सर्वे देवाः साक्षात् लक्ष्मीनृसिंहं समुपलभ्य, सः दशकोटिशरत्चन्द्रसमप्रभः, पद्मलोचनः, अमृतमयकान्तिमाने, दशकोटिविद्युत्समुल्लसितः, शुभलक्षणसमन्वितश्च विराजमानः आसीत्। तस्य दिव्याङ्गदकङ्कणैः नानारत्नमयैः सुशोभितैः भुजाः कल्पवृक्षस्य फलदशाखावत् विराजन्ते स्म। परमेश्वरस्य चत्वारः कोमलाः दिव्यभुजाः पद्मसदृशकरैः जपापुष्पसन्निभैः शोभिताः आसन्। द्वाभ्यां भुजाभ्यां शङ्खचक्रधरः, अन्याभ्यां वराभयदायकः, नरसिंहः तेजसा समुल्लसन् बभौ। श्रीवत्सकौस्तुभमणिभूषितवक्षाः, वनमालया विभूषितः, सूर्यचन्द्रसमकुण्डलशोभितः, सः देवः दिव्यहाराङ्गदकङ्कणैः भूषितः, वामभागे लक्ष्म्या सहितः, नरसिंहरूपेण प्रकटितः। तं लक्ष्मीनृसिंहं दृष्ट्वा देवाः महाहर्षसमन्विताः, हर्षवेगेन हृदयेषु नयनजलभरितलोचनाः अभवन्। हर्षसिन्धौ निमग्नाः, ते पुनः पुनः प्रणम्य, आत्मेश्वरं दिव्यपुष्पैः समर्चयन्ति स्म। ते चिरन्तनं रत्नपूर्णकलशैः अमृतपूर्णैः, मनोहरवस्त्राभरणगन्धपुष्पधूपैः च तं अनुलेपयामासुः। दिव्यदीपार्चनादिभिः नरसिंहं सम्पूज्य, सुरगानैः स्तुत्वा, पुनः पुनः प्रणेमुः। तदा प्रसन्नः लक्ष्मीपतिः तेषां कामान् वरान् अदात्; ततः भक्तवत्सलः सर्वेश्वरः देवगणैः सहितः— प्रह्लादं सर्वासुरेषु अक्षयपतिं चकार; भक्तं प्रह्लादं समाश्वास्य, श्रेष्ठैः सुरैः सहाभिषिच्य, तं राज्ये प्रतिष्ठापयामास। इच्छितान् वरान् च, अचलां भक्तिं च तस्मै अदात्; ततः सुरगणैः स्तुतः, सिंहनारायणः— तत्रैव पुष्पवृष्ट्या अन्तर्धानं जगाम; ततः सर्वे देवगणाः स्वस्थानानि प्रतिपेदिरे। पुनः प्रमुदितचित्ताः, स्वयज्ञभागान् उपभुञ्जिरे; देवाः च गन्धर्वैः सहिताः, भयमुक्ताः अभवन्। हतमहासुरे, सर्वे प्रमोदिताः; प्रह्लादः च वैष्णवधर्मे स्थित्वा, राजा अभवत्। हरिप्रसादात् श्रेष्ठवैष्णवः राज्यं प्राप्य, बहुसम्पूजया नरसिंहं यज्ञदानादिभिः अर्चयित्वा— कालान्तरेण, योगिप्राप्यं हरिसद्म प्राप; यः प्रतिदिनं प्रह्लादचरितं शृणोति— सर्वपापैः विमुक्तः, परमं पदं प्राप्नोति। एवं, हे देवि, तुभ्यं नारसिंहस्य महिमानं आख्यातम्; अधुना शृणु, हे देवि, क्रमशः अवशिष्टं तस्य ऐश्वर्यस्य स्वरूपम्। इति श्रीपद्ममहापुराणे उत्तरेकाण्डे उमा-महेश्वरसंवादे ‘नरसिंहप्रादुर्भाववर्णनं’ नाम अष्टत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः। ततः सहस्रसंवत्सरान्ते, अदितिः वामनं, सर्वलोकनाथं, अच्युतं विष्णुं, जनयामास। तस्य वक्षसि श्रीवत्सकौस्तुभचिह्नं, पूर्णचन्द्रसदृशतेजः, सुन्दरं पद्मलोचनं, लघुशरीरं हरिं दृष्ट्वा— सः देवः ब्रह्मचारिणं वेषं धारयन्, वेदाङ्गैः सम्प्राप्तसर्वाङ्गः, मेखलाजिनदण्डादिलक्षणैः चिह्नितः, प्रभुः विराजमानः। तं दृष्ट्वा, सर्वे देवाः इन्द्रपुरोगमाः, महर्षिभिः सहिताः, स्तुत्वा, प्रणम्य, तं बलवन्तं नमस्कुर्वन्ति स्म। तदा प्रसन्नः भगवान् प्रमुखान् सुरान् उद्दिश्य वामनः उवाच—‘किं अहं अद्य करवानि? ब्रूहि, सुरश्रेष्ठाः।’ इति। श्रीशङ्कर उवाच—ततः प्रमुदिताः देवाः परमेश्वरं वाक्यम् ऊचुः—‘अद्य, हे मधुसूदन, बलेर्यज्ञः प्रवर्तते। एष समयः, यस्मिन्समये असुरराजः प्रतिषेधं कर्तुं न शक्नोति; तस्मात् त्वं वाञ्छितं दिव्यम् लोकं याचित्वा अस्मभ्यं ददातु।’ इति। शङ्कर उवाच—एवं सर्वैः सुरैः उक्तः, हरिः बलिं यज्ञवाटे उपविष्टं, अष्टर्षिभिः सहितं, उपससार। तम् आगतम् आलोक्य, दैत्याधिपः सः त्वरया उत्थाय, विष्णुः स्वयम् आगतः, प्राचीनकथासहितः। सः विधिवत् पूजयित्वा, पुष्पासने उपवेश्य, प्रणम्य, कण्ठगद्गदया वाचा उवाच— ‘अहं धन्यः, मे जीवितं सफलम्, मम जन्म सफलम्; त्वां पूजयित्वा, ब्रह्मश्रेष्ठ, किम् करवानि ते प्रीत्यै?’ इति। ‘कस्मिन्नपि हेतुना त्वं मम समीपं प्राप्तः; त्वं मां संबोध्य, ब्रूहि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, शीघ्रं दास्ये।’ इति। शङ्कर उवाच—ततः हृष्टचित्तः वामनः बलिं प्रति उवाच—‘शृणु, राजन्, मम आगमनस्य कारणं वक्ष्यामि। हे दैत्याधिप, यज्ञवेद्याः त्रिभिः पादैः मम भूमिं ददातु; अन्यत् न काङ्क्षे, मानद। सर्वेषां दानानां भूमिदानं श्रेष्ठम्; भूमिपः भूमिहीनाय ब्राह्मणाय भूमिं दत्त्वा, परमं पुण्यं प्राप्नोति। अङ्गुष्ठमात्रं अपि दत्त्वा, सः भूमिपः भवति; लोके भूमिदानात् शुद्धतरं न अस्ति। यो भूमिं प्राप्नोति, यो च ददाति—उभयः पुण्यकर्मिणौ, मृत्युकाले स्वर्गं यान्ति। तस्मात्, महाराज, त्रिपदभूमिं मम ददातु; अल्पां भूमिम् अदातुम् मा विलम्बस्व, भूमिपते। एष दानं त्रैलोक्यदानरूपेण प्रसिद्धं भविष्यति।’ शङ्कर उवाच—ततः हृष्टमुखः बली ‘एवमस्तु’ इति उक्त्वा, विधिवत् भूमिदानाय संकल्पं चकार। तं दैत्यराजं तथा दृष्ट्वा, तस्य पुरोहितः उशना तदा वाक्यम् अब्रवीत्—‘राजन्, भूमिं मा ददाः।