वसुदेवस्य सर्वाः पत्न्यः देवक्याः प्रमुख्यया सहिताः, रेवती रोहिण्याद्याः च नगर्याः स्त्रियः अपि तत्र उपस्थिताः आसन्। सर्वाः हर्षेण विवाहकर्माणि अकुर्वन्; देवकी तु स्नेहवशात् सम्यग् एव देवानां पूजनं चकार। तस्मिन्नेव काले वृद्धा राजमहिष्यः देवक्याः सहिताः सर्वाणि विवाहकृत्यानि विधिवत् अकुर्वन्; तं महोत्सवं द्विजश्रेष्ठैः सम्यक् आचरितम्। तत्र ब्राह्मणाः सुस्वर्णवस्त्राभरणैः भोज्यैः च सत्कृताः; उग्रसेनः अन्ये च नृपाः सम्यक् पूजिताः। नन्दगोपमुख्याः गोकुलवासिनः यशोदाद्याः च स्त्रियः सुवर्णरत्नवस्त्राभरणैः बहुधा सत्कृताः। तस्मिन्महाविवाहोत्सवे सर्वे जनाः प्रमुदिताः पूजिताश्च आसन्; वधूवरौ च परस्परं आलिङ्ग्य, पावकं प्रणेमतुः। वेदविद्भिः ब्राह्मणश्रेष्ठैः आशीर्वादैः अभिषिक्तौ वधूवरौ विवाहमण्डपे विराजेताम्। ततः देवक्याः सुतः स्वपत्नीसमेतः ब्राह्मणान् वृद्धांश्च, ज्येष्ठं भ्रातरं च प्रणम्य अभिवाद्य चकार। एवं सर्वाणि विवाहकृत्यानि समाप्य, माधुसूदनः तत्र समागतान् सर्वान् नृपान् अन्यांश्च विसर्जयामास। ततो हरिणा सत्कृत्य, नृपश्रेष्ठाः स्वगृहाणि ययुः, ब्राह्मणाः चात्मगृहं प्रतिपेदिरे। धर्मात्मा देवकीसुतः अक्षयः श्रीरुक्मिण्या सहितः दिव्ये महाप्रासादस्य रमणीयशिल्पशृङ्गे सुखेन वासं चकार। तया सह सः नारायणः इव श्रीया, मुनिभिः सुरगणैः च स्वर्गे स्तूयमानः, प्रमुदितः अभवत्। प्रतिदिनं हृष्टचित्तः जनार्दनः नित्यः द्वारवत्यां रम्यायां पुरी सुखेन वसन् अवसत्। इति श्रीकृष्णचरिते रुक्मिणीविवाहवर्णनं नाम अष्टचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः, यः श्रीपद्ममहापुराणस्योत्तरखण्डे उमामहेश्वरसंवादे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकपरिमिते स्थितः। श्रीरुद्रः उवाच— सत्याख्या सत्राजितः कन्या, या पृथिव्याः अंशरूपेण जाता, सा कृष्णस्य भार्या वा अन्येति ग्राह्या। वैवस्वती या कलिन्दीति विख्याता, सा तृतीया पत्न्यभवत्, लीलायाः अंशरूपिणी सा सुमहाभाग्या। जनार्दनः मित्रविन्दां विवाहाय अभ्यनुययौ, या विंदस्य अनु विंदस्य कन्या स्वयम्वरस्थिता सुष्मिता आसीत्। सप्त गर्वितान् वृषान् एकैव रज्ज्वा बध्वा, या वीर्यशुल्का पद्मलोचना सा तेन प्राप्ता। सत्राजितः नृपतिः स्यमन्तकाख्यं महन्मणिं बिभ्रत्, तम् अतिसत्त्ववान् भ्रातरं प्रसैनं दत्तवान्। एकदा माधुसूदनः तं रत्नश्रेष्ठं याचितवान्; प्रसैनः तदा वासुदेवं कठिनं वचनं अब्रवीत्— "एष मणिः सदा नष्टं सुवर्णं उत्पादयति; अतः एष स्यमन्तको मम अन्यस्मै दातव्यः न।" महादेव उवाच— कृष्णः तस्य मनोवृत्तिं ज्ञात्वा मौनं समुपागमत्; एकदा यदुवरैः सहितः मृगयार्थं वनं प्रविष्टः। सः प्रसैनं महाबलान् चान्यांश्च सह वनमहद् प्रविवेश; सहस्रशः अनुयायिनः मृगयायै तत्र सन्नद्धाः। प्रसैनः तु एकाकी दूरं वनं गतः; सिंहः तं दृष्ट्वा समुपेत्य हत्वा मणिं जग्राह। तं सिंहं जाम्बवता हस्तेन हत्वा, सः मणिं गृहीत्वा शीघ्रं गुहां प्रविवेश, या दिव्यस्त्रीभिः सेव्यमाना आसीत्। तत्र वासुदेवः स्वजनैः सह चतुर्थ्यां चन्द्रमसं दृष्ट्वा, स्वपुरीं प्रविवेश। तदा सर्वे द्वारकावासिनः "गोविन्दः मृगयायां प्रसैनं हत्वा, स्यमन्तकं च गृहीत्वा आगतः" इति परस्परं वदन्तः। "सः मणिं अनपवादेन गृहीत्वा गतः" इति श्रुत्वा, हरिः अज्ञैः जनैः दूषितः न स्यादिति चिन्तयन्, यदुभिः सह वनं गत्वा, तत्र प्रसैनं सिंहेन हतं सर्वेभ्यः दर्शयामास। तत्रैव शुद्धात्मा सः महद् सैन्यं स्थापयित्वा, एकाकी शार्ङ्गमुषलधन्वी घनं वनं प्रविवेश। सः गुहां दृष्ट्वा, सन्देहं गत्वा, प्रविष्टः; तत्र रत्नविचित्रभवनमध्ये, जाम्बवत्सुतस्य धात्रीकन्या तं शिशुं दोलायां स्थापयित्वा, मणिं दोलाग्रभागे निधाय, गायन्ती प्रमोदेन दोलयामास। सिंहः प्रसैनं हत्वा, जाम्बवत् सिंहं हत्वा, "सौम्य शिशो, मा रुदः; एष तव स्यमन्तकः" इति तया उक्तम्। तत् श्रुत्वा, वीर्यवान् वासुदेवः शङ्खं दध्मौ; तस्य महानादेन जाम्बवत् निर्गतः। तयोः मध्ये घोरः सङ्ग्रामः अभवत्, दशदिनानि अविरतं, वज्रसारपाणिभिः, सर्वभूतभीषणः। कृष्णस्य वृद्धिं, स्वस्य क्षयं च निरीक्ष्य, पूर्वं परमात्मनः वचनं स्मृत्वा, "एष रामः एव धर्मसंरक्षणाय पुनः अवतीर्णः; मम स्वामी हृदयस्य कामं पूर्तुम् आगतः" इति ज्ञात्वा, भल्लूकराजः युद्धं समाप्त्वा, कृताञ्जलिः विस्मितः गोविन्दं पप्रच्छ, "कः त्वम्?" इति। युद्धं विरम्य, शौरिः गंभीरया वाचा उवाच— "अहं वसुदेवस्य सुतः वासुदेवः इति विख्यातः। त्वया मम स्यमन्तकाख्यो मणिः निर्भयेन गृहीतः; अतः शीघ्रं प्रतिप्रदत्तव्यः, अन्यथा मृत्युम् आप्स्यसि।