शृणु सत्यमिदं वचः—त्वं ब्रह्मर्षिणां श्रेष्ठः, त्वया पृष्टं यत्, तत्सर्वं वक्ष्यामः। अगस्त्यवाक्येन श्रीरामः महत् यज्ञं सर्वसामग्र्ययुक्तं पापकर्षणाय ब्रह्महत्या-दोषनाशनाय करोति स्म। वयं सर्वे अश्वेन सह तव आश्रमं रक्षार्थं समागताः—इति विद्धि, हे विप्रश्रेष्ठ। तेषां मधुरं वचनं श्रुत्वा रामभक्तः स विप्रः परमं हर्षं प्रपेदे। स चिन्तयामास—'अद्य मे वाञ्छाकलपत्रं श्रीसमृद्ध्या फलितम्; अद्य जननी धन्या या मां प्रसूतवती। अद्य कंटकरहितं राज्यं प्राप्तवानस्मि; अद्य मे कोशाः पूर्णाः; अद्य देवता: तुष्टाः। अद्य हुताशन-कर्मणः फलमवाप्तवानस्मि, यतोऽहं रामचन्द्रस्य पदयुगलं द्रक्ष्यामि। यं सदा हृदि ध्यायामि, अयोध्यापतिं, स एव मनोरमं रूपं मम नेत्रयोः प्रत्यक्षं भविष्यति। हनूमान् मामालिङ्ग्य कुशलं पृच्छेत्, मम भक्तिं दृष्ट्वा तेन धर्मात्मना तुष्टिः लभ्यते।' एवं तस्य वचः श्रुत्वा कपिश्रेष्ठः हनूमान् तस्य वनवासिनः मुनेशः पादयुगलं प्रगृह्य प्रोवाच—'भगवन्, अहं हनूमान्, तव दासः, तव पुरतः स्थितः। माम् रामपादरेणु-तुल्यं विद्धि, मुनिश्रेष्ठ।' तस्य वचनस्योपरि स मुनिः परमानन्दपूर्णः सन्, रामभक्त्या दीप्तं हनूमन्तं समालिङ्ग्य स्नेहेन पूरितः। उभौ प्रेम्णा परिप्लुतौ, अमृतस्नानमिव अनुभूय, चित्रपटे लिखितरूपाविव तत्र स्थितौ। तौ समुपविशतुः, रमणीयकथाभिः रममाणौ, रघुनाथपादारविन्द-भक्त्या हृदयं पूरयन्तौ। ततः हनूमान् तं मुनिप्रवरं रामपादारविन्द-ध्याननिष्ठं विविधैः सुन्दरैः वाक्यैः संबोधितवान्—'भगवन्, एषः शत्रुघ्नः, महावीर्यवान्, दशरथवंशसमुद्भूतः रामभ्राता, त्वां प्रणमति। स एव लवणं, सर्वलोकभीषणं, हत्वा सर्वान् महर्षीन् संतुष्टान् कृतवान्। अयं तु पुष्कलः नाम, त्वां भक्त्या सेवते; येन युद्धे बहवो वीराः जिता इति। स पुष्कलः, गुणसम्पन्नः, राममन्त्री, महाबलवान्, रघुपतिप्रियः, सर्वज्ञः, धर्मनिष्ठश्च। अयं सुबाहुः, अतिदारुणः, शत्रुकुलवनदाहकः, कीर्तिमान्, रामपादारविन्दभक्तः, त्वां प्रणमति। अयं सुमदः, येन पार्वत्यनुग्रहेण रामपादसेवया संसारसागरस्य पारगमनं प्राप्तम्। अयं सत्यवान्, येन स्वदासवचनात् अश्वप्राप्तिं श्रुत्वा राज्यं दत्तम्; स भूमौ त्वां प्रणमति।' एवं वचः श्रुत्वा स मुनिः तान् सर्वान् सस्नेहमालिङ्ग्य, फलादिभिः सत्कारं कृतवान्। हृष्टाः ते मुन्याश्रमे वसन्तः प्रातःकाले रेवानद्यां स्नानादिकं कृत्वा महतीं तपः प्रवृत्तिं चक्रुः। ततः शत्रुघ्नः मुनिं स्वपार्षदसंयुक्तं रथारूढं कृत्वा रामपुरीं अयोध्यां नीतवान्। स मुनिः सूर्यवंशाधिपैः निवास्यमानां पुरीं दूरात् दृष्ट्वा, रघुनाथदर्शनलालसया शीघ्रगामी जातः। स सुजनसमाकीर्णां रम्यां अयोध्यां प्राप्त्वा, रामदर्शनकौतुकात् सहस्रशः कामान् प्रपेदे। तत्र सरयूनदीतीरे शोभनमण्डपे स रामं ददर्श, यः दुर्वाससदृशश्यामलः, कमललोचनः, शोभायुक्तः, कट्यां मृगशृङ्गधरः, व्यासमुख्यैर्मुनिगणैः परिवृतः, शूरैः सेव्यमानः। भरतसुमित्रानन्दनैः परितः स्थितः, दुःखितदीनानां याचितं ददाति स्म। तमरण्यकं कमलपत्रलोचनं दृष्ट्वा रामपुरीजनाः चिन्तयामासुः—‘स एव स्वार्थसिद्धिं प्राप्तवान्।’ स मुनिः मनसि चिन्तयामास—'अद्य मम सर्वशास्त्रज्ञानं सार्थकं जातम्, रामाज्ञया अयोध्यां प्राप्तवानस्मि।' इति स प्रमुदितः बहूनि मधुरवचनानि प्राह, रामपाददर्शनानन्दात् कांतिं प्राप्य, तं रामेश्वरं समीपमगच्छत्, यं योगिनामपि ध्याननिष्ठानां दुर्लभं स्थानम्। स चिन्तयामास—'अद्य रामपादयोः, नेत्रयोः च साक्षाद्दर्शनं प्राप्तम्; रामदर्शनं कृत्वा प्रीतिकरं वचनं वक्ष्यामि।' रामोऽपि स्वतेजसा दीप्तं, तपोबलसमन्वितं वडवश्रेष्ठं दृष्ट्वा त्वरया उत्थाय सस्मितं प्रगृह्य, चिरं चरणयोः प्रणम्य, 'भगवन्, अद्य भवता मया सह मम शुद्धिः जाता' इति वदन्, तस्य पादयोः पतितः, यस्य पादौ देवराक्षसवन्दितमणिमुकुटैः भूषितः। वडवश्रेष्ठो महातपस्वी तं प्रणतं राजश्रेष्ठं बाहुभ्यां समालिङ्ग्य, प्रियतमं स्वामीव आलिङ्गितवान्। कौसल्यात्मजः तं रत्नसिंहासने समासीनं कृत्वा, तस्य पादयुगलं जलैः प्रक्षालयामास। हरिः स्वयं तदर्चनजलम् आत्मनः शिरसि स्थापयन्, 'अद्य अहं स्वजनैः सह शुद्धः जातः' इति सस्नेहमुक्तवान्।