पुरा ताः स्त्रियः, या देव्यो गन्धर्वकन्याश्चासन्, महर्षिमष्टावक्रं दृष्ट्वा हसितवन्त्यः। तेन महात्मना ताः कोपात् वेश्यत्वं प्रति शप्ताः। अनन्तरं ताः तं मुनिं सन्तुष्ट्य पूजयित्वा, तस्य प्रसादेन सर्वलोकपूजितं वासुदेवं पतिं लेभिरे। तथापि तेनैव शापेन ताः चौरहस्तगताः अभवन्। अथार्जुनः अपि तैः चौरैः पराजितः, शोकसम्भ्रान्तचित्तः चिन्तयामास— "मम बाहुबलं, वीर्यं, श्रीश्च सर्वं कृष्णसहितं गतं; अद्य मम सौभाग्यं क्षीणम्।" इति निश्चित्य, सायंतनार्क इव तेजोहीनः स्वपुरीं प्रतिनिवृत्तः। एवं सर्वदेवानां हिताय, भूमिभारविनाशाय च, वासुदेवः यदुवंशेऽवततार। स सर्वान् महाशत्रून् विनाश्य, पृथिव्याः भारं अपाकरोत्। नन्दव्रजद्वारकामथुरावासिनः सर्वान् चराचरान् कालमृत्युपाशात् मोचयित्वा, तान् परमतत्त्वे, नित्ये, योग्ये, सुवर्णे, शुद्धे च पदे प्रतिष्ठाप्य, स्वैः दिव्यैः पत्नीभिः नित्यसेवितः तत्र वासुदेवः स्थितवान्। एतस्मिन्नेव विषय उपगतानि श्लोकानि सन्ति— अन्ये सर्वेऽवताराः तस्यैव; कृष्णस्य महाकर्माणि भूमिभारविनाशायैव; लक्ष्मीपतिः तदर्थमेव प्रकटितः। अयं कृष्णचरितः पापिनां विनाशाय; श्रीकृष्णः करुणासिन्धुः, सदा वैकुण्ठे रमते। एष ते, हे देवि, कृष्णस्य चरितं अद्भुतमङ्गलं च संक्षेपेण मया कथितं, सर्वफलप्रदं। यः कश्चित् वासुदेवस्य कर्माणि श्रद्धया हरिसंनिधौ पठति, स्मरति, शृणोति वा, स परमां गतिम् आप्नोति। यः बालकृष्णकर्माणि शृणोति, स महापातकादपि विमुच्यते, किमुतान्यैः पापैः। यः द्वारकायां रुक्मिण्या सह स्थितं हरिं स्मरति, स नूनं महत्साम्यं प्राप्नोति— अत्र न संशयः। यः संग्रामे, आपदि, शत्रुसंरुद्धे दुर्गे च, सर्वदेवाधिपतिं चिन्तयति, स नूनं विजयी भवति। यः गोपवृन्दावने क्रीडन्तं हरिं स्मरति, स सर्वान् कामान् आप्नोति, सौभाग्यं च प्राप्नोति। यः महोपद्रवेन वा व्याधिना पीडितः सन्, काश्यां स्थितं नित्यं तीव्रकृत्यं हन्तारं स्मरति, स विमुक्तः भवति। किम् बहुना? सर्वदा सर्वतोयेषु बुद्धिमान् केवलं मन्त्रं जपेत्— "कृष्णाय नमः" इति। कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने। प्रणतः प्रणतः स्मि गोविन्दाय सर्वदुःखनाशिने। एष मन्त्रः यः प्रतिदिनं भक्त्या जपति, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं प्राप्नोति। जनार्दनः सर्वदेवेशः, लोकसंरक्षणाय नानारूपाणि धारयति। त्रिपुरविनाशाय मया हरिः पूजितः, स बुद्धरूपं धारयित्वा तान् शत्रून् मोहयामास। ते मोहिता धर्मविहीनाः शत्रवो मया नारायणास्त्रेण निहताः। कल्यन्ते जनार्दनः ब्राह्मणगृहे अवतीर्य, तीव्रान् म्लेच्छान् विनाशयिष्यति। एवं भगवतः सर्वरूपाणि यथायोग्यं मया वर्णितानि। किं अन्यच्छ्रोतुम् इच्छसि, शुभे? वद। इति श्रीपद्मपुराणे उत्तरखण्डे उमामहेश्वरसंवादे "कृष्णस्य स्वधामगमनवर्णनं" नाम द्विशतद्विपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ द्वितीयस्य खण्डस्य तृतीयाध्याये— जैमिनिः उवाच— "महामुने व्यास, क्रियायोगस्य स्वरूपं श्रोतुम् इच्छामि। तद्विस्तरतो ब्रूहि।" व्यास उवाच— "दुर्लभो मानुषो देहो लोकेऽस्मिन्। तं लब्ध्वा, मुमुक्षुणा योगः साधनीयः। क्रियायोगः ध्यानयोगश्च उभौ योगशब्दितौ; तयोः क्रियायोगः आद्यः, सर्वकामदः साधकानाम्। गङ्गास्नानं विष्णुपूजा, दानं, ब्राह्मणभक्तिः, एकादश्युपवासः च— आमलकीतुलसीभक्तिः, अतिथिपूजनं च— एते क्रियायोगाङ्गानि संक्षेपेणोक्तानि। क्रियायोगविना, ध्यानयोगेन सिद्धिः; क्रियायोगनिष्ठः परमं विष्णुपदं गच्छति। जैमिनिः पुनरुवाच— "भगवन्, क्रियायोगाङ्गानां यत् यदुक्तं, तेषां महिमानं वद यद्यसि प्रसन्नः। गङ्गायाः कः पुण्यः? विष्णोः पूजायाः किम् फलम्? दानानां कः श्रेष्ठः? द्विजानां भक्तिः का? एकादश्याः कः फलप्रकारः? धात्र्याः भक्तिः का? तुलस्याः भक्तिः का? अतिथिपूजनं किम्? एतत्सर्वं वद, मम महती श्रद्धा अस्ति। त्रिषु लोकेषु त्वदन्यः कोऽपि वक्तुं न शक्नोति।" व्यास उवाच— "साधु साधु द्विजश्रेष्ठ! नूनं तव चित्तं शुद्धं, श्रद्धा च, यदेतद् गुह्यं श्रोतुम् इच्छसि। भागीरथ्याः पुण्यं सम्पूर्णं वक्तुं न शक्यते; तस्मात् संक्षेपेण वक्ष्यामि, एकचित्तेन शृणु। यः 'गङ्गा' इति द्विसन्ध्यं जपेत्, स पापमुक्तः पंचमहाभूतामृतं गच्छति। गङ्गा सर्वत्र सुलभा, किन्तु त्रिषु स्थलेषु दुरलभा— गङ्गाद्वारे, प्रयागे, गङ्गासमुद्रसङ्गमे। सर्वे देवाः सह इन्द्रेण गङ्गाद्वारे रम्ये स्नानदानादिकं कुर्वन्ति। दैवयोगेन, ये गङ्गाद्वारे शरीरं त्यजन्ति— मानवा वा, पशवो वा, कीटाः वा— ते परमां गतिम् आप्नुवन्ति। अधुना द्विजश्रेष्ठ, पुरातनां कथां शृणु, यां शृण्वन् एव पापात् विमुच्यते। मनुजवृषभः मनोभद्रनामकः राजा चन्द्रवंशे जातः, पूर्वं लोके बभूव, बलवान् सर्वधर्मवित्। तस्य पत्न्याः नाम हेमप्रभा, मधुरवाणी, पतिसत्ता, सुमङ्गला, सर्वलक्षणसमन्विता च।