तेषां वचः श्रुत्वा, शक्तिमद्भिराजपुरुषैः सर्वे वयं निन्दिताः, इत्युक्तं, अस्मिन्कर्तव्ये प्रभुरेव प्रमाणं मन्यतव्यः। तेषां वचांसि शत्रुघ्नः श्रुत्वा, कोपात् अतिवेगेन स्वदंष्ट्राभिः पुनः पुनः जिह्वया दन्तान् लिलिहानः, महतीं क्रोधावस्थां प्राप। ततः स वीरः उवाच—"मम वाजिनं गृह्य कुत्र गमिष्यथ? इदानीं अहं नगरीं सर्वैः सह जनैः शरैरवधिष्यामि।" एवं उक्त्वा, स सुमतिं प्रति अपृच्छत्—"कस्यायं परिघभेदनं? कोऽत्रेशः? कः मम वाजिनं हृतवान्?" शेष उवाच—राज्ञः कोपनिर्भरेणैव तद्वचनं श्रुत्वा, मन्त्रिणा सुस्पष्टया वाचा प्रत्युत्तरं दत्तम्। "इयं कुंडला नाम पुरी विद्धि, अतीव रम्या। अत्र सुरथो नाम धर्मनिष्ठः क्षत्रियो वसति, रामपादसेवायाम् सदा रतः, मनसा कर्मणा वाचा च हनूमदिव दासः। शतानि धर्मकृत्यानि यस्य सन्ति, महाबलसमावृतः स सर्वथा श्रीमान्।" "यदि वाजिनं गृह्यते, महायुद्धं भविष्यति; तत्र बहवः प्रवीणयोधाः रणभूमौ पतिष्यन्ति।" इत्युक्त्वा, शत्रुघ्नः पुनः मन्त्रिणं प्रति, वाक्यविशारदः, वाक्यम् अवदत्—"यदि रामस्य वाजिनं स एव हृतवान्, तर्हि अस्मिन्कर्मणि कथं प्रकर्तव्यं? न स वीरसमेतं बलं समागम्य युद्धायायाति।" सुमतिः उवाच—"श्लक्ष्णवक्ता दूतः प्रेष्यः, राजन्, तत्राधिपतिं प्रति; तस्य वचोबलाभ्यां वा, स बलवांस्तमागमिष्यति।" "अथवा यदि केनापि गर्वेणाज्ञानेन वा वाजिनं हृतम्, स स वाजिनं धर्मार्थं यज्ञाय योग्यं शीघ्रं प्रत्यर्पयिष्यति।" इत्येवं श्रुत्वा, शत्रुघ्नः प्राज्ञः, बलवान् च, अङ्गदं प्रति विनययुक्तं वाक्यम् अवदत्—"समीपस्थां सुरथस्य महापुरिं गच्छ, राजानं प्रति दूतत्वेन वद।" "यद्यपि रामस्य वाजिनं त्वया ज्ञात्वा वा, अज्ञानतो वा, हृतम्, तर्हि तदस्मभ्यं प्रत्यर्पयतु वा, वा वीरगणेन सहितः समागच्छतु।" "यथा त्वया लङ्कायां रावणस्य प्रति रामदूत्यं कृतम्, तथा पुनः त्वया बलबुद्धिसंयुक्त्या कार्यम्।" शेष उवाच—एवं श्रुत्वा, अङ्गदः वीरः "ओम्" इति प्रत्युवाच, वीरसंघेन सहितः सभामध्ये प्रविवेश। तत्र स राजा सुरथं ददर्श, तुलसीमाल्यभूषितं, स्वपार्षदैराक्रान्तं, रामकथां वदन्तं। तं कपिसत्तमं दृष्ट्वा, यद्यपि शत्रुघ्नदूतमिति मत्वा, वालिसुतं प्रति राजा उवाच—"हे कपिसार्वभौम, किमर्थमिह आगतः? सर्वं शंस, यथा ज्ञात्वा अहं योग्यं कर्म करिष्यामि।" शेष उवाच—एवं वदन्तं तम्, कपिस्वामिः प्रत्युवाच, रामसेवायाम् रतं राजानं दृष्ट्वा विस्मितचित्तः। "माम् अङ्गदं विद्धि, वालिसुतं, कपिसाम्राज्यपतिं। शत्रुघ्नेन दूतत्वेन तव समीपं प्रेषितः। तव पार्षदैः मम वाजिनः अद्यैव प्रमादात् अन्यायेन हृतः। तं वाजिनं राज्येन, पुत्रैः, मुदितेन सह, शत्रुघ्नस्य समीपं नय, पादयोः पतित्वा, शीघ्रं प्रत्यर्पय।" "अन्यथा, शत्रुघ्नस्य तीक्ष्णैः शरैः विद्धः, भग्नमस्तकः, भूमौ पतिष्यसि। येन लङ्केश्वरः किल क्षणेन विनष्टः, स रामयज्ञसदृशं वाजिनं गृह्य, कुत्र गमिष्यसि?" शेष उवाच—एवं तेन उक्ते, पृथ्वीपतिः प्रत्युवाच—"यथावद् त्वया उक्तं सर्वं सत्यं, न किञ्चिदपि मिथ्या।" "शत्रुघ्नपाददास, मम वचनं शृणु। मया रामचन्द्रस्य वाजिनः हृतः। नाहं शत्रुघ्नाद्भयं कृत्वा, नान्यस्मात्, वाजिनं मोक्ष्ये। यदि रामः स्वयम् आगत्य मम साक्षात् दर्शनं ददाति, तर्हि तस्य पादयोः पतित्वा, पुत्रैः, राज्येन, गृहैः, धनधान्यैः, महाबलेन च सहितः, वाजिनं दास्यामि।" "एष धर्मः क्षत्रियाणां, स्वामीश्वरस्यापि प्रति; धर्मानुसारं युद्धं उचितं, विशेषतः रामदर्शनकामिनः। यदि रामः न आगच्छति, तर्हि शत्रुघ्नादीन् महाबलान् गृह्णामि, गृह एव बद्ध्वा स्थापयिष्यामि।" शेष उवाच—एवं श्रुत्वा, अङ्गदः प्राज्ञः राजानं प्रति हसितः, महोत्साहयुक्तं वाक्यम् अवदत्— "मूढं वदसि, जरसा त्वं भ्रमितः, येन शत्रुघ्नं निन्दसि, यः बुद्धिमान्, बलवान् च। येन लवणासुरो, मान्धात्रोः शत्रुः, क्रीडया हतः, येन बहवः बलिनः, गर्वितश्च शत्रवः रणाङ्गणे जिताः।" "त्वया हि विद्युन्मालिनाम् असुरं हतम्, कामवशं स्थितम्; अधुना त्वं, विमूढधीः, तं वीरपतिं बन्धयितुम् इच्छसि। तस्य भ्राता पुष्कलः, दिव्यास्त्रविद्, येन रुद्रगणाः संग्रामे तुष्टाः, वीरभद्रः अपि तुष्टः।" "किं तस्य पराक्रमस्य, जयशौर्यस्य वा वर्णनेन, यत्र भूमौ तस्य तुल्यः नास्ति बलप्रतापयशसां मध्ये। तस्य समीपे हनुमान्, येन राघुनाथपादारविन्दे चित्तं निलीनम्; तस्य कर्माणि भविष्यति त्वया श्रवणीयानि।