अर्जुनः स्वव्रतं सम्पूर्य श्रीकृष्णं प्रणम्य स्वपुरीं युधिष्ठिरराज्यां प्रतिनिवृत्तः। तत्र श्रीकृष्णस्य षोडशसहस्रेषु भार्येषु दशसहस्रपुत्राः जाताः, तेषां पुत्रपौत्राणां संख्या निगदितुं न शक्या। अत्रापि श्लोकः—अष्टशतानि पुत्राणां दशसहस्राणि चाभवन्; तेषु रुक्मिणीसुतः प्रद्युम्नः श्रेष्ठतमः। तैः अनन्तयादवैः समग्रं भूमण्डलं पूरितम्। पुनः, पृथिव्याः भारसंशयं कृत्वा, श्रीकृष्णः मुनिशापस्य निमित्तेन तेषां नाशं कर्तुम् इच्छन् अभवत्। एकदा सर्वे युवा यदवः नर्मदातटं क्रीडनाय गतवन्तः। तत्र महान् ऋषिः कण्वः तपस्यन् दृश्यते स्म। तदा ते सर्वे साम्बं जाम्बवत्याः पुत्रं मायया स्त्रीरूपेण कृत्वा, तस्य उदरे लौहमुसलं बद्ध्वा, तम् ऋषिं प्रति नत्वा, साम्बं स्त्रीरूपिणं पुरतः स्थापयित्वा, प्राहुः—“एषा पुत्रं वा कन्यां वा जनयिष्यति, किम्?” इति। ऋषिः तेषां मन्तव्यं विज्ञाय, क्रुद्धः उवाच—“युष्माकं सर्वेषां नाशः अस्य एव मुसलस्य कारणेन भविष्यति।” ततः सर्वे, मनःशोकसमाकुलाः, श्रीकृष्णं गत्वा, कृतं कर्म च ऋषेः वचनं च निवेदितवन्तः। श्रीकृष्णः तदा तं लौहमुसलं चूर्णीकृत्य जले न्यक्षिपत्। तस्मात् चूर्णबीजैः वज्रसमानाः महान् काष्ठश्च उत्पन्नाः। शेषमुसलखण्डं मत्स्यः निगीलितवान्; मीनपेटात् निष्क्रान्तं लौहम् एकः निषादः गृहित्वा तस्मात् बाणाग्रं निर्मितवान्। पुनः, सर्वे यदवः—रामः, कृष्णः, प्रद्युम्नः, अन्ये च—इन्द्रेण प्रेषितां वरुणीं सुरां पीत्वा, मदोन्मत्ताः अभवन्। तदा ते परस्परं कटुवचनानि उक्तवन्तः, कलहं कृत्वा, स्वयमेव विनष्टाः। श्रीकृष्णः युद्धक्लान्तः कामद्रुमच्छायायां शयनं कृतवान्; तस्मिन्नेव काले निषादः धनुष्कोटिं गृह्णन् रक्षणाय तत्र स्थितः। एवं सर्वे प्राणान् त्यक्त्वा स्वस्वगतान् दिव्यलोकान् प्राप्तवन्तः। एवं सर्वं मुसलेन विनाश्य, स एक एव भगवान्, बहुभिः सैन्यैः परिवृतः, महावृक्षच्छायायां स्वात्मनि चिन्तामग्नः, चतुरङ्गिण्या सेनया व्यवस्थितः, जानुनी भूमौ स्थापयित्वा, मानवदेहत्यागाय उपक्रमितवान्। तस्मिन्नेव क्षणे कालवेगेन प्रेरितः निषादः, हरिपद्मं चक्रवज्रध्वजाङ्कितं रक्तं च दृष्ट्वा, तद्विदारितवान्। ततः शीघ्रं तं श्रीकृष्णं विज्ञाय, निषादः भीतसङ्कम्पितः, अञ्जलिं कृत्वा प्रणम्य, “मम सर्वे दोषाः क्षन्तव्याः” इति प्रार्थितवान्। श्रीकृष्णः तं भीतमनसं स्नेहेनोत्थाप्य, “त्वया किञ्चित् अपराधः न कृतः” इति सान्त्वयत्। तस्मै योगिभिः प्राप्यं, न पुनरावर्तते, सर्वोपनिषत्स्वरूपं वैष्णवं लोकं दत्तवान्। तस्मिन्नेव क्षणे, सः मानवदेहं परित्यज्य, सर्वैः पुत्रैः भार्याभिश्च सह, पञ्चोपनिषदात्मानं दिव्यरूपं गृहीत्वा, दिव्ययानमारुह्य, अप्सरसां गणैः परिवृतः, सहस्रसूर्यसङ्काशे वासुदेवैकलोके गतवान्। तदा दारुकः रथमारुह्य विष्णुमुपेत्य, श्रीकृष्णस्य आज्ञया, “मम सदृशोऽर्जुनः आनय्यताम्” इति प्रेषितवान्। दारुकः मनोजवेन रथेन गत्वा अर्जुनस्य समीपं प्राप्तः। अर्जुनः अपि रत्नरथमारुह्य, राज्ञीभिः सहितः, विवाहकर्म कृत्वा, प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा, “किं करवानि?” इति पृष्टवान्। श्रीकृष्णः उवाच—“पार्थ, अहं स्वलोकं गमिष्यामि; त्वं द्वारवत्यां गत्वा, मम अष्टौ पत्न्यः—रुक्मिण्याद्याः—आनयित्वा, मम शरीरं प्रति प्रेषय।” सः दारुकसहितः नगरीं प्रविष्टः। एवमेव दिव्ययानैः स्थिताः देवाः, ऋषिभिः सह, श्रीकृष्णस्य स्वर्गारोहणं दृष्ट्वा, तं स्तुत्वा, पुष्पवृष्टिं कृतवन्तः। श्रीकृष्णः, सर्वजगतः स्थितिलयकारणं मानवदेहं त्यक्त्वा, क्षेत्रज्ञं, योगध्यानगम्यं, क्लेशरहितं, वासुदेवसारं, गरुडमारुह्य, महर्षिभिः स्तूयमानः, प्रस्थितवान्। एतानि सर्वाणि अर्जुनः वसुदेवाय, उग्रसेनाय, रुक्मिण्यादिभ्यः मुख्यपत्निभ्यश्च निवेदितवान्। ततः सर्वे द्वारकावासिन्यः स्त्रियः, वसुदेवः, उग्रसेनः, कृष्णस्य प्रियाः, बहिः निष्क्रान्ताः, शीघ्रं हरिं प्रति जग्मुः। तत्र वसुदेवः, उग्रसेनः, अक्रूरः, सर्वे यदुवृद्धाश्च, शरीराणि त्यक्त्वा, शाश्वतं वासुदेवं प्राप्नुवन्। रेवती बलभद्रदेहं आलिङ्ग्य, वह्नौ प्रविष्टा, तं देहम् लब्ध्वा, दिव्ययानमारुह्य, स्वपतेः शङ्कर्षणस्य लोकं प्राप्तवती। एवं रुक्मपुत्र्या प्रद्युम्नेन सह, उषया अनिरुद्धेन सह, सर्वा यदवस्त्रियः स्वपतिदेहान् पूजयित्वा वह्नौ प्रविष्टाः। तेषां सर्वेषां अन्त्यकर्माणि अर्जुनः अकरोत्। तदा दारुकः अपि दिव्यरत्नयुक्तं, सुराश्वयुक्तं, सुग्रीवाख्यं रथं आरुह्य आगतः। पारिजातवृक्षः, सुधर्मा सभाच्छाया, इन्द्रलोकश्च स्वर्गं प्रति उत्क्रान्ताः। तस्मिन्नेव काले द्वारवतीपुरी महोदधौ निमग्ना। ततः सर्वाः षोडशसहस्रपत्नीः अर्जुनः इन्द्रप्रस्थं प्रति नयन्, मार्गे चौरैः अपहृताः।