हनुमन्तं विमूढं, हर्षपूर्णं, श्रीरामपादयोः प्रणमन्तं दृष्ट्वा, भगवतः भक्तरक्षणाय आगतम्, स तत्र वचः प्राह। "भगवन्, भक्तानां रक्षणं तव युक्तं; युद्धे त्वया सर्वे विजिताः, पाशबद्धा विमुक्ताः च। अधुना वयं धन्याः, यत् तव पादौ द्रक्ष्यामः; तव कृपया, हे रघुवंशसम्भव, शत्रून् क्षणेन विजेष्यामः।" शेषः उवाच—ततः योगिभिः ध्यानगम्यः स्थाणुः श्रीरामं समीपं आगत्य, तस्य पादयोः पतितः, भक्तभीतिनाशकं वचः प्राह। "त्वमेव सत्यः पुरुषः, प्रकृत्याः परः इति घोषितः; तव अंशेन शक्त्या च त्वमेव जगत्सृष्टि-स्थिति-लयकर्ता। निराकारः त्वं सर्वस्यानां परमकारणम्; तथापि मायया त्वमेव त्रिरूपः प्रपन्नः। सृष्टौ ब्रह्मरूपः, स्थितौ स्वयमेव, प्रलये शर्वनामधेयः साक्षात् भूत्वा कार्यं करोमि।" "तव अद्भुतं कर्म, हे परमेश्वर, अश्वमेधयागः, ब्रह्महत्या-पापनाशाय कृतः। तव पादपावनं गङ्गाजलं, पापशमाय मम शिरसि धृतम्; तव पापस्य अवशेषः कथं स्यात्? मया तव प्रति बहून्यपराधानि कृतानि; तानि क्षम्यन्ताम्, हे दयालु, यत् तावकं मध्ये विघ्नरूपाणि। किं करिष्यामि? सत्यम् स्थापयितुं एतद् कृतवान्; तव शक्तिं ज्ञात्वा, भक्तरक्षणाय आगतः।" "पुरा उज्जयिन्यां महाकालधाम्नि राजा शिप्रायां स्नात्वा अद्भुतं तपः कृतवान्। ततः तुष्टः अहं तं प्राह—'वृणु, महराजन्', स आश्चर्यं राज्यवरं याचितवान्। देवपुर्यां अहं उक्तवान्—'तव राज्यं रामहायनगरे याजकस्य आगमपर्यन्तं स्थास्यति।' ततः प्रभृति तव रक्षणाय अहं सन्नद्धः; वरं दत्त्वा, राम, सत्यस्य रक्षणाय अन्यत् किं करिष्यामि?" "अधुना राजा पुत्रैः, पशुभिः, बन्धुभिः सह नमितः; अश्वः समर्पितः, राजा तव पादयोः सेवा करिष्यति।" शेषः उवाच—एवं महेशस्य वचः श्रुत्वा, रघुकुलश्रेष्ठः रामः, स्थिरवाक्यः, करुणया पूर्णनेत्रः, प्राह। "देवानां धर्मः भक्तरक्षणम्; त्वया भक्तरक्षणं यथावत् कृतम्। शर्व, त्वं मम हृदये, अहं तव हृदये; न अस्माकं मध्ये भेदः अस्ति—बालबुद्ध्याः मूढाः एव अन्यथा पश्यन्ति।" "ये अस्माकं मध्ये भेदं कल्पयन्ति, एकरूपयोः, ते कुम्भीपाकनरके सहस्रयुगपर्यन्तं पच्यन्ते। ये तव भक्ताः, ते मम अपि धर्मसम्पन्नाः; मम भक्ताः तव प्रति अधिकं प्रणमन्ति।" शेषः उवाच—एवं उक्त्वा शर्वः राजानं वीरमणिं मूर्छितं हस्तस्पर्शेन जीवितवान्। सः प्रभुः, समर्थः, अन्यान् पुत्रान् अपि बाणपीडितान् जीवितवान्। राजानं सज्जीकृत्य, भूतेशः तं पुत्रपौत्रैः परिवृतं श्रीरामपादयोः प्रणामयामास। धन्यः स वीरमणिराजः, यः रघुकुलश्रेष्ठं ददर्श—यस्य योगिनां योगनिष्ठानां दशसहस्रैः अपि दुर्लभं दर्शनम्। रघुनाथं प्रणम्य, ये प्रयोजनं साधितवन्तः, स्वस्वरूपं प्राप्य, ब्रह्मादिभिः पूज्यतमा अभवन्। शत्रुघ्न-हनुमत्-पुष्कलादिभिः स्तुत्यं श्रीरामं राजा उत्तमं अश्वं समर्पितवान्। तदा वीरमणिराजः, शिवेन प्रेरितः, सर्वं दत्तवान्—राज्यं, पुत्रान्, पशून्, बन्धून् सह। ततः रामः, सर्वैः शत्रुभिः, स्वजनैः, विशेषतः शत्रुघ्नादिभिः उत्कण्ठितैः स्तुतः, रत्नरथस्थः, दृष्टेः अन्तर्धानम् अगच्छत्। श्रीरामस्य अदर्शनात् सर्वे महान् विस्मयं प्राप्नुवन्। सर्वलोकपूज्यं रामं मानुषं मा मन्यध्वम्; स सर्वत्र, सर्वदा, जलस्थले, सर्वेषु स्थलेषु स्थितः। ततः वीराः हर्षपूर्णाः, परस्परं आलिङ्ग्य, शुभवाद्यगीतैः महोत्सवम् अचक्रन्। ततः सर्वे शस्त्रास्त्रकुशलाः वीराः अश्वं विमोच्य, सर्वैः अनुसृतः, हर्षविस्मयपूर्णः अभवत्। शिवः सत्यनिष्ठः, अनुज्ञां दत्त्वा, स्वसन्निधिं प्राह—'श्रीरामं शरणं गच्छ, स सर्वलोकेषु दुर्लभः।' ततः शिवः, सृष्टिलयनिमित्तः, तत्र अन्तर्धानं कृत्वा, कैलासं स्वगणैः शोभितः अगच्छत्। राजा वीरमणिः श्रीरामपादोदकं ध्यानयन्, महाबलशत्रुघ्नसहितः, सेनया सह प्रस्थितवान्। ये पुरुषाः श्रीरामचरितं शृण्वन्ति, तैः संसारदुःखं कदापि न अनुभव्यम्। एवं श्रीपद्मपुराणे पातालखण्डे शेषवात्स्यायनसंवादे 'रामस्य अश्वमेधस्य अश्वप्रस्थानवर्णनं' नाम षट्चत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। शेषः उवाच—ततः अश्वः हेमकूटं भारतसीमायां अगच्छत्, द्विजश्रेष्ठ, सहस्रवीरैः रक्षितः, यक्षपुच्छध्वजेन शोभितः। स पर्वतः, विस्तीर्णः, दशसहस्रयोजनायामः, रजत-स्वर्णादिमणिशिखरैः शोभितः।