ततः स राजा स्वमन्त्रिणं समादिशत्—“सर्वं राज्यमहाधनं समादाय शीघ्रं मया सह गच्छ, विलम्बं मा कुरु।” अहं रघुनाथस्याश्वं रक्षिष्यामि, रामपादपद्मयोः दुर्लभं सेवां च करिष्यामि इति निश्चित्य स राजा स्वसैन्येन सह शत्रुघ्नस्य समीपं प्रस्थितः। तस्मिन्नन्तरे रामभ्राता शत्रुघ्नः स्वसैन्येन सह नगरीं प्रविष्टः। तत्र महावीर्यवन्तः सैनिकाः सिंहनादं कुर्वन्ति स्म, रथानां निर्घोषः प्रचण्डः, सर्वत्र शंखध्वनिः वंशीवाद्यश्च विजयानन्दं जनयन्ति स्म। सत्यवान् स राजा मन्त्रिपरिषद्भिः सहितः समुपेत्य शत्रुघ्नस्य पादौ वन्द्य स्वं राज्यं महान्तं च धनं दत्तवान्। शत्रुघ्नः तं राजानं रामभक्तमिति विज्ञाय, तस्य पुत्राय रुक्माय तद्राज्यं महददात्। स तु शत्रुघ्नः रामदासं बलवन्तमञ्जनसुतं हनूमन्तं च, अन्यांश्च रामभक्तान् स्नेहपूर्वकं समालिङ्ग्य, सत्येन युक्तः सन्तुष्टचित्तः अभवत्, शत्रुघ्नेन सह हर्षं प्राप। एतस्मिन्नन्तरे रामस्याश्वः वीरैः संरक्षितः दूरं गतः। शत्रुघ्नः तेन राज्ञा सह, सैन्येन समन्वितः, मार्गे प्रस्थितः। एवं पाद्मे महापुराणे पातालखण्डे श्रीशेषवात्स्यायनसंवादे 'रामाश्वमेधसत्यवदुपाख्यानं' नाम द्वात्रिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। शेषः उवाच—शत्रुघ्नः सह महाबलैः राजभिः, अनन्तरथसमूहैः, प्रस्थितः। तदा सहसा मार्गे घोरं तमः समुत्पन्नम्, यत्र स्वजनमपि नान्यं न स्वजनं न परिचीयते स्म। आकाशं रजसा आवृतं, विद्युत्तडित्संयुक्तं, गर्जितैः कम्पितं, भीषणं चाभवत्। मेघाः रक्तं पूयं मलमपि वर्षयन्ति स्म; तत्र महावीर्यवन्तः शत्रवः महाभीतेन पीडिताः अभवन्। संसारे समाकुले जनाः—“किमेतत्? किं घटते?”—इति चिन्तयन्ति स्म। सर्वेषां चक्षूंषि तमसा आवृतानि। तदा राक्षसगणेषु प्रसिद्धः, रावणमित्रः, पाताले निवसन् विद्युन्माली नाम राक्षसः रामस्य अश्वं जग्राह। स स्वेच्छया दिव्ये लोहमये विमानरथे आरूढः, वीराणां भीतिं जनयन्, तं अश्वं हरित्वा ययौ। क्षणात् तत् तमः निवृत्तं, आकाशं निर्मलं जातम्। शत्रुघ्नप्रमुखाः वीराः—“क्व स अश्वः?”—इति पप्रच्छुः। सर्वे अश्वराजानं विचिन्वन्तः, परस्परं पृच्छन्तः, अश्वं न दृष्ट्वा महान् कोलाहलः जातः। “क्व रामस्याश्वमेधाश्वः? कः पापेन तं नीतवान्?”—इति वदन्ति स्म। तदा दैत्यपतिः सहसा प्रकटितः। सर्वे रथारूढा वीराः तं दैत्यपतिं ददृशुः, स राक्षसश्रेष्ठैः परिवृतः, दिव्ये विमानरथे स्थितः। तत्र राक्षसाः मूर्खाः, भीषणमुखाः, लोलजिह्वाः, विकटदंष्ट्राः, सेनां भोक्तुं सज्जाः, दृश्यन्ते स्म। ततः ते शत्रुघ्नं नरश्रेष्ठं निवेदयामासुः—“अश्वः हरितः, न ज्ञायते क्व नीतः, विमानरथप्रियः कश्चिदेनं नीतवान्।” “तमसा नः वीरान् मोहित्वा, स समीपमागतः; राजेन्द्र, त्वं अश्वं गृहीत्वा यथोचितं कुरु।” इति श्रुत्वा शत्रुघ्नः क्रोधात् प्रोक्तवान्—“कः स बलवान् राक्षसः मम अश्वं हरितवान्? अद्य मम बाणैः स विमानरथः पततु, अद्य मम तीक्ष्णैः शरैः शत्रोः शिरः पततु। रथाः सज्जयन्तु, आयुधबलसम्पन्नाः, वीराः सर्वे यान्तु, अश्वं नीत्वा शत्रुं जयन्तु।” एवं वदन्, रक्तलोचनः, स्वं मन्त्रिणं नीतिशास्त्रविशारदं, युद्धकुशलं, धैर्यसम्पन्नं सम्बोधितवान्। शत्रुघ्नः उवाच—“मन्त्रिन्, कः राक्षसवधाय नियुक्तव्यः? ये शस्त्रविदः, वीर्यवन्तः, सर्वास्त्रविदः, तान् शीघ्रं चिन्तयित्वा वद। अहं तव मन्त्रेण कार्यं करिष्यामि; ये युक्ताः, तान् वीरान् नाम्ना वद।” ततः मन्त्रिणा यथोचितं वाक्यं उक्तम्। तेन शीघ्रं युद्धाय योग्याः वीराः नाम्ना निर्दिष्टाः, प्रणिपत्य। सुमतिः उवाच—“पुष्कलः शस्त्रास्त्रसम्पन्नः सन्, तं राक्षसं युद्धे जेतुं गच्छतु, विजयं प्राप्नुयात्, शत्रूञ्ज्वालयतु। एवं लक्ष्मीनिधिः बहुविधायुधधारी, तीक्ष्णैः शरैः शत्रोः रथं भिन्द्यात्। अत्र हनुमान् अस्ति, कर्मणि धीरः, राक्षसान् योधयितुं समर्थः; स वदनपुच्छाभ्यां राक्षसान् ताडयतु। सर्वे वानरवीराः युद्धशास्त्रविशारदाः, भवदाज्ञया प्रेरिताः, संग्रामे यान्तु। सुमदः, सुभाहुः, अन्ये च महाबलवन्तः, तीक्ष्णशरधारिणः, पापकर्मणां राक्षसानां युद्धाय गच्छन्तु। भवानपि महावीर्यसैन्यपरिवृतः, रथस्थः, राक्षसवधाय संग्रामे जयप्राप्तये यत्नं कुर्यात्। एष मे मतिः, राजन्—एते शत्रुविनाशकाः वीराः युद्धाय यान्तु; अन्येषां बहूनां किम् आवश्यकम्?” एवं मन्त्रिणा सुमत्या उक्ते, शत्रुघ्नः युद्धकुशलान् वीरान् सम्बोधितवान्—“हे वीराः, पुष्कलादयः, सर्वे शस्त्रास्त्रविशारदाः, राक्षसवधाय मम पुरतः प्रतिज्ञां कुर्वन्तु।