तदा परमपिता ब्रह्मा परमसन्तोषपूर्णहृदयः सुरेश्वरस्य चरणं चक्रपद्मलाञ्छितं दृष्टवान्। स हृष्टमनाः स्वकुम्भं गृहीत्वा भक्त्या तद्भगवतः पादं कुम्भस्थजलेन प्रक्षालयामास—"धन्योऽहम्" इति सन्ददर्श। विष्णोः प्रभावेन तत् जलं अक्षयमभवत्; तत् निर्मलं जलं मेरुशिखरे पुण्यस्रोतोरूपेण पतितम्। लोकपावनार्थं तत् जलं सर्वदिशः प्रवाहितम्—प्रथमं सीतेति, अनन्तरं आलकनन्दा, ततो चक्षुर्भद्रा इति क्रमशः। ततः मेरुशिखरस्य दक्षिणे भागे सानन्दा नदी आलकनन्दा नाम्ना प्रसिद्धा, या त्रिपथगा, त्रिस्रोता, लोकपावनीति त्रिभिः नामभिः कथ्यते। स्वर्गे सा मन्दाकिनी, अधस्तात् भोगवती, मध्ये वेगेन प्रवहन्ती गङ्गेति पुनीति च प्रकीर्तिता। तां मेरुमध्ये प्रवहन्तीं दृष्ट्वा, स्वशुद्ध्यर्थं मया शिरसि धृता। दिव्यसहस्रवर्षपर्यन्तं गङ्गाजलं शिरसि धारयित्वा, शुभां प्राप्य, सर्वलोकेषु पूजितोऽभवम्। यः कश्चन गङ्गाजलं, यद् विष्णोः पदोत्थम्, शिरसि धारयति वा पिबेत्, स नूनम् सर्वत्र पूज्यते—न संशयः। यः कश्चन "गङ्गे! गङ्गे!" इति शतयोजनदूरस्थोऽपि उच्चारयति, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं गच्छति। ततः राजा भगीरथः महातपस्वी गौतमश्च माम् उपास्य गङ्गां याचितवन्तौ। सर्वलोकहिताय अहं तां परमशुभां विष्णुप्रसूतां गङ्गां तयोः सन्तोषेण अददाम्। गौतमेन आनीता सा गौतमीति प्रसिद्धा, भगीरथेन च स्वीकृता सा भागीरथीति ख्यातिं गता। एवं गङ्गायाः अनुपमोत्पत्तिः सम्यग् वर्णिता; ततो भगवान् नारायणः, दैत्यराजस्य बलेः—रसायाः रम्यं राज्यं दानवानां नागानां यादवानां च भक्तवत्सलत्वात् अदात्। बलेः राज्यम् महाप्रलयपर्यन्तं तस्य अधिपत्ये स्थापयित्वा, वामनरूपेण जगत् स्वीकृत्य, महेन्द्राय कश्यपात्मजाय लोकान् प्रीत्या दत्तवान्। ततः देवाः, गन्धर्वाः, महर्षयः च भगवन्तं दिव्यैः स्तोत्रैः स्तुत्वा, पूजयामासुः; स तेषां द्रष्टुं रूपं संक्षिप्य दर्शितवान्। देवैः पूजितः हरिः तत्रान्तर्हितः; एवं महाविष्णुना इन्द्रः संरक्षितः। त्रैलोक्यनाथः महदधिपत्यं प्राप्तवान्; एवं वामनचरितं सम्यग् उक्तं, यद् अवशिष्टं तस्य यशसः, तत् क्रमशः कथयिष्यामि। इत्येवमिह "वामनप्रादुर्भाव" नाम द्विशतचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः श्रीपद्ममाहापुराणे उत्तरखण्डे उमामहेश्वरसंवादे समाप्तः। पुनरपि रुद्र उवाच—ततः मत्तवान् मुचुकुन्दः तत्र यवनं हत्वा, तस्मै मोक्षं दत्वा, यदुवंशजः तस्मात् निर्गतः। यवनवधं शृत्वा, पापकर्मा जरासन्धः स्वसैन्येन परिवृत्य रामकृष्णाभ्यां सह युद्धाय समुपस्थितः। तस्य दुष्टस्य सम्पूर्णं सैन्यं कृष्णेन विनाशितम्; मगधपतिः भूमौ मूर्च्छितः पतितः। चिरकालानन्तरं चेतनां प्राप्तः, कम्पमानाङ्गः, भयाकुलः, रामं युद्धाय अशक्तः। तस्मात् निवर्त्य शीघ्रं पलायितः, भग्नसैन्यशेषैः सह, रामकृष्णौ अजित्य, तौ अतिवीर्यसम्पन्नौ इति निश्चित्य। ताभ्यां संग्रामं परित्यज्य, स्वनगरं प्रविष्टः। ततः वसुदेवसुतौ तौ स्वसैन्येन सह मथुरां परित्यज्य द्वारकापुरं प्रविष्टौ। तत्र इन्द्रः, वायुम् आज्ञाप्य, देवसभा मध्ये प्रेषितवान्। स्नेहात् स विष्णुकर्मणा निर्मितां रत्नवैडूर्यविचित्रां बहुपीठोपेतां सभां कृष्णाय दत्तवान्। तां दिव्यरत्नविचित्रां सुवर्णछत्रशोभितां सभां लब्ध्वा, उग्रसेनादयः राजानः सह नागरिकैः प्रमोदिताः, यथा स्वर्गे देवगणाः। ततः रैवतः, इक्ष्वाकुवंशसम्भवः राजा, स्वकन्यां सर्वमङ्गलसम्पन्नां रेवतीं नाम, स्नेहात् रामाय दत्तवान्। रामः विधिवत् तां रेवतीं परिणीय, शचीमिव इन्द्रः, तया सह रममाणः। धर्मनिष्ठः राजा भीष्मकः विदर्भाधिपः, तस्य पुत्राः—रुक्मादयः—शुभलक्षणाः। तेषां कनिष्ठा दुहिता रुक्मिणी, सुशोभना, लक्ष्म्याः अंशसम्भूता, सर्वमङ्गललक्षणयुक्ता। रामावतारे सा सीता, कृष्णजन्मनि रुक्मिणी, अन्येषु विष्ण्ववतारेषु सदा तस्य सहधर्मचारिणी। हिरण्याक्षः हिरण्यकशिपुश्च द्वापरे शिशुपालदन्तवक्रनाम्नि पुनर्जातौ। छेदिवंशे उत्पन्नौ तौ महाबलौ; रुक्मिण्याः पिता शिशुपालाय तां दातुम् इच्छति स्म। सा तु सुशोभना रुक्मिणी शिशुपालं पतिं नाकाङ्क्षत्; बाल्यादेव प्रतिज्ञायुक्ता, विष्णवे नित्यनिष्ठा। सदा देवपूजनपरायणा सा कन्या विविधानि दानानि कुर्वती, कृष्णं पतिरूपेण चिन्तयन्ती। एवं पद्मपुराणोत्तरखण्डस्य उमामहेश्वरसंवादे वामनप्रादुर्भावाख्ये अध्याये च कथानुसारेण गङ्गोत्त्पत्त्याद्याख्यानं, ततः मुचुकुन्दयवनवधादिकं, द्वारकाप्रवेशं, रेवतीरामविवाहं, रुक्मिण्याः चरितं च सम्यग् प्रवृत्तम्।