क्षणमात्रेण तदर्थं विज्ञाय, विस्फारितलोचनः स आश्चर्यचकितो दुःखितं संशयान्वितं राजानमिदं प्राह। शौनकः उवाच— “श्रूयतां राजन्, अश्वस्य स्थैर्यकारणं कथयामि; एषा हि कथा परमाश्चर्यरूपा, या श्रोतृणां दुःखं नाशयति। गौडदेशे कावेरीतीरसंलिन्ने महावने, सात्त्वकनाम्ना महामुनिः परमं तपः समाचरत्। स एकस्मिन् दिने केवलं पयः सेवनं कृत्वा, अपरस्मिन् दिने वायुभक्षः, तृतीयदिने तु पूर्णं उपवासं कृत्वा, एवं त्रिदिनं व्रतमाचरत्। तस्मिन्नेव व्रते संन्यस्ते, सर्वविनाशकः कालः तं जघान; स च महातपस्वी देहं त्यक्त्वा दिव्यां यातनां प्राप। ततः स दिव्यरत्नविभूषितं सर्वशोभायुतं विमानं समारुह्य, अप्सरसोभिः सह मेरुशिखरं प्राप, तत्र च महाजम्बुवृक्षः सुमधुरं रसञ्चासृजत्, समीपे च जाम्बवती नाम स्वर्णमयजलपूरिता नदी प्रवहति। तत्र तपसा विशुद्धाः मुनयः स्वेच्छया क्रीडन्ति, सर्वसुखान्यनुभवन्ति। स च सात्त्वकः अप्सरसोभिः सह प्रमुदितः स्वच्छन्दं क्रीडन्, गर्वितः तु ताभ्यः अवमानं चकार। तदा मुनिभिः शप्तः—‘असुरो भव दुर्मुख!’ इति श्रुत्वा स दुःखितः ज्ञानतपसि समृद्धान् तान् मुनीन् प्रार्थयामास—‘दयां कुरुत, ब्राह्मणाः!’ तेषां कृपया ते प्राहुः—‘यदा त्वं रामस्याश्वः भूत्वा, बलात् निरुद्धः स्याः, तदा रामकथाश्रवणात् घोरशापाद् विमुक्तो भविष्यसि।’ इति मुनिसन्देशात् स देवः असुररूपं गृहीत्वा रामस्याश्वं स्थगयामास, पापनाशकस्तोत्रश्रवणेन च विमुक्तोऽभूत्। एवं मुनिवचनं श्रुत्वा शत्रुघ्नः विस्मितचित्तः सन्मानपूर्वकं शौनकं प्राह—‘कर्मणां मार्गः गम्भीरः, कथं सात्त्वकः पुण्येन स्वर्गं प्राप्तः सन् अपि असुरत्वं प्राप?’ भगवन्, कर्मणां फलप्राप्तिरूपं मार्गं विस्तरेण कथय, केन कर्मणा केन नरके पतन्ति, केन च फलेन? शौनकः उवाच—‘धन्यस्त्वं रघुनन्दन, यदेतद् पृच्छसि लोकहिताय; शृणु, विविधकर्मणां विविधगत्याः वर्णनं करिष्यामि, येन श्रवणमात्रेण मोक्षः सुलभः। यः पापबुद्ध्या परधनं, परदारं, परवस्तु वा बलात् स्वार्थाय गृह्णाति, कालपाशेन बद्धः यमदूतैः तामिस्रं क्षिप्यते, तत्र सहस्रवर्षाणि तिष्ठति। तत्र यमदूतैः ताडितः, दुःखानुभवेन क्लिष्टः, पश्चात् सूकरयोनि प्राप्य, तत्रापि दुःखं भुक्त्वा, मानवयोनि प्राप्तः, व्याधियुक्तः, पूर्वकर्मचिह्नैः चिन्हितः भवति। यः प्राणिनां हिंसा कृत्वा केवलं स्वकुटुम्बं पालयति, पापनिष्ठः, स अन्धतामिस्रं पतति। ये मिथ्यया प्राणिनां हन्तारः, रौरवं क्षिप्यन्ते, यत्र रुरुभिः कोपेन विदार्यन्ते। यः स्वपक्वार्थं प्राणिनां वधं करोति, स महारौरवं याति, यत्र यमाज्ञया क्षिप्यते। यः पापात्मा पितरं ब्राह्मणं वा द्वेष्टि, स कालसूत्रे बद्धः, यत्र दशसहस्रयोजनपरिमिते तीव्रे नरके पतति। यः गावां द्वेष्टा, तावत्संख्यकवर्षाणि यथागवां रोमाणि, तावत् यमदूतैः पाच्यते। लोभात् राजा यः दण्डार्हं दण्डयति, ब्राह्मणं वा शरीरेण ताडयति, स वराहमुखैः यमदूतैः पीडितः, ततोऽधमयोनि प्राप्य, पापात् मुच्यते। ये मोहात् ब्राह्मणगवां धनं जीविकां वा बलात् गृह्णन्ति, ते महतीं तमोगर्तां पतन्ति। यः स्वादग्रहो भूत्वा स्वार्थाय भोजनं आनयति, देवमित्रेभ्यो न ददाति, स कृमिभोजनं नरकं पतति, यत्र कृमिभिः खाद्यते। यः निर्व्यथः सुवर्णं वा ब्राह्मणधनं चौर्येण गृह्णाति, स संदंशनरकं याति। स्वदेहपोषणमेव जानाति, अन्यं न वेत्ति, स कुम्भीपाकनरकं पतति, यत्र उष्णतैलं पच्यते। मोहात् कामात् वा यः अनार्हायां स्त्रियं स्पृशति, स सैव सुर्मिदूतैः आलिङ्ग्यते। ये वेदसीमां बलात् उल्लङ्घ्य स्वबलं दर्शयन्ति, ते वैतरण्यां पतन्ति, यत्र मांसरुधिरं पिबन्ति। यः पतितायां स्त्रियं गृहीत्वा गार्हस्थ्यं चरति, स पूयपूर्णे नरके पतति, महतीं पीडां अनुभवति। ये कपटेन जनान् मोहयन्ति, ते क्रूरनरके यमदूतैः ताड्यन्ते, मूढाः सन्तः। ये स्वजात्यां स्त्रियं रेतःपानाय प्रेरयन्ति, ते रेतःस्रोतसि रेतःपानरता पापिनः स्युः। ये चौराः, दाहकाः, विषदायिनः, ग्रामलुण्ठकाः च, ते श्वभिर्भक्ष्यमाणाः पापक्लिष्टाः नरकं पतन्ति।’ इति शौनकः राज्ञे विविधकर्मणां नरकफलानि क्रमशः निवेदयामास।