सूर्यवंशस्य ध्वजभूतः, धनुषामधिपः, शस्त्रविद्यायामनुष्ठितदीक्षा, गुरूणां गुरुः, यस्य सर्वे देवाः मणिमुकुटमण्डितमूर्धानः प्रणमन्ति, स राजा नृपश्रेष्ठः। तस्य वीर्यवान् रामः पुत्रः, येन बलिनां मदो नाशितः, रघूत्तमः, महाभाग्यवान्, सर्वयोधिषु रत्नमिव विराजते। तस्य माता कौसलबाला, रत्नवंशसमुत्पन्ना, यस्यां रामो रिपूनां नाशकः रत्नमिव गर्भात् जातः। स रामः, ब्राह्मणश्रेष्ठेन सुसंस्कृतः, रावणब्राह्मणराजवधपापशान्तये अश्वमेधं सम्यगाचरन्। तेनैवायं यज्ञस्य प्रधानः अश्वः, महाबलिनां वीरैः परिवृतः, खातकैरुपरुद्धः, मुक्तः। तस्य रक्षिता मम भ्राता शत्रुघ्नः, लवणनाशकः, गजाश्वरथपदातिसैन्यसमेतः स्थितः। राजश्रेष्ठाः स्ववीर्येण गर्वं कुर्वन्तु; वयं च धनुर्धराः, अत्र प्रमुखाः, महाबलिनः। ये राजानः इच्छन्ति, ते बलात् अश्वं गृह्णन्तु, यः रत्नमालया भूषितः, मनसोऽपि शीघ्रतरः, कामजातः, वेगेन सर्वान् अतिक्रान्तः। ततः मम भ्राता शत्रुघ्नः तमश्वं बलात् क्रीडया च मोक्षयिष्यति, बाणैः वत्सदन्तानां वेदनां जनयन्। ये क्षत्रियकन्याभ्यः, कुलोचितेषु जाताः क्षत्रियाः, ते गृह्णन्तु; ये तु विपरीताः, ते रघवे राज्यं समर्पयन्तु। एवं पठित्वा, लवः कोपसमन्वितः, शस्त्रबाणधारी, मुनिपुत्रान् रोषगद्गदया वाचा संबोधितवान्। स उवाच—"द्रष्टव्यं शीघ्रं अस्य क्षत्रियस्य दर्पम्, यस्य बलवीर्यं स्वयमेव अश्वस्य ललाटे लिखितम्! कः अयं रामः? कः शत्रुघ्नः? ते कीटवत्, अल्पबलाश्रितौ। क्षत्रियकुले जातौ अपि, न तु अस्माकं श्रेष्ठौ। अस्य वीरपुत्रस्य माता जानकी, न तृणजननी; सा रत्नरूपं कुशं जातवती, यथा काष्ठे वह्निः निहितः। अद्याहं सर्वथा क्षात्रधर्मं दर्शयिष्यामि, यदि अयं क्षत्रियः रिपूनां च नाशकः। स मया बद्धमश्वं गृह्णीयात्, यः यज्ञीयः; अथवा क्षात्रधर्मं परित्यज्य, कुशस्य पादौ पूजयेत्। अद्य मम बाणैः पतितः शयिष्यते, अन्ये च महायोधाः रणाङ्गणमलङ्कुर्वन्तः।" एवं उक्त्वा, लवः धनुर्बाणधारी, सर्वान् राज्ञः अवज्ञाय, अश्वं गृह्णीत। तदा मुनिपुत्राः लवमूचुः, अश्वग्रहणमिच्छन्तं—"रामोऽयोध्याधिपः, महाबलपराक्रमः। तस्य अश्वं नापि इन्द्रः स्वबलसमन्वितः गृह्णीतुमर्हति। मा गृहाण, मम हितयुक्तं वचः शृणु।" इत्युक्तं श्रुत्वा, लवः द्विजपुत्रान् प्रत्युवाच—"यूयं क्षत्रियबलं न जानाथ, ब्राह्मणश्रेष्ठाः। क्षत्रियेषु वीर्यं पराक्रमश्च, ब्राह्मणाः तु भोजनपरायणाः। अतः गृहं गच्छध्वं, मातृकृतं भोजनं भुञ्जध्वम्।" इति उक्ते, ते मुनिपुत्राः तस्य वीर्यं निरीक्ष्य, मौनं जग्मुः, बहिः स्थित्वा। एवं प्रवृत्ते, तस्य नृपतेः सेवकाः आगत्य, बद्धमश्वं दृष्ट्वा, लवं प्रति ऊचुः—"कः अश्वं बद्धवान्? कः क्रुद्धः? कस्य धर्मिष्ठः राजा? कः बाणवृष्ट्यामध्ये स्थित्वा, महान् व्यथां प्राप्स्यति?" तदा लवः शीघ्रं प्राह—"मया उत्तमः अश्वः बद्धः। यः मोक्षयति, मम भ्राता कुशः क्रुद्धः भविष्यति। यमः अपि आगच्छेत्, किम् करिष्यति? बाणवृष्ट्या तुष्टः, शीघ्रं प्रणम्य गमिष्यति।" शेष उवाच—एवं श्रुत्वा, ते ऊचुः—"अयं बालः एव।" ये च अश्वमोक्षणाय समागताः, हरिबद्धमश्वं विमोक्तुमिच्छन्तः। शत्रुघ्नस्य सेवकाः ये अश्वमोक्षणाय समागताः, लवेण धनुषा ताडिताः, तीक्ष्णैः शरैश्च छिन्नाः। ते बाहुप्रच्छिन्नाः दुःखिताः शत्रुघ्नं प्रत्युपागच्छन्; पृष्टाः, "लवेण नौः बाहवः छिन्नाः" इति सर्वे ऊचुः। एवं पद्मपुराणे पातालखण्डे शेषवत्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे "लवेन अश्वबन्धनं" नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः। व्यास उवाच—एतस्मिन् समये, लवस्य वीर्यकथां श्रुत्वा, स मुनिः संशयान्वितः, सहस्रशीर्षं शेषं पप्रच्छ। श्रीवत्स्यायन उवाच—"पूर्वं त्वया उक्तं यथा रामः सीतां वनान्ते त्यक्तवान्, धोबीवाक्यप्रेरितः। कुत्र जानक्याः पुत्रौ जातौ? कथं बाणविद्यां प्राप्तवन्तौ? केन कलाः शिक्षिताः? केन रामस्य अश्वः प्रत्यानीयः?" व्यास उवाच—मुनिवचनं श्रुत्वा, शेषः बुद्धिमान् नागराजः, ब्राह्मणं प्रशंस्य, रामस्य अद्भुतानि कर्माणि कथयामास। शेष उवाच—रामः भ्रातृभिः सहितः अयोध्यायाम् अधिराज्यं कृत्वा, धर्मेण पृथिवीं पालयामास, स्वपत्नीसमेतः। तस्मिन्काले, सीता देवी पञ्चमासान् रामवीर्यं धारयामास; सा देवी त्रयाणां वेदानां पृथिवीं धारयन्त्याः प्रभामिव बिभ्रती। एकदा, काले उपयुक्ते, रामः मैथिलीं पप्रच्छ—"सुभगे, किम् ते काम्यमस्ति, यत् तव पूरयामि?" इति। रहसि पत्युः पृष्टा, सा पतिव्रता सीता, लज्जया कम्पमानया वाचा, अमृतोपमं वाक्यं रामं प्रति ऊचुः। सीता उवाच—"तव कृपया मया सर्वं भुक्तं, यच्च शुभं भविष्यति तत् च भक्ष्ये। प्रिय, लोके मम मनसि स्थितात् सुखात् अन्यत् किमपि नास्ति।