शत्रुघ्नः तदा तं विप्रं प्राज्ञं नम्रतया प्रह्वः पप्रच्छ—"भो ब्रह्मन्, मम अश्वः कुत्र गतः? मम निपुणैः परिचारकैः तस्य पन्थाः न दृश्यते। कः तं नीतवान्? किं कश्चित् गर्वितः क्षत्रियः तं हृतवान्? अत्र अश्वस्य पुनराप्तिः कथं स्यात्, भो तपस्विन्?" इति। एवं शत्रुघ्नस्य वचनानि श्रुत्वा, नारदः भगवतः रामस्य चरितं पुनः पुनः वीणया गायन् उक्तवान्—"राजन्, एषा देवपुर्यत्र वर्तते। अत्र वीरमणिर्नाम महाबलवान् राजा वसति। तस्य पुत्रेण, यो वनवास्यस्ति, तव मुख्यः अश्वः हृतः। अद्य तत्र अतिभयानकः महासंग्रामः भविष्यति; तत्र बलपराक्रमसम्पन्नाः शूराः पतिष्यन्ति। तस्मात्, महाबाहो, त्वं महान् प्रयत्नः कृत्वा स्थातव्यम्; शत्रुसैन्यानाम् अप्रवेश्यं व्यूहमाचर। त्वं खलु कठिनेनापि एतेन उत्तमेन नृपतेः विजयिष्यसि; को वा लोके रामं जेतुम् अर्हति?" इति। एवमुक्त्वा, स महर्षिः आकाशे तिष्ठन् अन्तर्धानमगात्। तत्र देवासुरसंग्रामवत् भीषणः युद्धदृश्यः प्रकटिष्यते। शेष उवाच—ततः सर्ववीरशिरोमणिः राजा वीरमणिः नगरमध्येमहाघोषेण दुन्दुभिं नादयितुं आज्ञापयत्। ततः स सेनापतिं शत्रुसूदनं शीघ्रमाहूय, मेघनिनादसदृशेन स्वरेण सम्बोधितवान्—"भो सेनापते, मम पुरीं शोभनां दुन्दुभिं नादय। तं शब्दं श्रुत्वा मम सुसज्जिताः पुरुषाः शत्रुघ्नस्य प्रति यान्तु।" राज्ञः वीरमणेः वचः श्रुत्वा सेनापतिः महाघोषेण दुन्दुभिं नादयामास। तदा गृहे गृहे च राजमार्गेषु च दुन्दुभिशब्दः प्रतिश्रुत्कः। ये राजपुरुषाः वीराः तत्र निवसन्ति, ते सर्वे शत्रुघ्नस्य प्रति गन्तव्या इति आदेशः। ये तु मदेन राजाज्ञां न लभन्ते—सुताः वा भ्रातरः वा—ते राजाज्ञया हन्तव्या इति निश्चितम्। वीराः पुनः दुन्दुभिशब्दं शृण्वन्तु; तं शब्दं श्रुत्वा शीघ्रं कार्यं सम्पाद्यताम्, विलम्बो न करणीयः। शेष उवाच—एवं दुन्दुभिशब्दः तेषां कर्णेषु पतितः। तदा पुरुषश्रेष्ठाः, स्वर्णमाल्यभूषितशरीराः, युद्धमहोत्सवसुरस्यानन्देन, राजानं द्रष्टुं जग्मुः। केचित् शोभनानि शिरस्त्राणानि शिरस्यधरयन्तः, दिव्याभरणैः विभूषिताः, अन्येषां मध्ये दीप्तिमन्तः समुत्थिताः। केचित् रथेषु, रत्नस्वर्णभूषितेषु, अश्वयुक्तेषु, राजाज्ञया प्रमदिताः, राजगृहं जग्मुः। केचित् मातङ्गेषु मदोन्मत्तेषु, केचित् शुभेषु वाहनासु, सर्वे राजाज्ञां पालयन्तः राजमहालयं जग्मुः। तत्र रुक्माङ्गदः स्वर्णकवचेन, दीप्तशिरस्त्राणेन च, स्वे रथे स्थितः। तस्य अनुजो शुभाङ्गदः, दिव्यरत्नमणिविचित्रकवचधारी, युद्धमहोत्सवाय निर्गतः। राज्ञः भ्राता वीरसिंहः, सर्वास्त्रशस्त्रकुशलः, राजाज्ञया तत्र गतः। राज्ञः भ्रातृपुत्रः बलमित्रः, सुवर्मकवचखड्गधारी, राजमहालयं जगाम। सेनापतिः, शत्रुसूदनः, चतुरङ्गबलं सज्जीकृत्य, तत् सर्वं राज्ञे निवेदितवान्। ततः राजा वीरमणिः सर्वास्त्रशस्त्रपरिवृतः, रत्नविचित्रे, उच्चचक्रे उत्तमे रथे समारूढः। तदा तत्र वीरसागरस्य मध्ये, शङ्खनिनादः सर्वतः श्रूयते, भीरुशूरौ युद्धाय प्रोत्साहयन् इव। सर्वतः दुन्दुभयः, मङ्गलशब्दाः, अन्ये च वाद्यशब्दाः, सेनाः युद्धाय प्रस्थिताः। सर्वे, मङ्गलक्रियाः कृत्वा, सर्वाभरणैः भूषिताः, सर्वास्त्रशस्त्रसंपन्नाः, रणाङ्गणं प्रविशन्ति। दुन्दुभिशङ्खनिनादः पर्वतगुहानि व्याप्य, स्वर्गवासिनामपि कर्णगोलकं प्राप्नोत् किम्? तस्मिन् महानिनादे, राजा वीरमणिः युद्धोत्साहेन पूर्णः, मुख्यस्थले अग्रे प्रस्थितवान्। तत्र आगत्य, स रथपदातिसमूहमध्ये स्थित्वा, सागर इव पुरतः स्थितान् पुरुषान् प्लावयितुम् उद्यतः। तस्य सेना रथिनां कौशलात् सर्वदिक् विक्षोभयन्ती समागता, तदा राजा सुमतिम् अपृच्छत्। शत्रुघ्नः उवाच—"वीरमणिः महाबलवान्, अश्वारूढः, महता चतुरङ्गबलसमेतः, मम युद्धाय आगतः। कथं युद्धं कर्तव्यम्? के वा वीराः युद्धाय प्रवर्तिष्यन्ति? एतान् सर्वान् वीरान् मे कथय, येन मम काम्या विजयः स्यात्।" सुमतिः उवाच—"नाथ, स महाबलवान् राजा, विशालसेनया परिवृतः, युद्धे प्रवृत्तः, शिवभक्तः च आगतः। इदानीं पुष्कलः, शस्त्रविद्याप्रवरः, युद्धाय प्रवर्त्यताम्; नीलः रत्नः च युद्धकुशलः अन्ये च। त्वं शिवेन वा राज्ञा वा युद्धं कुर्याः, पापरहित; स महाबलपराक्रमी एकलव्ये विजेतव्यः। एवं कुर्याः, राजन्, विजयः तव सम्पद्यते; ततः अनन्तरं यथेष्टं कर्तव्यम्।" शेष उवाच—एवं वचः श्रुत्वा, शत्रुघ्नः रिपुसूदनः, युद्धाय निश्चयमाकरोत्, ततः स्ववीरान् आज्ञापयत्— "सर्वैः राजभिः च सेनाभिः, शस्त्रकुशलैः, पुनः प्रयत्नः क्रियतां, येन शीघ्रं विजयः मम भवेत्।