यः महत् कठिनं च कर्म अकृत्वा, यद् दुष्करं, सागरं निगृह्य तत्र पुलं निर्मितवान्—स तु रामः। स वानरैः सह रावणं शत्रुं हत्वा लङ्कां जित्वा, तं निश्यां जानकीं आनयित्वा, महत् पुण्यं कर्म अकृत्वा। एवं मधुरैः श्लक्ष्णैः वाक्यैः उक्तं श्रुत्वा, पतिः स्मितं कृत्वा पुनः वाक्यं अब्रवीत्। “सुन्दरि, रामचन्द्रस्य एतत् महत् कर्म—दशग्रीवं हत्वा सागरं विजित्य—निष्कपटम् आसीत्। स महात्मा स्वेच्छया भूमौ अवतरन्, ब्रह्मादिभिः प्रार्थितः, पुण्यकर्माणि तथा महापापप्रशमनानि करोति। कौसल्याया आनन्ददायकं रामं न मानुषम् इति मन्यस्व; स सर्वं जगत् सृजति, पालयति, संहरति च, मानुषरूपेण लीलया। धन्याः वयम्, यः रामस्य पद्ममुखं पश्यामः, यद् ब्रह्मादिभिः द्रष्टुं दुष्करं; वयम् पुण्यवन्तः।” दूतः द्वारस्थः तादृशं वाक्यं पुनः पुनः श्रुत्वा—“यः रामकथां शृणोति, या श्रवणसुखदायिनी”—इत्यादि। अन्यः दूतः अन्यं गृहं गत्वा, तत्र हरिस्य कीर्तिं शृण्वन्, रामभद्रस्य महिमानं अपि शृणोति। एक महिला, स्वपत्न्या सह क्रीडन्ती, मधुरवचनानि प्राह, तस्य कङ्कणाः क्रीडायाः समये नृत्यन्ति इव। “सर्वं शीघ्रं जितं मया, प्रिय, त्वं किं करिष्यसि, अहंकारिणि?” इति साऽनन्देन प्रियं आलिङ्ग्य प्रहर्षयति। प्रियः प्रत्युवाच—“सत्यं, सुन्दरी, त्वया जयः प्राप्तः; किन्तु यावत् रामं स्मरामि, तावत् मम कदापि पराजयः न भवति।” पुनः साऽब्रवीत्—“अहं त्वां रामं स्मृत्वा जित्वा, यथा देवाः पुरा तम् स्मृत्वा दितिसुतान् तत्क्षणं विजितवन्तः।” एवं उक्त्वा, सः पाशान् परिवर्त्य, विजयम् प्राप्तः सः हर्षेण वदति—“मम वचनं सत्यं जातम्, नवयौवने, त्वं पराजिता; यः रामं स्मरति, सः शत्रुं कदापि न भीति।” एवं तौ परस्परं उत्सुकौ वदन्तौ, प्रेम्णा दृढम् आलिङ्ग्य, दूतः गृहं गतः। एवं पञ्च महादूताः, राज्ञः कीर्तिं श्रुत्वा, परस्परं स्तुत्वा, हर्षेण स्वगृहं गताः। षष्ठः दूतः, क्षिप्रं श्वेतकारस्य गृहं दृष्ट्वा, तत्र गत्वा, भूमिपतेः कीर्तिं श्रोतुम् इच्छन्। श्वेतकारः क्रोधेन पत्नीं, या अन्यस्य गृहे स्थितवती, पादेन ताडयित्वा, ताम् उपालपत्, तस्य नेत्रे रक्ते। “मम गृहात् गच्छ, यत्र त्वं दिनं यापयितवती; अहं त्वां न स्वीकरोमि, दुश्चरित्रे, यः मम वचनं अवमानयति।” ततः तस्य माता अब्रवीत्—“या गृहं आगता, निर्दोषा, निन्दारहितं, तां न त्यज।” श्वेतकारः क्रोधेन मातरं प्रत्युवाच—“अहं रामः न अस्मि, या अन्यस्य गृहे स्थितवती, तां प्रियतमा न स्वीकरोमि।” यद् यः राजा करोति, तत् धर्मं भवति; अहं अन्यस्य गृहे स्थितां पत्नीं न स्वीकरोमि। पुनः पुनः सः अब्रवीत्—“अहं रामः न अस्मि, भूमिपतिः; यः जानकीं रक्षितवान्, सा अन्यस्य गृहे स्थितवती, सः रामः एव।” एतद् वाक्यं श्रुत्वा, दूतः क्रोधेन अभिभूतः, शस्त्रं गृहीत्वा, तं हन्तुं निश्चितवान्। रामस्य आज्ञां स्मृत्वा—“मया कश्चन न हन्तव्यः”—इति, सः महात्मा कोपं निगृह्य स्थितवान्। ततः पञ्च दूताः तद् श्रुत्वा, दुःखिताः, तत्र स्थिताः, व्यग्राः, पुनः पुनः श्वसन्तः, गच्छन्तः। तत्र, ते समवेताः परस्परं अब्रुवन्—“यः रामकथा श्रुतवती, सा सर्वलोकैः पूज्यते।” तद् वाक्यं श्रुत्वा, ते मन्त्रयन्तः—“रघुनाथाय न वक्तव्यम्; यद् पापकैः उक्तम्, तत् न वक्तव्यम्।” एवं विचार्य, गृहं गत्वा, शयित्वा, चिन्तिताः, प्रातः राजा स्तुत्यं निश्चितवन्तः। शेषः अब्रवीत्—प्रातः, तं कृत्यं कृत्वा, सः वेदविद्भिः ब्राह्मणान् सुवर्णेन तुष्ट्वा, यथाक्रमं सभां जगाम। सर्वे जनाः रघुनाथं, यः सर्वान् स्वसुतवत् रक्षितवान्, प्रणम्य सभां प्रविशन्ति। लक्ष्मणः राजछत्रं तस्य शिरसि धारयति; तस्मिन् समये, भरतः शत्रुघ्नः चामरद्वयं धारयतः। तत्र, वसिष्ठप्रमुखाः ऋषयः उपस्थिताः; सुमन्त्रप्रमुखाः मंत्रीणः धर्मपालकाः अपि तत्र। तस्मिन् अवसरः, षड् दूताः भूषिताः, सभायां स्थितं राजानं प्रणम्य उपगच्छन्ति। दूतान् वक्तुम् इच्छन्तः दृष्ट्वा, उत्तमः राजा उत्सुकः, सभायाः अन्तराले गूढगृहं प्रविश्य। तत्र, राजा सुमति सर्वान् दूतान् पृष्टवान्—“दूताः सत्यं वदन्तु, शत्रुनिग्रहणाः।” “जनाः मम विषये, मम पत्नी विषये, मम मंत्रीषु किं वदन्ति? मम आचरणं कथं वदन्ति?” तद् वाक्यं श्रुत्वा, दूताः रामं पृच्छन्तम्, मेघगम्भीरस्वरेण अब्रुवन्। दूताः अब्रुवन्—“भगवन्, तव कीर्तिः अद्य सर्वे जनाः पावयति; सर्वेषु गृहेषु, पुरुषैः स्त्रीभिः च तां स्तुतिं श्रुतवामः।