अथ चम्पकः खगस्थं हनूमन्तं प्रवरं वानरं महता समरेण युयुधे, तं प्रहारैः सम्पीडयन्। स तु गर्वाचलसमुत्कटः सत्त्ववान् हनूमान् कोपमाविशत्, पादेन चम्पकं गृहित्वा भूमौ सन्न्यस्य तं प्रहारयामास। तेन वानरेन्द्रेण पतितः चम्पकः शीघ्रमेवोत्थाय हनूमन्तं पुच्छेन गृहीत्वा सर्वतो विलोलयामास। तस्य वीर्यं दृष्ट्वा वानरराजः प्रहस्य पुनः पादेन तं चम्पकं गृहीत्वा शतवारं भ्रमयित्वा गजेोपरि प्राक्षिपत्। स तु बलवान् राजपुत्रः चम्पकः भूमौ पतितः, चेतनाहीनः सञ्जातः, रणभूमिं वीरश्रियैः शोभयन्। ततः चम्पकस्य अनुचराः 'हाहा' इत्युच्चुक्रुशुः; हनूमान् तु चम्पकपाशैः बद्धं पुष्कलमपि विमोचयत्। एवं चम्पकं पतितं दृष्ट्वा शोकसन्तप्तः सुरथः क्षत्रियो रथे स्थित्वा तत्रैव प्रस्थितवान्। स तु कोपसमाविष्टः सुरथः बली हनूमन्तं समाह्वयत्, वेगेन निश्वस्य महाबलोपेतः। राज्ञः तं समराभियोगं दृष्ट्वा स वीर्यवान् वानरेन्द्रः अतुलबलपराक्रमः त्वरया समुपेत्य तस्थौ। तत्र समागतं हनूमन्तं तेषां घोरवीराणां नापेक्ष्य, सुरथः मेघनिनादनिभेन स्वरें तं वाक्यमुवाच। सुरथः उवाच— 'धन्योऽसि वानरश्रेष्ठ महाबलपराक्रम! येन राक्षसेन्द्रपुरीं रामस्य महत्कार्यमनुष्ठितम्। त्वं रामपादभक्तोऽसि; तथापि त्वया मम सुतः चम्पकः बलवान् निहतः। अद्य त्वां बध्नामि, ततः स्वपुरीं गमिष्यामि; यतस्व वानरनाथ, सत्यं मया उक्तम्, तद् स्मर।' एवं सुरथवचनं श्रुत्वा वानरपतिः शान्तया वाचा रणभूमौ एकवीर इव प्रत्युवाच— हनूमान् उवाच— 'त्वं रामपादस्मरणशीलः; वयं रामदासाः। यदि मां बलात् बध्नासि, मम स्वामी मां विमोचयिष्यति। वीर, हृदि यत् सत्यं प्रतिज्ञातं तत् पालय; रामस्मरणेन दुःखान्तं विन्दन्ति, इति वेदाः वदन्ति।' एवं वायुपुत्रं स्तुवन् सुरथः तं बहुभिः तीक्ष्णैः क्रूरबाणैः प्राहरत्। हनूमान् तु तैः रक्तप्रवाहकारिभिः बाणैः नापेक्ष्य, धनुष्कं गृहीत्वा सायकैः सज्जीकृतम्। स तु कोपसमन्वितः वानरः तद्द्वाभ्यां हस्ताभ्यां धनुष्कं विदार्य, भीषणनादं कृत्वा सैन्यानि नखैः विदारयन् प्रधावितवान्। स्वधनुष्कं भग्नं दृष्ट्वा सुरथः पुनः महद् रम्यसूत्रयुक्तं धनुष्कं गृहीत्वा सज्जीकृतवान्। हनूमान् तदपि धनुष्कं कोपात् विदार्य, अन्यदपि गृहित्वा महाबलेन तदपि चकार। तदपि भग्नं दृष्ट्वा सुरथः अन्यत् धनुष्कं गृहीत्वा तदपि हनूमता शीघ्रं विदारितम्। एवं कोपवेगेन हनूमान् राज्ञः अशीतिं धनुषां शब्दयन् विदारयामास। ततः क्रुद्धः सुरथः तीक्ष्णं शूलं गृहीत्वा तेन हनूमन्तं प्रहारयामास; तेन शूलेन पातितः स वीरः क्षणं क्षितौ न्यपतत्, युद्धोत्सुकः। उत्थाय राजाऽपि महाक्रोधसमन्वितः स्वं रथं गृहीत्वा लीलया समुद्रमभिपतन् अतिवेगेन प्रस्थितवान्। तं प्लवन्तं दृष्ट्वा सुरथः शत्रुसैन्यनाशनः, मारुतिं गदाभिः उरः प्रदेशे प्राहरत्। तेन प्रहारेण विमुक्तो रथः दूरादेव भग्नः; अन्यं रथं समारुह्य स वायुपुत्रं त्वरया समन्वधावत्। हनूमान् तं रथं पुच्छेन समरमध्यगतेन परिवेष्ट्य, अश्वैः सारथिना ध्वजैः सहितं भग्नवान्। अन्यं रथं समारुह्य बलवान् राजा समुपेत्य, क्रुद्धाङ्गः मारुतिः तं रथं त्वरया पुनः विदारयामास। तस्य रथं भग्नं दृष्ट्वा सुरथः अन्यस्मिन् रथे शरणं गत्वा तं च हनूमता सहैवाश्वसारथिसहितं भग्नं कृतम्। एवं नवचत्वारिंशत् रथान् हनूमता भग्नान् दृष्ट्वा राजा सैन्यं च विस्मयमापेद्यत। क्रुद्धः स राजा वानरनाथं प्राह— 'धन्योऽसि वायुपुत्र; त्वदृते न कश्चन एवं कर्म कर्तुं शक्नोति न भविष्यति। क्षणं स्थियतां यावदहं धनुष्कं सज्जीकरोमि; वायुपुत्र, रामपदपद्मभृङ्ग, अद्य किञ्चिद् आचरिष्यामि।' इत्युक्त्वा स कोपसमाविष्टः धनुष्कं सज्जीकृत्य पाशुपतास्त्रं सायकाय योजयामास। ततः भूतप्रेतपिशाच्यः सहसा समुत्पत्य वायुपुत्रं भीषयामासुः। पाशुपतेन बध्यमानं वानरं सर्वलोकैः निरीक्षितं 'हाहा' इति उच्चैः शुश्राव; स तु वायुपुत्रः स्थित एव। रामं चित्ते स्मरन्, स तान् पाशान् क्षणेन विदार्य, विमुक्तदेहः सहसा राज्ञा सुरथेन समरं कृतवान्। तं विमुक्तं दृष्ट्वा सुरथः महास्त्रविद्, अतिबलमिति मन्यमानः ब्रह्मास्त्रं गृहीत्वा योजयामास। मारुतिः तु बलसमन्वितः प्रहसन् ब्रह्मास्त्रं स्वयमपि जग्धवान्; तद् दृष्ट्वा राजा रामं स्मरामास। रामं दशरथात्मजं स्मृत्वा स्वधनुष्कं रामास्त्रं योजयामास, तं प्रति 'अद्य त्वं बध्यसे वानरश्रेष्ठ' इति वदन्।