ततः भगीरथराजा महात्मा गौतममहर्षिश्च तपसाऽर्थित्वा मां सम्यक् पूजितवन्तौ, गङ्गायाः प्रदानेन याचितवन्तौ। सर्वलोकहितार्थं तयोः अभिलाषं ज्ञात्वा, हे देवि, विष्णुप्रिया शुभा सा उत्तमा नदी गङ्गा मया ससन्तोषं तयोः प्रदत्ता। गौतमेन आनीता सा गौतमीति प्रसिद्धा अभवत्; भगीरथेन च चयनिता सा भागीरथीति विख्याता अभवत्। एवं गङ्गायाः अतुला उत्पत्तिः प्रसङ्गतः वर्णिता। ततः श्रीनारायणः, भगवान्, दैत्यराजाय बलेः रसातललोकं भक्तवत्सल्येन दानवान्, नागान्, यादवांश्च समस्तान् दत्त्वा प्रदत्तवान्। बलेः समस्तलोकान् वामनरूपेण दैत्यनिहना रूपेण स्वीकृत्य, महाप्रलयपर्यन्तं तं बलिं स्वराज्ये स्थापयामास। ततः अक्षरः विष्णुः महेन्द्राय कश्यपपुत्राय लोकान् सन्तोषेण दत्त्वा, देवाः, गन्धर्वाः, महर्षयः च दिव्यैः स्तोत्रैः भगवन्तं स्तुतवन्तः पूजितवन्तश्च। स भगवान् तेषां दर्शनार्थं महद्रूपं संक्षिप्य ददर्श। देवैः पूजितः हरिः तत्रान्तर्दधे; एवं इन्द्रः महाविष्णुना संरक्षितः। त्रैलोक्यनाथः महदधिपत्यं प्राप्तवान्; वामनस्य एष श्रीमदाख्यानं ते कथितम्। यत् शेषं तस्य यशः, हे देवि, क्रमशः वर्णयिष्यामि। एवं श्रीपद्ममहापुराणस्य उत्तरखण्डे उमामहेश्वरसंवादे वामनप्रादुर्भावो नाम द्विशत्चत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः, पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसमेतः। अथ रुद्रः उवाच— ततः बुद्धिमान् मुछुकुन्दः यवनं हत्वा तस्मै मोक्षं दत्त्वा, यदुवंशजः तत्र निर्गतवान्। यवनस्य निधनं श्रुत्वा, दुष्टचेताः जरासन्धः स्वबलैः परिवृतः रामकृष्णाभ्यां युद्धाय प्रवृत्तः। कृष्णेन तस्य दुष्टस्य समस्तसेना विनष्टा; मगधराजः भूमौ मूर्चितः पतितः। दीर्घकालं चेतनां प्राप्त्वा, कम्पमानाङ्गः भयाकुलः स मगधनाथः रामं समरे सम्यक् योधुं न शक्तः। तदनन्तरं स शीघ्रं पलायितः, भग्नसेनानुगतः, रामकृष्णौ अजेयौ महाबलौ इति मन्यते। ताभ्यां युद्धं परित्यज्य, स्वनगरे प्रविष्टः; ततो वसुदेवपुत्रौ सेनया सह मथुरां त्यक्त्वा द्वारकाम् प्रविष्टौ। तत्र इन्द्रः वायुम् देवसभााय प्रेषितवान्। स्नेहात् कृष्णाय विश्वकर्मणा निर्मितं मणिविद्रुममण्डितं, बहुसंस्थानयुक्तं सभां दत्तवान्। तां दिव्यरत्नरम्यां सुवर्णछत्रमण्डितां सभां प्राप्त्वा, उग्रसेनः अन्ये च नृपाः, नगरवासिनः च, स्वर्गे देवसमूहवत् हृष्टाः अभवन्। रैवतः इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः राजा, स्वकन्यां सर्वमङ्गलसंयुक्तां रामाय स्नेहात् दत्तवान्; सा रेवतीति नाम्ना प्रसिद्धा। रामः तां रेवतीं विधिवत् परिणीतवान्, शचीमिव इन्द्रः तया रमितः। धर्मनिष्ठः विदर्भाधिपः भीष्मकः, सुभगः पुत्रः रुक्मः च, तस्य कन्यायाः मध्ये कनिष्ठा रुक्मिणीति, शुभवर्णा लक्ष्मीअंशसम्भूता सर्वमङ्गलयुक्ता। रामावतारे सा सीता, कृष्णजन्मनि रुक्मिणी, अन्येषु विष्ण्ववतारेषु तस्य सखा। हिरण्याक्षः हिरण्यकशिपुश्च द्वापरे पुनः शिशुपालदन्तवक्रनाम्ना जातौ। छेदिवंशे उत्पन्नौ, महाबलौ, रुक्मिण्याः पिता शिशुपालाय तां दातुम् इच्छति। सा सुमुखी शिशुपालं पतिं न इच्छति; बाल्यादेव सत्यव्रता विष्णुप्रिया अभवत्। सदा देवपूजायाम्, कन्या रुक्मिणी विविधं दानं कृत्वा, कृष्णं पतिं मनसि स्थिता। व्रतानुष्ठाननिष्ठा, परमात्मनं ध्यायन्ती, पितृगृहे निवसन्ती, आत्मस्वामी कृष्णं पतिं मन्यते। तस्य श्रेष्ठः राजा पुत्रः रुक्मी च, शिशुपालेन विवाहाय प्रयासं कृतवान्। रुक्मिणी स्वप्रीतम् कृष्णं ब्राह्मणं, कुलपुरोहितपुत्रं, प्रेषितवती; स शीघ्रं द्वारकां गतः। स कृष्णरामौ सम्प्राप्त्य, ताभ्यां सम्यक् सत्कृतः, रुक्मिण्याः उक्तं सर्वं तयोः गोप्यं न्यवेदयत्। तद्वाक्यं श्रुत्वा, रामकृष्णौ सर्वास्त्रशस्त्राणि रथे स्थापयित्वा। उत्तमः सारथिः दारुकः रथं आरोह्य, तौ परमपुरुषौ शीघ्रं विदर्भनगरं गन्तुम् उद्यतौ। सर्वदेशेषु नृपाः, जरासन्धप्रमुखाः, शिशुपालस्य विवाहदर्शनाय समागताः। विवाहकाले, रुक्मिणी सुवर्णाभरणैः भूषिता, सखीभिः सह नगरात् निर्गत्य दुर्गां पूजयितुम् अगच्छत्। तस्मिन्नेव क्षणे देवकीपुत्रः आगतः; बलवान् मधुसूदनः तां रथस्थां रुक्मिणीं आकृष्य। तां सहसा रथे स्थापयित्वा, शीघ्रं स्वगृहं प्रतिगतः; ततः जरासन्धप्रमुखाः नृपाः कोपेन समाक्रान्ताः।