एवं श्रुत्वा, रामदासः हनुमान् रणभूमौ तत्र राज्ञा रामास्त्रेण तुरगैः बध्यते स्म। तदा हनुमान् राजानं प्राह—"किं करिष्यामि, भूमिपते? मम स्वामिनः अस्त्रेण बद्धः अहं साधारणैः उपायैः न निगृह्ये।" पुनः स उवाच—"राजानं स्वपुरं नय; मम स्वामी दयासिन्धुः आगत्य तं विमोक्ष्यति।" एवमसमये, समीरजेन राजा बद्धः इति ज्ञात्वा, पुष्कलः क्रोधितः त्वरया राजानं प्रति जगाम। तं समीपमागतम् अपि स राजा धनाढ्यैः शरैः ताडयामास। ततः सहस्रशः असंख्यैः शरैः वीर्यवान् पुष्कलः राजानं व्यसूत्; मुख्ये रणाङ्गणे बहवः राज्ञः शराः भग्नाः सञ्जज्ञिरे। एवं सुरथः पुष्कलश्च भीषणा युद्धम् अकुरुताम्; तेन समग्रं जगत् स्थावरजङ्गमं शरैः आच्छादितम्। तयोः युद्धोत्साहं दृष्ट्वा दिव्यानि सैन्यानि मोहितानि; किं पुनः मानुषाः, ये क्षणेन भीताः अभवन्। तत्र आयुधप्रतिघातैः, महान्त्रैः स्तूयमानैः, तेषां वीराणां घोरयुद्धं रोमाञ्चकारि जातम्। तदा क्रुद्धः राजा नाराचं शरं समादत्त; तं तु वत्सदन्त-भारतानाम् उग्रविघातैः छिन्नम्। तस्य शरस्य छेदने कृतः, राजा क्रुद्धः पुनः अन्यं शरं समादत्त; तम् छेत्तुम् उद्यमानः, हृदि ताडितः आहतः चाभवत्। ततः महातेजाः पुष्कलः, विदुषा राज्ञा महायुद्धं कृत्वा, अद्भुतं विस्मयं प्राप्य, मूर्छितः पपात। पुष्कले पतिते, शत्रुघ्नः रिपुघातकः राजा, कोपितः, सुरथं रथस्थं प्रति जगाम। स महाबलः रामस्य भ्राता सुरथं राजानं उवाच—"त्वया वातसुतं बन्धनं कृतम्, महद् वीर्यं कृतम्।" "पुष्कलः अपि महावीर्यः, मम चान्ये बलिनः सैनिका, मुख्ये रणाङ्गणे निपातिताः। इदानीं स्थिरः भव; यदा मम वीरान् रणभूमौ निहत्य, क्व गमिष्यसि, भूमिपते? मम शरान् सहस्व।" एवं वीरवचनं श्रुत्वा, बलवान् सुरथः, मनसि रामपदाम्बुजं धृत्वा, उवाच—"मया रणाङ्गणे तव वीराः वातसुतस्य सम्मुखे निपातिताः; अद्य मुख्ये त्वां अपि नयामि।" "रामं स्मर, सः स्वजनरक्षिता वीरः; अन्यथा मम पुरतः तव जीवितं नास्ति, रिपुघातक।" एवं उक्त्वा, राजा शत्रुघ्नं सहस्रशः शरैः ताडयामास, शरसमूहैः तं पञ्जरमिव आवृत्य। शत्रुघ्नः, तानि शरसमूहानि वह्निदेवतुल्यानि दृष्ट्वा, वक्रशरान् दग्धुं अस्त्रं ससर्ज। तस्यास्त्रस्य प्रक्षेपं दृष्ट्वा, सुरथः, वरुणास्त्रेण तदस्त्रं निगृह्य, बहुभिः शरैः तं ताडयामास। अनन्तरं, योगिन्या प्रदत्तं अस्त्रं, सर्वयोधिनिद्राकरं, धनुषि स्थापयामास। तद् महद् मोहयन्तमस्त्रं दृष्ट्वा, राजा हरिं स्मृत्वा, शस्त्रास्त्रसर्वज्ञं शत्रुघ्नं प्रति उवाच—"मोहितोऽपि अहं, श्रीरामस्मरणेन अन्यः कश्चित् मोहो न दृश्यते, न च भीः न च क्लेशः जायते।" एवं उक्त्वा, वीरः तत् महास्त्रं ससर्ज; तेन शरेण किञ्चित् छिन्नं रणाङ्गणे पपात। तद् महन्मोहयन्तमस्त्रं निष्फलं दृष्ट्वा, राजा, अत्यद्भुतं विस्मयमुपेत्य, धनुषि शरं स्थापयामास। तेन लवणासुरवधाय यः शरः, स प्रज्वलिताग्नितेजसा दीप्तः, धनुषि योजितः। तं दृष्ट्वा, राजा उवाच—"अयं शरः दुष्टानां हृदयानि विदारयति; रामभक्तस्य तु न शक्तिं दर्शयति।" एवं वदन्तं, शत्रुघ्नः शीघ्रं तं शरं वह्निशिखातुल्यं हृदि ताडयामास। तेन शरेण विद्धः, स महान् पीडया पीडितः, क्षणमूर्छितः रथोपविष्टः, दुःखात् दग्धः अभवत्। तं क्षणमात्रं दुःखं अनुभूत्वा, सः शत्रोः पुरतः उवाच—"ममैकं प्रहारं सहस्व; मम पुरतः क्व गमिष्यसि?" इत्युक्त्वा, महासभायाम्, सः शरं धनुषि स्थापयामास, यस्य शरीरं वह्निमण्डलैः परिवृतं, सुवर्णशिखरमालिनम्। तं शरं, मार्गे स्थितः शत्रुघ्नः धनुषः निष्क्रान्तं, शीघ्रं शिखाग्रे छिन्नं अपि, हृदयं प्राप्तम्। तेन शरेण आहतः, सः रथोपविष्टः मूर्छितः पपात; तदा सेना भयकुला, दिशो दिशः भग्ना व्यद्रवत्। सुरथः, रामदासः, युद्धे विजयं प्राप; दश वीराः दश पुत्रैः सह मूर्छिताः, तत्र तत्र पतिताः। तदनन्तरं, सुग्रीवः, रणाङ्गणे स्वबलं भग्नं स्वामिनं च मूर्छितं दृष्ट्वा, राजानं प्रति युद्धाय अभ्यगच्छत्। "आगच्छ राजन्! अस्मान् सर्वान् मूर्छितान् कृत्वा, क्व गमिष्यसि? शीघ्रं युद्धं दत्त्वा, युद्धविशारद!" एवं उक्त्वा, सः महावृक्षं शाखया सहोत्पाट्य, तेन बलवता राज्ञः शिरः ताडयामास। तेन महाप्रहारेण आहतः, बलवान् राजा सुग्रीवः, क्रुद्धः, तीक्ष्णान् शरान् स्वधनुषि योजयित्वा, अतिवीर्यं सुरथं वक्षसि ताडयामास। सुग्रीवः, सहसा हसन्, तान् सर्वान् शरान् व्यपोह्य, महाबलः सुरथं हृदि पुनः ताडयामास।