मध्ये उपविष्टः, हे द्विजोत्तम। तौ दृष्ट्वा, तत्र स्थिताः विहंगमाः हर्षेण पूर्णाः अभवन्। राजा उवाच— "किं शुभकारणेन यूयं आगतौ?" गृध्रः उवाच— "अहं गृध्रः अस्मि, हे पृथिवीपते, एषा मम भार्या, हे रिपुतापन। अहम् आनन्देन आगतः अस्मि तव पुत्रयोः सम्पदं द्रष्टुम्; पूर्वजन्मनि तयोः महत् आपद् दृष्टा आसीत्। अस्मिन् जन्मनि वयं तयोः ऐश्वर्यम् द्रष्टुम् आगताः स्मः।" एवं गृध्रस्य अद्भुतं वचनं श्रुत्वा, राजा विस्मयग्रस्तचित्तः पुनः मुनिं प्रति उवाच। राजा उवाच— "गृध्र, त्वत्तः एतत् अद्भुतं वाक्यं श्रुतम्; कथं त्वं तयोः पूर्वचरितं वेत्सि?" यदि त्वं तयोः पूर्वकथां सत्येन जानासि, तर्हि सर्वं विस्तारतः वद, हे पक्षिराज। गृध्रः उवाच— "हे राजन्, द्वापराख्ये युगे तौ द्वौ चाण्डालौ, गरसङ्गर इति नामभ्याम्, सत्यघोषस्य पुत्रौ आस्ताम्। तयोः काले, तौ स्वगृहे मृत्युम् उपगतौ। ततः यमदूताः तीक्ष्णदंष्ट्रिणः तौ नेतुम् आगताः। सहस्रशः तत्र यमदूताः पाशहस्ताः आगत्य, तौ मदोन्मत्तौ चर्मपाशैः बद्ध्वा, मृत्युलोकं प्रति अपवर्जन्येन मार्गेण नीतवन्तः। तौ दृष्ट्वा धर्मराजः चित्रगुप्तं प्रति उवाच— 'चित्रगुप्त, तयोः सर्वं आचारं विस्तारतः विचिन्त्य।' चित्रगुप्तस्य आज्ञया, स सर्वाणि कर्माणि, शुभाशुभानि, मूलतः परिशील्य, अन्तके वदति स्म— 'सत्यं, हे महाबाहो, तौ धर्मनिष्ठौ, महोत्साहौ। यदि किञ्चिद् दुष्कृतं आसीत्, तदपि परिशीलितम्। तौ स्वयमेव दानानि दत्तवन्तौ, किन्तु न द्विजातये।' तस्मात् एव तौ नरकगामिनौ, हे राजन्। यो दाता सन् द्विजाय न ददाति, स सर्वभूतभीषणं घोरं नरकं याति। दाता न दत्तं स्मरेत्, न च याचकः याचेत। तौ नरके स्थितौ, यावत् चन्द्रार्कौ तिष्ठतः। अतः, हे नृप, तौ ब्रह्मस्वहरकृत् महापापिनौ। शीघ्रं तौ भीषणतमं नरकं गमयन्तु।" यमस्य आज्ञया, दूताः क्रोधसंयुक्तौ तौ नरकं प्रक्षिप्य, अहम् अपि भार्यया सहितः तस्मिन्नेव दिने यमदूतैः यमसदनं नीतः। मया कृतं कर्म, हे राजन्, शृणु; सर्वं आरभ्य वक्ष्यामि, श्रुत्वा विस्मयजनकम्। पूर्वं अहम् ब्राह्मणः नाम्ना सर्वगः, सौराष्ट्रदेशे स्थितः, वेदवेदाङ्गविद्, कुलीनः आसम्। एषा ख्यातवर्णा मञ्जूकषा नाम मम भार्या, पतिसत्ता, सुभगा, शुद्धकुले जाता। अहम्, प्रमादात्, युवावस्थायाः ज्ञानसम्भवे, कदाचित् मनसा मातरं पितरं च अवमानितवान्। सभासु प्रशंसितः, सर्वकर्मकुशलः, वनवासिन्, धनवान्, सुन्दरः, प्राज्ञः, बान्धवपोषणरतः च आसम्। मम माता पिता तु पापनिष्ठौ, कटुवाचिनौ, दयाहीनौ, पाषण्डसङ्गरागिणौ। तयोः कृते पुरुषार्थः, आयुः, वित्तम्, कुलम्, विद्या, कीर्तिः, सर्वसम्पदः—सर्वं निष्फलम् अभवत्। एतद् मनसा पुनः पुनः चिन्तयन्, अहम् मातृपितृसेवां, या शुभदा, गर्वात् परित्यक्तवान्। तेन कर्मणा अहम् भार्यया सहितः यमदूतैः नरके क्षिप्तः, यत्र तौ पापिष्ठौ अपि नीतौ। तत्र तैः पापिभ्यां भार्यया च सह, अहम् घोरे नरके स्थितः, हे राजन्—कियन्तं कालम् इति शृणु। सहस्रकोटियुगानां शतकोटियुगानां च पर्यन्ते, अहम् महतीं यातनाम् अत्र अनुभूतवान्। नरकवासस्य अन्ते, अहम् प्रियया सह गृध्रजातौ जातः, मृतमांसभक्षकः। तौ द्वौ अपि, नरकात् निर्गत्य, पुनर्जन्मकामुकौ, पतङ्गकुले जातौ, स्वकर्मफलभाजौ। तयोः पतङ्गयोः कर्माणि शृणु, हे राजन्, यानि तौ तत्र अकुर्वताम्; वक्ष्यामि, श्रोतॄणां विस्मयकराणि। कदाचित्, महावातः उत्पन्नः, तौ पतङ्गौ समुत्क्षिप्य, गङ्गायाः विशुद्धे सलिले क्षिप्तवान्।