शत्रुघ्नाय विजयस्य हेतोः मम महदस्त्रं महाबलिनः गृह्यताम्, एकस्मिन्समरे त्वं, शत्रुघ्न, तं बलवन्तं रिपुं युध्यस्वेति योगिनी समादिशत्। युद्धे अस्यास्त्रस्य विमोचनेन रामस्य सत्यरूपं पुनः प्रकाशिष्यते, इत्यस्याः वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नः तं रिपुं ज्ञास्यसि, अश्वं च दत्त्वा, स ते पादयोः पतिष्यति; अतः ममेदं शत्रुनाशनं दिव्यमस्त्रं गृह्यतामिति सा पुनरुवाच। एवं श्रुत्वा, रघुनाथस्य भ्राता शत्रुघ्नः, उत्तराभिमुखः, शुचिवपुः, योगिन्या दत्तं तदद्भुतमस्त्रं सादरं प्राप्नोत्। तदस्त्रलाभेन स तेजस्वी रिपूनां विनाशकः, दुर्जयः, शत्रुसूदनः अभवत्। तस्यै नमस्कृत्य, रघुवंशश्रेष्ठः शत्रुघ्नः, उत्तममश्वं जलात् उद्धृत्य, रमणीयतटे सन्न्यस्य तस्थौ। तं दृष्ट्वा सर्वे सैनिकाः हर्षविवर्धितगात्रा ‘साधु साधु’ इति प्रशशंसुः, अश्वस्यागमने च पृच्छां चक्रुः। तदा हनुमान् तेषां समक्षं अश्वस्य महदागमनं वरलाभं च आख्यातवान्; ततः श्रुत्वा तेऽपि प्रमोदिताः अभवन्। शेष उवाच— तदा दुन्दुभिस्वनैः सर्वतः वीणानिनादैः च समन्वितः अश्वः विमुक्तः देवनिर्मितां पुरीं प्रविवेश। तत्र मानवानां गृहेषु स्फटिकभित्तयः निर्मिताः, निर्मलाः, विन्ध्याभिमुखाः, नागैः सेव्यमानाः दृश्यन्ते। तत्र गृहानि रजतसदृशानि, नानाविधरत्नभूषितानि, नानारत्नमण्डितशिखराणि च सन्ति। प्रतिगृहम् आकर्षकपद्मसरोवराणि, मनोहरमुखप्रतिबिम्बशोभितानि, जनानां मनांसि हरन्ति। प्रत्येकगृहे शुभे भूमौ पद्मरागमणिः, ब्राह्मण, तिष्ठति; स किं तेषां अधररागस्य प्रतिस्पर्धि इति किल? प्रतिमन्दिरे नीलमणिमयानि क्रीडाशैलाः, येषां रूपं मेघशिखराणि वा मयूरचूडानि वा इति संदेहं जनयन्ति। तत्र स्फटिकपञ्जरेषु हंसाः रक्ष्यन्ते; ते न मेघभीतिम् अनुभवन्ति, न मानससरोवरं स्मरन्ति च। शिवालये तत्र चन्द्रकान्त्या तमः निरन्तरं नश्यति; तत्र जनानां मध्ये शुक्लपक्षकृष्णपक्षयोः भेदो नास्ति। तत्र धर्मज्ञः, महात्मा, राजा वीरमणिः, सर्वभोगसम्पन्नं विशालं राज्यं पालयति। तस्य पुत्रः, महाबलशाली, अतिवीर्यवान्, रुक्माङ्गदः नाम, रम्यवपुषां स्त्रीभिः सह वनं क्रीडार्थं जगाम। तत्र तासां नूपुरध्वनिः कङ्कणरवश्च मनांसि कामेन हरन्ति; किमन्यद् वक्तव्यम्? स सुदूरं सुमनोहरतरुपुष्पवितानं वनं विवेश, यत् सदाशिवेन प्रतिष्ठापितं, षडृतुशोभितं च। तत्र चम्पकवृक्षाः नानापुष्पकलिकाशोभिताः, कामविकारं जनयन्ति। आम्रवृक्षाः फलभारनम्राः, नानापुष्पगुच्छैः शिरोभूषिताः, नाग, पुन्नाग, शाल, ताल, तमालवृक्षाश्च तत्र सन्ति। तत्र कोकिलानां कूजनं श्रवणमनुप्रविश्य, निशाकुसुमानां सदा जाग्रत्स्वभावः मत्तभृङ्गनिनादेन निद्रारहितः जातः। दाडिमकुटुम्बीनि कर्णिकारैः सह मिश्रितानि, केतकीवनानि च राजश्रियं वहन्ति। तस्मिन् वने, स्त्रीसंगपरायणः स राजा मधुरया वाचा गीतानि गायन् ताः स्त्रियः तोषयामास; स स्तनभराभिः स्त्रीभिः परिवृतः, स्वल्पमानसंशयेन, तत्र प्रविवेश। काचित् नृत्यकौशल्येन तं तोषयामास, काचित् गीतशिल्पेन, अन्याः चतुरया वाचा प्रियं प्रहर्षयन्ति। अन्याः प्रेममत्ताः भ्रूकुटिसंकेतैः तं हर्षयन्ति; पीनाङ्गनाभिः स्नेहसंलापैः तं प्रमुदितवन्तः। पुष्पाणि सञ्चित्य ताः स्त्रियः तं राजानं भूषयन्ति; मृदुवचोभिः काम्यरूपधरं स्तुवन्ति च। एवं रुक्माङ्गदः राजा स्त्रीसंगपरायणः तत्र रममाणः आसीत्, तदा स दिव्यतेजाः अश्वः तद्वनदेशं प्रविवेश। ताः स्त्रियः तं अश्वं ददृशुः, यस्य ललाटे एकरत्नपत्रकं विराजते, गात्रं गङ्गासदृशं, केसररजसा धूसरितं, गत्याऽनुपमम्, वातवेगसमं, अद्भुतदर्शनं च। ताः स्त्रियः प्रियं प्रति, पाण्डुपद्मकेसररागाननाः, ताम्राधराः, प्रवालदन्ताः, कामबाणलोचनाः, इत्येवं वचः ऊचुः— "प्रिय, अयं महाश्वः कः, एकरत्नपत्रेण भूषितः? कस्यायं, कस्य तेजसा दीप्तिमान्? त्वं बलशालिषु श्रेष्ठः, एषं गृहाण।" शेष उवाच— ताः वाचः श्रुत्वा, स हास्यचेष्टालोचनः, एकेन पद्महस्तेन तं अश्वं सुलभेनोद्धृत्य जग्राह। सुवर्णपत्रस्य स्पष्टलिखितं पठित्वा, स्त्रीजनसमक्षं सस्मितम् अवदत्— रुक्माङ्गदः उवाच— पृथिव्यां मम पितुः वीर्यतेजसोः समः नास्ति; रामराज्याधिपः कथं तं अवमानयति? यं रुद्रः पिनाकधन्वा सदा रक्षति, यं देवदानवयक्षाः मणिमुकुटैः नमतः— स मम पिता जनकः अश्वमेधं कुर्यात्; किन्तु अयं अश्वः यः तिष्ठति, मम सैन्यैः बद्ध्यताम्। एवं वचः श्रुत्वा, स्त्रियः प्रमोदवतीः जाताः, प्रियं परिष्वज्य। अश्वं गृह्य, वीरमणिपुत्रः रुक्माङ्गदः, भार्याभिः सहितः, हृष्टः, पुरीं प्रविवेश। तदा सर्वतः दुन्दुभिस्वनैः प्रतिनादितः, सूतैः स्तुतः, स पितुः महाप्रासादं प्राप।