स ऋषे, यः दीपदानव्रतस्य समापनसमये तं दीपं ताम्रपात्रे स्थापयित्वा तेन सह घृतपात्रं च ब्राह्मणाय दद्यात्, तदा परं नारायणं ध्यानपूर्वकं मन्त्रमेनं जपेत्— “अयं लोकोऽज्ञानान्धकारेण व्याप्तः, त्वं पापनाशकः, ज्ञानदः, मोक्षप्रदश्च; तस्मात्, अहं निर्दोष तुभ्यं एतत् समर्पयामि।” एष दीपमन्त्रः। ततः शक्त्यनुसारं भक्त्या ब्राह्मणाय दक्षिणां दद्यात्, पश्चात् घृतक्षीरपायसपानीयैः ब्राह्मणान् तर्पयेत्। अनन्तरं तं ब्राह्मणं भार्यया सहितं वस्त्रैः संवेष्ट्य, शय्यां शयनोपकरणैः सह दद्यात्, गोश्च वत्सेन सह दद्यात्। शक्त्यनुसारं तान् द्रव्यैः सम्पूजयेत्, बान्धवान् मित्राणि ज्ञातीन् च भोजयेत् सम्मानयेत् च। एवं दीपव्रतस्य समाप्तौ महोत्सवम् आचर्य, पश्चात् प्रणम्य तान् विसृज्य क्षमां याचेत। यत् पुण्यं दीपदानव्रतेन लभ्यते, यच्चायनादिषु सम्पाद्यते, तत् सर्वं वर्षमेकं दीपदानव्रतेन नरैः प्राप्यते। मासव्रतैः यत् पुण्यं लभ्यते, तत् अपि वर्षदीपव्रतेन लभ्यते। यानि दानव्रतैः योगव्रतैश्च फलानि, तानि अपि वर्षदीपव्रतेन सुलभानि। यत् गोभूमिहेमदानात्, गृहस्थदानात् च विद्वान् फलं प्राप्नोति, तत् दीपदानेन साध्यते। दीपदानेन तेजः प्राप्यते, अक्षयधनं प्राप्यते, ज्ञानं प्राप्यते, परमानन्दः च प्राप्यते। दीपदानेन सौभाग्यं, निर्मलानन्तविद्यां, उत्तमस्वास्थ्यं, परमसमृद्धिं च अवाप्नोति—अत्र न संशयः। दीपदातुः सर्वलक्षणसम्पन्ना पत्नी, पुत्राः पौत्राः प्रपौत्राः च, अखण्डवंशश्च लभ्यते। ब्राह्मणः दीपदानेन परमज्ञानं, क्षत्रियः श्रेष्ठं राज्यं, वैश्यः सर्वधनपशून्, शूद्रः सुखं लभते। कन्या अपि सर्वलक्षणयुक्तं पतिं, दीर्घायुषं, पुत्रपौत्रान् च प्राप्नोति। यौवती दीपदानस्य प्रभावात् कदापि विधवा न भवति, न च पतिसंयोगवियोगं प्राप्नोति। दीपदानात् रोगाः न जायन्ते, न व्याधयः, भीतः निर्भयः भवति, बद्धः मुच्यते। दीपदानव्रतपरः ब्रह्महत्याादिपापात् विमुच्यते—एष ब्रह्मवचनस्य निःसंशयः। यः वर्षमेकं हरये नित्यदीपं स्थापयति, सः चान्द्रायणकृच्छ्रादिपुण्यं प्राप्नोति। ये वर्षमेकं भक्त्या हरिं पूजयित्वा दीपं धारयन्ति, ते पुण्यजन्यं जन्मफलम् अवाप्नुवन्ति। ये केचन अस्मिन्लोके दीपवर्तिकायाः निर्माणं पश्यन्ति, ते अपि देवैरपि दुर्लभं परमं पदं प्राप्नुवन्ति। ये शक्त्यनुसारं सततं दीपे तैलवर्तिं स्थापयन्ति, ते परमां गतिं प्राप्नुवन्ति। दीपश्चेद् उपशाम्यति, तं कोऽपि न प्रबोधयितुं शक्नोति; अन्यलोकस्थाः अपि तस्य दर्शनात् फलं लभन्ते। यः कश्चन स्वल्पं तैलं याचित्वा विष्णोर्दीपं करोति, सः पुण्यं प्राप्नोति। योऽपि नीचतमः सञ्जातहस्तः विष्णोर्दीपप्रदीपनं पश्यति, स विष्णुलोकं प्राप्नोति। यः स्वकृत्या वा सङ्कल्पेन वा दीपं प्रज्वालयति, सः सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं गच्छति। अत्रापि प्राचीनमेकं आख्यानं श्रूयते, यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापविनाशः स्यात्। सरस्वत्याः शोभनतीरे सिद्धाश्रमाख्ये आश्रमे कश्चन ब्राह्मणः कपिलः नाम वसति स्म, स वेदविद्यायाम् पारङ्गतः। स व्रतैः उपवासैश्च युक्तः, दरिद्रः, श्रोत्रियश्च, भिक्षया कुटुम्बं पालयन् जीवति स्म। व्रतैः उपवासैश्च विष्णुं पूजयन्, सम्यक् पूजयित्वा सदा दीपं प्रज्वालयति स्म। स तेलं गृहीत्वा स्वगृहं नीत्वा केशवं पूजयित्वा, परं भक्त्या हरिं तुष्ट्यर्थं दीपं प्रज्वालयति स्म। एवं महात्मा कपिलः सततं दीपदानव्रते प्रवृत्तः सन्, तत्र तीक्ष्णदंष्ट्रा मार्जारः सदा मूषकान् खादति स्म। स भोज्यलाभाय नित्यं दिवानिशं तत्रागच्छत्; स सर्वदा नारायणस्य पुरतः उपविश्य, भोजनाभिलाषे मनः संस्थाप्य तिष्ठति स्म। तत्र ब्राह्मणगृहे ये मूषकाः तैलार्थं वा वर्तिस्तेयाय वा आगच्छन्ति, तान् सः मार्जारः खादति स्म। स ध्यानासक्तः सन् विविधान् मूषकान् खादति स्म; एवं काले गते— एकादश्यां दिने स गौरवर्णः ब्राह्मणः स्वगृहे शुद्धः, भार्यया सह उपवासं कृत्वा अच्युतं पूजयामास। ततः जागरणं कृत्वा, गीतनृत्याभिः भक्त्या युक्तः, मध्यरात्रौ निद्रया मोहश्चाप्यभवत्। तत्रापि तीक्ष्णदंष्ट्रः शीघ्रपादः मार्जारः समुपेत्य, गृहकुडे स्थित्वा नैवेद्यं पश्यति स्म। स दीपस्य मन्दप्रदीप्तेः वर्तिस्तेयाय तैलपानाय च मूषकं दृष्ट्वा, तद्वर्तिं चोरयितुं प्रवृत्तं मन्दप्रदीप्तस्य दीपस्य समीपे तिष्ठन्तं दृष्ट्वा, सस्फुरन् अग्रे गत्वा मूषकः स्वगुहां प्रविवेश; तस्य पादप्रहारेण वर्तिकायाः स्पर्शः जातः, दीपः च पुनः प्रज्वलितः।