सः महाबलः राजा, सर्वान् शत्रून् युद्धे निहत्य, सागरद्वीपसमायुक्तां समग्रां पृथिवीं शासनं चकार। कदाचित् सः पृथिवीपालकः, मन्त्रिणः समाहूय, सभायाम् आत्मीयैः सह स्नेहेन इदं वचनम् उवाच। सः मनोभद्रः नाम राजा मन्त्रिणः सम्बोध्य प्राह— "मया एषा सम्पूर्णा पृथिवी रक्षिता, सर्वे शत्रवः स्वपुत्रबलवाहनैः सह निहताः। मम स्वजनाः रक्षिता, ब्राह्मणाः दानैः तुष्टाः, देवाः अपि स्वपुत्रबलवाहनैः सहिताः पूजिताः। स्वयम् यज्ञैः सम्यग्दानैः कुलं रक्षितम्, किन्तु एषा महान् वयोवृद्धिः सर्वं बलं मम हृतवती। अद्य अहम् दुर्बलः सन् स्वल्पमपि कर्म कर्तुं न शक्नोमि; साम्राज्यतेजः असमर्थे नरस्य न शोभते। यथा स्त्री सर्वाभरणैः विभूषिता, वृद्धाङ्गी स्यात्, एवं राज्यतेजः अपि; यावत् अस्मिन्नेव स्थितम्, पृथिव्यां सर्वे शत्रवः भीताः भवन्ति। बलस्य गतौ, सर्वगुणसम्पन्नायाः अपि स्त्रियाः, पूर्वं मनः यः तस्याः आसीत्, सुनेत्राः अपि न इच्छन्ति। पृथिवी अपि वृद्धं राजानं परित्यजति, यथा स्वच्छन्दा स्त्री रक्षकं त्यजति; सर्वे गुणाः भक्त्या लभ्यन्ते, पुण्येन महाकीर्तिः प्राप्यते। दानात् परं श्रेयः लभ्यते, बलात् भूमिः प्राप्यते; योऽस्मर्थः, दयनीयः अपि, नूनं शत्रुभिः वशीकृतः। यः राजा शत्रूनां प्रियः, सः केवलं मूर्खवचनानि ग्राहयति; तस्मात् अहम् इच्छामि सर्वं राज्यं श्रेष्ठमन्त्रिषु विभागयितुम्। यदि भवतः सर्वान् रोचते, राज्यं मम द्वयोः पुत्रयोः दातुम् इच्छामि।" इत्युक्ते, मन्त्रिणः ऊचुः— "राजन्, यत् त्वया राज्यशास्त्रविशारदेन उक्तम्, तत् अस्माकं अपि मतम्; अत्र सन्देहः नास्ति।" राज्ञः आज्ञया, तदा तौ उत्तमौ पुत्रौ सभायाम् आगतौ। तौ वीरभद्र-यशोभद्रनामानौ, सर्वगुणसम्पन्नौ, सौम्यवाचिनौ राजपुत्रौ। सदा पितृभक्तौ, शान्तौ, बलिनौ, धर्मनिष्ठौ च। ततः सः राजा, राज्यशास्त्रेषु अग्रणी, कुतूहलात् राज्यं सम्यक् विभाग्य ताभ्यां दत्तवान्। एवमेव, तदा गृध्रः स्वया भार्यया सह तस्यां सभायाम् आगत्य उपाविशत्। तौ पक्षिणौ दृष्ट्वा, उपस्थिताः पक्षिणः हृष्टाः अभवन्। राजा तान् पप्रच्छ— "कस्य शुभस्य निमित्तम् आगतम् युवाम्?" इति। गृध्रः उवाच— "अहम् गृध्रः, एषा च मम भार्या। राज्यपाल, रिपुतापन, अहम् आनन्देन तव पुत्रयोः समृद्धिं द्रष्टुम् आगतः। पूर्वजन्मनि तयोः महद् आपद् दृष्टा। अस्मिन्य जन्मनि तयोः समृद्धिं द्रष्टुं आगतः।" एवं गृध्रस्य अद्भुतं वचनं श्रुत्वा, राजा विस्मितचित्तः पुनः मुनिम् पप्रच्छ। "गृध्र, तव वचः आश्चर्यम् श्रुतम्; कथं पूर्वचरितं तयोः जानासि? यदि सत्यम् पूर्वचरितं वेत्सि, तर्हि सर्वं सम्यक् आख्याहि।" गृध्रः उवाच— "राजन्, द्वापराख्ये युगे तौ गरसङ्गरनामानौ सत्यघोषस्य पुत्रौ चाण्डालौ आस्ताम्। तस्मिन् काले, स्वगृहे एव मृत्युम् उपेत्य, तौ यमदूतैः गृहीतौ। सहस्रशः दूताः पाशहस्ताः आगत्य, अहङ्कारयुक्तौ तौ चमरसूत्रैः बद्ध्वा, मृत्युलोकं प्रति दुष्करमार्गेण नीतवन्तः। तत्र धर्मराजः चित्रगुप्तम् उवाच— 'एषां सर्वकर्माणि सम्यग् विचारय।' चित्रगुप्तस्य आज्ञया, सः सर्वाणि शुभाशुभानि कर्माणि अन्विष्य, अन्तकाय उक्तवान्— 'सत्यं, एते धर्मनिष्ठौ महोदयौ। यदि किञ्चित् पापम्, तदपि निरीक्षितम्; स्वयम् दानानि दत्तवन्तौ, न तु द्विजातये।' एतेनैव कर्मणा, राजन्, तौ नरकगामिनौ। यः दाता सन्, द्विजातये न ददाति, सः घोरं सर्वजनभीषणं नरकं याति। दाता दानं न स्मरेत्, न च याचकः याचेत। यावत् सूर्यचन्द्रमसौ, तावत् दाता याचकश्च नरके वसतः। अतः, एते ब्रह्मस्वहरौ, महापापिनौ। शीघ्रं दूताः तौ घोरं नरकं नयन्तु।" यमस्य आज्ञया, दूताः क्रोधवदनाः तौ नरके अपातयन्। तस्मिन्नेव दिने, अहम् अपि भार्यया सह यमदूतैः यमस्य निकेतनं नीतः। मया कृतं कर्म, राजन्, शृणु; सर्वं आरभ्य आख्यास्यामि, श्रुत्वा विस्मयकारकम्। पूर्वं अहम् ब्राह्मणः सर्वगः नाम, सौराष्ट्रदेशे वसन्, वेदवेदाङ्गपारगः। एषा च मम धर्मपत्नी मञ्जूकषा, पुण्यकुले जाता, पतिसंयुक्ता, महाभाग्या। अहम्, प्रमादात्, युवावस्थायाः ज्ञानसम्पत्त्या, कदाचित् मनसा मातरं पितरं च अवज्ञातवान्। सभासु प्रशंसितः, सर्वकर्मसु निपुणः, वने वसन्, धनवान्, सुन्दरः, प्राज्ञः, स्वजनपोषणे प्रवृत्तः।