शेष उवाच— यः पापबुद्धिः श्रीभगवतः कर्मणां कथां परिहास्यति, स न कदापि नरकात् मोक्षमवाप्नोति, युगान्तेऽपि न। तस्मात्, हे राजन्, मोक्षार्थं तवाश्वस्य परिचारकैः सह श्रीभगवतो रामस्य चरितानि श्रावय—येन स अश्वः पुण्यगतिको भवति। एवं श्रुत्वा शत्रुघ्नः शत्रुवीरविनाशनः प्रमुदितः सञ्जातः, स साष्टाङ्गं प्रणम्य तं प्रदक्षिणीकृत्य स्वैः सहायैः सह निर्गतः। तत्र गत्वा, हनुमान् धर्मात्मा, तस्याश्वस्य समीपे स्थित्वा, रामस्य महानर्थनाशनानि चरितानि श्रावयामास। तदा स कथयति—“गच्छ भद्रे! रामकीर्तेः पुण्येन स्वं दिव्ययानं प्राप्य, स्वे लोके विहर, विमुक्तो भव, हे दूषितजन्मन्।” एवं श्रुत्वा, यावत् शत्रुघ्नः तत्र स्थितः, तावत् स दिव्यः पुरुषः विमलः विमानस्थः दृष्टः। स उवाच—“रामकीर्तिश्रवणेन मया मोक्षः प्राप्तः; स्वं धाम गच्छामि, हे राजन्, आज्ञापय माम्, हे बुद्धिमन्।” इति उक्त्वा स देवः स्वे दिव्यविमाने स्थित्वा प्रययौ; तदा शत्रुघ्नसहिताः परिचारकाः विस्मयेन पूरिताः। ततः स अश्वः बन्धनविमुक्तः, क्लेशविरहिताङ्गः, विहङ्गगणनादितस्य तस्य वनस्य सर्वत्र विचरन् संचारयामास। शेष उवाच— एवं स नृपश्रेष्ठस्य अश्वः सप्त मासान् भारतभूमौ, बहुभिर् नृपतिभिराकीर्णायां, स्वेच्छया विचरन् व्यतीयाय। स मुख्यैः नृपतिभिः सम्मानितः, शोभनां भारतां भूमिं विचरित्वा, शत्रुघ्नादिभिः महावीरैः परिवृतः। स हिमालयसमीपेषु बहुषु देशेषु विचरन्, रामसेनायाः वीर्यं स्मरन्, केनापि न निगृह्यते स्म। अंगवंगकलिंगाधिपैः स्तुतः स अश्वः शोभनां सुरथस्य पुरीं प्रविवेश। तत्र अस्ति कुंडलाख्या पुरी, या अदितेः; तत्र हर्षभीतकम्पितया तस्या: कर्णकुण्डलं भूमौ पतितम्। तत्र कश्चन धर्मभङ्गं न करोति; प्रतिदिनं जनाः स्नेहेन श्रीरामं स्मरन्ति। तत्र रघुनाथस्य निष्पापदासैः प्रतिदिनं अश्वत्थतुलस्याः पूजनं क्रियते। तत्र रम्याणि देवालयानि, राघवमूर्तिभिः पूर्णानि, प्रतिदिनं निर्मलहृदया, कपटवर्जितैः जनैः पूज्यन्ते। हरिवाचीति स्थले तत्र कलहयुक्ता वार्ता न सन्ति; तेषां हृदये तस्यैव ध्यानं, न लोकफलचिन्ता। तत्र शुद्धात्मभिः रामकथाभिः पूजनं क्रियते; तत्र जनानां मिथ्याव्यसनं कदापि नास्ति। तत्र सुरथो राजा वसति, धर्मात्मा, सत्यवादी, बलवान्; रघुनाथपादस्मरणमत्तहृदयः। कथं तं सुरथं वर्णयामि, यो रामदासवर्यः, यस्य गुणसमूहः पापनाशनः पृथिव्यां विस्तारं गतः। कदाचित् तस्य राज्ञः परिचारकाः विचरन्तः, चन्दनाङ्कितमश्वमेधस्य अश्वं दृष्टवन्तः। तं दृष्ट्वा, तस्य पताकायाम् अक्षराणि सुस्पष्टानि, चन्दनादिभिः शोभितानि, निरीक्ष्य विस्मिताः। रामेण मुक्तमेत्यश्वं सुमनोहरं विज्ञाय, ते प्रमुदिताः राजसभां गताः, उत्सुकाः निवेदयामासुः—“राजन्, अयोध्याधिपस्य राघवस्यायमश्वः, अश्वमेधाय मुक्तः, स्वच्छन्दं विचरति। स अश्वः परिचारकैः सहितः पुरीसमीपमागतः; महाबाहो, तं परमशोभनमश्वं गृहाण।” शेष उवाच— एवं श्रुत्वा स्ववचनं स राजा महोत्साहेन पूर्णः, मेघनिनादनिभेन स्वरेण वीरान् सम्बोधयामास। सुरथ उवाच— “धन्याः स्म वयं परिचारकैः सह श्रीरामस्य मुखं द्रष्टुं; वीरसमूहपरिवृतः तस्याश्वं गृह्णामि। ततो रामे आगतेऽहमश्वं मोचयिष्यामि; मम भक्तदासस्य चिरं ध्याननिष्ठस्य कार्यसिद्धिर्भविष्यति।” शेष उवाच— एवं उक्त्वा स राजा स्वैः परिचारकैः आज्ञापयामास—“बलात् गृह्णीताश्वं; न अश्वः दृष्टेः पलायेत।” “अनेन मम महद् लाभं मन्ये—यद् रामपादयुगलं द्रक्ष्यामि, यत् ब्रह्मेन्द्रयोरपि दुर्लभम्।” “स एव धन्यः, यो रामस्य प्रसादं लभते—स बान्धवः, सुतः, सम्बन्धी, पशुः, वा वाहनं वा।” “अतः सुमनोहरं सुवर्णपट्टलेन भूषितमश्वं गृह्णीत; शीघ्रं तं श्लक्ष्णगात्रमश्वं यज्ञशालायां बन्धयत।” एवं नियुक्ताः ते शीघ्रं रामस्य शोभनमश्वं गृहित्वा, सर्वलक्षणसमन्वितम्, राज्ञे न्यवेदयन्। राजा, प्रमुदितः, राक्षसविनाशनं रामाश्वं लब्ध्वा, धर्मवित् वीरान् उवाच— “वात्स्यायन महाबुद्धे, एकचित्तेन शृणु—मम राज्ये कश्चित् परदाररतिर्नास्ति। कोऽपि परधनलोभो नास्ति, न विषयासक्तिः; कोऽपि पन्थानं विहाय निन्दां न करोति, रामकीर्तेः प्रसिद्ध्या। राजा परिचारकान् उवाच—‘यूयं सेवायै प्राप्ताः; ये धर्मकुशलाः, ते स्वं आचरणं प्रकाशयन्तु।’ “ते एकपत्नीव्रता, परधनालोभवर्जिताः, परदूषणरता न, न वेदमार्गात् विचलिताः। “वीराः प्रतिदिनं श्रीरामस्मरणं तदनुष्ठानं च कुर्वन्ति; एतान् रामसेवायै रक्षामि, यद्यपि यमः कोऽपि रुष्टः भवेत्।” एवं श्रीरामस्य अश्वमेधयज्ञे, सुरथराज्ञः धर्मनिष्ठायां पुरी, रामभक्तिपरायणजनसमूहस्य पुण्यकथायां, धर्मस्य च महिमानं शेषेन कथितं।