भद्रपदमासस्य शुक्लपक्षे चतुर्थ्यां दिवसे, शीतांशुं चन्द्रमसं पश्यन्ति जनाः। तस्मिन्नेव दिने मिथ्यापवादं परिहर्तव्यमिति विद्वांसः वदन्ति। यः कश्चन तस्यां चतुर्थ्यां शीतांशुं चन्द्रमसं पश्यति, स्यमन्तककथां च शृणोति, स मिथ्यापवादात् विमुक्तो भवति। मद्रराजस्य तिस्रः कन्याः—सुलक्ष्मणा, नग्नजिति, सुशीला च पुण्यशीलाः कीर्तिमत्यश्च—स्वस्य स्वयम्वरे समुपविष्टाः सन्तः, श्रीकृष्णं एव अवरुञ्चन्। ताः तेजस्विन्यः कन्याः, एकस्मिन्नेव दिने, यदुवंशसम्भूतस्य कृष्णस्य भार्याः अभवन्। महात्मनः कृष्णस्य अष्टौ महाराज्ञ्यः, याः रुक्मिण्याद्याः प्रसिद्धाः—रुक्मिणी, सत्यभामा, कलिन्दी, मित्रविन्दा, जाम्बवती, नग्नजिति, सुलक्ष्मणा, सुशीला च—एता अष्टौ पत्न्यः स्मृताः। भूमेः पुत्रः नारकाख्यः महाबलवान् दैत्यः आसीत्। स देवतानां स्वामिनं इन्द्रं समरे जित्वा, सर्वानपि देवतान् पराजितवान्। स आदितेः, देवमातुः, कान्तिमन्तौ कुंडले तथा अन्यानि देवरत्नानि बलात् हृतवान्। स महेन्द्रस्य ऐरावतं गजश्रेष्ठं, उच्चैःश्रवाः नाम अश्वं, कुबेरस्य मणिरत्नानि, शंखं पद्मं च अपहरत्। भूमिपुत्रः तदा दिव्याङ्गनाः, सुरस्त्रियां च हृतवान्; वज्रादीनि आयुधानि अपि देवतेभ्यः बलात् आदत्तवान्। तैरेव आयुधैः, स दैत्यः देवतान् निहत्य, मायया निर्मिते दिव्ये सभामण्डपे, विशुद्धे व्योमपुरे, दिव्यवस्त्रधारी स्थितवान्। तदा सर्वे देवगणाः, शचीपतेः अग्रे स्थिताः, भयभीताः, दुःखार्ताश्च, अनघकर्मणः कृष्णस्य शरणं जग्मुः। कृष्णः, नारकस्य कर्माणि श्रुत्वा, देवतानां अभयं दत्तवान्, ततः गरुडं चिन्तितवान्। तस्मिन्नन्तरे, गरुडः, देवगणैः पूजितः, बलसम्पन्नः, हरिम् उद्दिश्य अञ्जलिं कृत्वा तस्थौ। ततः सत्या सहितः, केशवः, मुनिभिः स्तुतः, पक्षिराजं समारुह्य, दैत्यनिवेशनं प्रति प्रस्थितवान्। स दिव्यां पुरीं व्योम्नि दीप्तिमतीं, सूर्यबिम्बसमानां, दैत्यैः विभूषितां अपश्यत्। तां पुरीं, देवैः अपि दुर्गमां, तस्य दुर्गाणि दृष्ट्वा, बलवान् प्रभुः चक्रं सज्जीकृतवान्। स्वतेजसा तमः छित्त्वा, स सूर्यवत् प्रकाशमानः, शतानि सहस्राणि दैत्यानां दृष्टवान्। तदा ते दैत्याः शूलान् उद्धृत्य युद्धाय अग्रे ययुः; दिव्यैः शृङ्गैः, गदाभिः, मुष्टिभिः च, संयोज्य केशवम् आघातयामासुः। ते तृणैः अग्निं यथा, तथा केशवं ताडयामासुः। तदा केशवध्वजः भगवाञ् शार्ङ्गधनुः उपादत्त। स तेजस्वी, ज्वलद्भिः शरैः, तेषां दिव्यायुधानि छित्त्वा, गजानाम्, तुरंगमानां कण्ठांश्च छित्त्वा, केवलं चक्रेण, पुरुषश्रेष्ठः, तान् दैत्यान् विदारितवान्। केचन चक्रेण, अन्ये शरैः, अपरे गदया दैत्याः हताः। एवं सर्वे दानवाः भूमौ पतिताः। शक्रेण विमुक्तवज्रेण शैलाः यथा विदारिताः, तथा सर्वान् दानवान् निहत्य, पद्मनाभः प्रभुः। ततः परमपुरुषः पाञ्चजन्यं महाशंखं नादितवान्। तदा बलवान् नारकः धनुः आदाय, दिव्यरथं समारुह्य, केशवेन सह युद्धाय प्रस्थितः। तयोः संग्रामः अत्यन्तं घोरः, रोमाञ्चकारकः, शब्दायमानश्च आसीत्। उभयतोऽपि सहस्रशरवृष्टिः, मेघवर्षमिव, आसीत्। ततः वासुदेवः, शशाङ्कशरेण, तस्य दैत्यश्रेष्ठस्य धनुः छित्त्वा, दिव्यास्त्रं नारकस्य वक्षसि ससर्ज। तेन दिव्यास्त्रेण तस्य हृदयं विदारितं, स दानवः इन्द्रवज्रहतः गिरिः यथा, भूमौ पतितः, निनदन् पतितवान्। ततः कृष्णः, भूम्या प्रेरितः, भूमिपुत्रं मृत्युपाशग्रस्तं समीपमुपेत्य, 'वरं वृणीष्व' इत्युक्तवान्। दैत्यः, गरुडस्य उपरि स्थित्वा, कृष्णं प्रत्युवाच—'मम किमपि वरस्य आवश्यकता नास्ति, अहं नारकः। तथापि, अन्यलोकहिताय, परं वरं याचामि।' 'हे कृष्ण, सर्वभूताधिप, मम मृत्युदिने ये नराः पुण्यस्नानं कुर्वन्ति, ते यमलोकं न गच्छेयुः, एष एव मे वरः अस्तु, हे मधुसूदन, भयापह!' महादेवेन 'एवं भवतु' इति उक्तं, गोविन्देन सः वरः दत्तः। तदा भूमिपुत्रः, हरिपादौ शरदम्बुजसमौ, वज्रकैटकाक्षगुणाङ्गदाभ्यां भूषितौ, ब्रह्मरुद्राद्यैः देवैः मुनिभिश्च पूजितौ, दृष्ट्वा, प्राणान् विसृज्य, हरिसदृशतां प्राप्तवान्। देवगणाः हर्षपूर्णहृदयाः, पुष्पवर्षं चक्रुः, महर्षयः स्तुतिं जगुः। कृष्णः, पद्मनयनः, तदा स्वपुरीं प्रविश्य, देवरत्नानि, देवमातुः कुंडले, उच्चैःश्रवाः अश्वं च, बलात् आदत्त। ऐरावतं गजश्रेष्ठं, रत्नमयीं पर्वतमिव, सर्वं तद् यदुकुलश्रेष्ठः इन्द्राय वज्रधराय दत्तवान्। सर्वेषां राज्ञां विजित्य, बलवान् नारकः षोडशसहस्रकन्याः अपहरत्। ताः सर्वाः कन्याः नारकस्य अन्तःपुरे बद्धाः आसन्।