ततः प्रसन्नः लक्ष्मीपतिः तेषां कामान् अभ्यनुज्ञाय, सर्वदेवेश्वरः भक्तवत्सलः देवगणैः सहितः प्रह्लादं सर्वासुरेषु अक्षयपतिं कृत्वा, तं भक्तं प्रह्लादं सान्त्वयन्, श्रेष्ठैः देवैः सहाभिषेचयत्। तस्मै वाञ्छितान् वरान् अयच्छत्, अचलां च भक्तिं दत्तवान्; ततः सर्वदेवगणैः स्तूयमानः स सिंहनररूपधारी भगवाञ् तत्रैव पुष्पवर्षेण सन्कीर्णः अन्तर्धानं गतः। ततो देवगणाः स्वस्वस्थानानि प्रतिपेदिरे। पुनः प्रमुदितचित्ताः स्वस्वयज्ञभागान् उपभुञ्जानाः देवगणाः गन्धर्वैः सहिताः निर्भयाः अभवन्। तस्मिन् महासुरे निहते सर्वे हृष्टमनसः अभवन्; प्रह्लादः तदा धर्मेण वैष्णवधर्मपालनं कृत्वा राज्यं चकार। हरिग्रहेण स श्रेष्ठवैष्णवः राज्यं प्राप्य, सिंहनरं बहुस्वर्गयज्ञदानादिभिः पूजयन्, कालेन योगिभिः गम्यं हरिसदनं प्राप्तवान्। यः कश्चन प्रह्लादचरितं प्रतिदिनं शृणोति, स सर्वपापैः विमुक्तः परं पदं प्राप्नोति। एवं हे देवि, अहं ते हरिसिंहनरस्य माहात्म्यं कथितवान्, शृणु चान्यद् यथाक्रमं हरिविभूतेः स्थितिं। इति श्रीपद्मपुराणे उत्तरखण्डे उमामहेश्वरसंवादे नरसिंहप्रादुर्भावनाम नामाष्टत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीमहादेव उवाच— ततः सहस्रवर्षान्ते अदितिः वामनं जनयामास, योऽयम् अच्युतः विष्णुः सर्वलोकनाथः। तस्य वक्षसि श्रीवत्सकौस्तुभलक्षणं, पूर्णचन्द्रसमप्रभं, सुन्दरं कमललोचनं, अतीव लघुशरीरं हरिं दृष्ट्वा, स भगवान् वेदाङ्गसम्प्राप्तः ब्रह्मचर्यवेशधारी, मेखाजिनदण्डादिलक्षणैः चिह्नितः प्रभुः बभूव। तम् इन्द्रप्रमुखाः सर्वे देवाः महर्षिभिः सहिताः दृष्ट्वा, तं महात्मानं स्तुत्वा प्रणेमुः। ततः प्रसन्नः भगवाञ्छ्रेष्ठान् देवतान् उवाच; वामनः अब्रवीत्— "किं करवान्यद्य? ब्रूहि, देवश्रेष्ठाः।" श्रीशङ्कर उवाच— ततः हृष्टचित्ताः देवगणाः परमेश्वरं प्रति ऊचुः— "अद्य बलेः यज्ञसमयः प्रवर्तते, तस्मिन् काले दानवपतिः न निवर्तयितुं शक्नोति; त्वं याच्ञया अस्माकं स्वर्गलोकं ददातु।" एवं देवैः समभिहितः हरिः बलेः यज्ञस्थलं ययौ, यत्र स राजा अष्टर्षिभिः सहितः उपविष्टः आसीत्। तं समायान्तं दृष्ट्वा दैत्यराजः सस्मार, स्वयं विष्णुः अतीतानां कथां वहन् आगतः। तं विधिवदर्चयित्वा, पुष्पोपहितासने स्थाप्य, प्रणम्य, साश्रुवदनया वाचा बभाषे। बलिरुवाच— "धन्योऽहं, जीवितं सफलं, जन्म सफलं, त्वां पूजयित्वा किम् करवानि ब्रूहि, ब्राह्मणश्रेष्ठ। किञ्चित् प्रयोजनं त्वया मम कृते आगतम्, वद शीघ्रं, वेदविदां श्रेष्ठ।" शङ्कर उवाच— ततः हृष्टचित्तः वामनः तं राजानमुवाच— "शृणु राजन्, आगमनस्य हेतुम् वक्ष्यामि। हे दैत्यनाथ, यज्ञवाटात् त्रिपदविस्तारितां भूमिं मे ददातु; अन्यन्न न स्पृहयामि, मानद।" "सर्वेषां दानानां भूमिदानं श्रेष्ठतमम्; भूमिपः भूमिं ब्राह्मणाय दद्यात् स सर्वपुण्यफलभाग् भवति। यद्यपि अङ्गुष्ठमात्रं ददाति, स भूमिपतिः भवति; भूमिदानात् शुद्धतरं नास्ति। भूम्यां दाता च ग्राही च पुण्यकृतौ, मृत्यौ स्वर्गं यान्ति। तस्मात् त्रिपदविस्तारितां भूमिं मे ददातु, नालस्यतु; एष भूमिदानं त्रैलोक्यदानरूपं भविष्यति।" शङ्कर उवाच— ततः हृष्टमुखः बली "एवं भवतु" इति उक्त्वा, विधिनैव भूमिदानाय संकल्पं चकार। तं दैत्यराजं दृष्ट्वा, तस्य पुरोहितः उशनाः तदा अब्रवीत्— "राजन्, भूमिं मा ददाः।" शुक्र उवाच— "एष विष्णुः परमात्मा, देवगणैः प्रार्थितः; स त्वत्तः भूमिं मायया सम्प्राप्तुम् इच्छति। तस्मात् भूमिं न ददातु, अन्यद् ददातु, यथाहम् उपदिशामि।" श्रीशङ्कर उवाच— ततः स राजा प्रहस्य, गुरुम् अवदत्— "वासुदेवस्य तुष्ट्यर्थं सर्वाणि पुण्यकृत्यानि मया कृतानि। अद्य अहं धन्यो विष्णुः स्वयं प्राप्तः; तस्मै दातव्यं, प्राणान् सुखं च ददामि।" "तस्मात् त्रैलोक्यं अपि तस्मै दास्यामि।" इत्युक्त्वा, राजा भक्त्या तस्य पादौ प्रक्षालयामास। विधिपूर्वकम् आपां प्रक्षेपणेन भूमिं दत्तवान्, प्रदक्षिणं कृत्वा धनं दक्षिणां च दत्तवान्। बली हृष्टचित्तः पुनः ब्राह्मणं प्रति अब्रवीत्— "धन्योऽहं, त्वां भूमिं दत्त्वा कृतार्थोऽस्मि।" "यथेष्टं भूमिं गृहाण, ब्राह्मणश्रेष्ठ!" इति बलिः। शङ्कर उवाच— विष्णुः तदा समीपस्थं बलिं उवाच— "अद्य तव सन्निधौ पादेन भूमिं मिमेष्ये।" इत्युक्त्वा, परमेश्वरः वामनरूपं त्यक्त्वा त्रिविक्रमरूपं धारयामास। स पृथिवीं पञ्चाशत्कोटिप्रमाणां, सागरपर्वतसहितां, त्रिविक्रमरूपेण सम्पूर्णां कृतवान्।