हनुमान् उवाच—"हे रुद्र, त्वं धर्मविपरीतः कर्म करोति, रामभक्तस्य वधाय प्रवृत्तः सन्, तस्मात् त्वां दण्डयितुमिच्छामि। अहं हि बहुषु मुनिषु श्रुतवान् यः पिनाकधारी रुद्रः सदा रघुनाथपादस्मरणरतः। किं तु अद्य तद् सर्वं मिथ्यैव जातम्—शत्रुघ्नेन सह युद्धे मम वीरः पुष्कलः हतः, शत्रुघ्नः अपि मूर्च्छितो जातः। अतः अद्य त्वां पातयिष्ये, यः त्रैलोक्यविनाशाय उद्यतः, रामभक्तेभ्यः विमुखः सन्, स्थिरो भव, हे शर्व।" एवं वानरः उक्त्वा, महेश्वरः प्रत्युवाच—"धन्योऽसि, श्रेष्ठवीर, यत् त्वया उक्तं तद् असत्यं नास्ति। मम स्वामी रामचन्द्र एव, येन देवासुराः पूजिताः। ततोऽनन्तरं शत्रुघ्नः, शत्रुसैन्यविनाशकः, अश्वं आनयत्। तं रक्षितुमहं आगतः, तस्मै भक्त्या निगृहीतः अस्मि। भक्तस्य रक्षणं मम स्वधर्मः, स हि आत्मा मे।" रघुनाथः कृपया माम् अनवमान्यं पश्यन्, यद्यपि तस्य भक्तः दुःखितः, किंचित् कोपं धारयामास। शेष उवाच—एवं चण्डीशेन उक्ते, हनुमान् कोपात् महाशिलां गृहित्वा तस्य रथं प्रहारयामास। तया शिलया तं रथं सारथिं च, सह सखिभिः ध्वजैश्च, भञ्जयामास। दिवि स्थिताः सर्वे देवाः वानराधिपं स्तुवन्तः—"धन्योऽसि, वानरश्रेष्ठ, महद् कर्म कृतम् त्वया।" शिवस्य रथहीनत्वं दृष्ट्वा, नन्दिः शीघ्रं तं समीपमागत्य—"मम पृष्ठं आरोह," इत्युक्त्वा, भूतनाथः वृषभमाधिरुढः। तदा हनुमान् क्रोधात् शिलां समुत्पाट्य तस्य उरसि प्राहरत्। तेन प्रहारेण प्रजापतिः त्रीणि शूलानि ज्वलन्तानि त्रीशिखानलसमानि गृहीत्वा तानि प्रक्षिप्तवान्। तानि हनुमान् शीघ्रं हस्तेन गृहीत्वा क्षिप्रं भङ्क्त्वा, लघूनि चूर्णानि चकार। शूलभङ्गं दृष्ट्वा, शिवः तत्क्षणात् सर्वधातुमयं शूलं गृहीत्वा तेन हनुमतः हृदयं प्राहरत्। तेन प्रहारेण वानराधिपः मूर्च्छितोऽभवत्। किं तु सः शीघ्रं तं वेदनां जित्वा, महावृक्षं समुत्पाट्य, नागमालाविभूषिते शिवस्य हृदये प्राहरत्। तेन प्रहारेण नागराजाः सर्वतः पलायमानाः शीघ्रं पातालं गताः। स्वकक्षात् नागं मुक्तं दृष्ट्वा, शिवः क्रुद्धः, उभाभ्यां हस्ताभ्यां भीषणं गदां निर्माय—"त्वं हतः, वानराधम, युद्धात् पलायस्व! एषा गदा त्वां क्षिप्रं नयिष्यति," इत्युक्त्वा, गदां प्रक्षिप्तवान्। तां शिवेन प्रक्षिप्तां गदां दृष्ट्वा, हनुमान् हरिं स्मृत्वा, तां वेगेन परिहृत्य, सा गदा भूमौ पतित्वा, पृथिवीं विदार्य, पातालं गतवती। तदा रामदासः हनुमान् महाक्रोधेन पर्वतं गृहीत्वा शिवस्य उरसि प्राहरत्। उमापतिः पर्वतच्छेदनाय उद्यतः सन्, वानरेण महाशाखिनां शालवृक्षेण पुनः प्रहारितः। सः पुनः छेदनाय उद्यतः, शिलया प्रहृतः, सः अनुग्रहवान् सन्, शिलां छेदयितुम् आत्मनं दृढीकृतवान्। ततः शिलापर्वतवृष्टिं निर्माय, पुच्छेन तं वेष्टयित्वा, प्रजापतिं प्रहारयामास। शिलापर्वतवृक्षपुच्छप्रहारेण, नन्दिः भीतेन गृहीतः, चन्द्रः अपि भग्नोऽभवत्। महेशानः मोहितः, कोपान्वितः, प्रहारैः अधिकाधिकं कम्पितः। तदा सः वानराधिपं प्रति—"धन्योऽसि, रघुपुत्रभक्त, अद्य त्वया महत् कर्म कृतं, अहं त्वया तुष्टोऽस्मि।" "न दानेन, न यज्ञेन, न लघुतपसा मम सुलभत्वं, अतः वरं वृणीष्व।" इति उक्त्वा, शेष उवाच—एवं तं भाषमाणं दृष्ट्वा, हनुमान् हृष्टः, निर्भयः, प्रीतं महेशानं प्राह। हनुमान् उवाच—"रामस्य प्रसादात् मम सर्वं सम्पूर्णम्, तथापि युद्धपराक्रमात् तव प्रसादः लभ्यते, अतः वरं याचामि। एषः पुष्कलः युद्धे पतितः हतः, शत्रुघ्नः रामानुजः अपि भूमौ मूर्च्छितः। अन्येऽपि बहवः वीराः बाणैः विद्धाः पतिताः, केचित् मूर्च्छिताः, केचित् भग्नाः—तान् सैन्यैः सह रक्ष।" "बलवन्तः प्रेतगणाः, वेतालाः, भूताः, श्वानः, शृगालाः च, एतान् न नयन्तु, न खादन्तु। तेषां शरीराणां नाशो न भवेत्। यावत् अहं द्रोणगिरिं गत्वा, ऐन्द्रबलं जित्वा, औषधानि आनयित्वा, पतितवीरान् पुनरुत्थापयिष्यामि, तावत् तान् सम्पूर्णतः रक्ष।" "अहं द्रोणगिरिं गच्छामि, यत्र जीवनदायिन्यः औषधयः सन्ति।" इत्युक्ते, महेश्वरः—"एवमस्तु," इति प्रत्युक्त्वा, "त्वरया पर्वतं गच्छ; अहं तव पतितवीरान् रक्षामि," इत्युक्तवान्।