कदाचित् जनकः राजा योगबलात् स्वं जीवनं त्यक्तवान्। तस्मिन्नेव समये दिव्यं विमानं, लघु-मणि-घण्टालङ्कृतं, तत्र समुपस्थितम्। तदा स राजा, स्वदेहं धारयन्, सेवकैः सहितः, धर्ममार्गेण गच्छन्, यमस्य निकेतनं प्रति प्रस्थितवान्। तस्मिन्काले, नरकसमूहे पापकर्मणां जनानां महती पीडा अभवत्; किन्तु जनकदेहवायोः संस्पर्शेन ते सुखं प्राप्तवन्तः। नरके दाहदुःखं तेषां सौख्यहेतुर्भूतम्; जनकदेहवायोः स्पर्शात् तेषां महद् दुःखं विनष्टम्। तदा तं प्रस्थितं दृष्ट्वा, पापग्रस्ताः प्राणी महता शोकवशेन रुदन्तः, तस्मात् वियोगं कर्तुं न शेकुः। ते करुणया वाक्यम् ऊचुः—"मा गच्छ, धर्मज्ञ! तव देहवायोः संस्पर्शेन वयं पीडिताः सुखिनो जाता:" इति। तेषां वचनानि श्रुत्वा धर्मपरायणः स राजा करुणाप्लुतचित्तः चिन्तयामास। "यदि मम हेतोः अत्र प्राणिनां सुखम् आगतम्, तर्हि अहम् अत्रैव स्थित्वा तेषां सुखदः स्याम्; एषा रम्या पुरी मम स्वर्गः" इति निश्चित्य, नरकद्वारस्य समीपे स राजा करुणया प्राणिनां सुखदः स्थितवान्। तत्र धर्मः, नरकद्वारस्य दुःखस्थले, नानापापकृतां तिव्रदण्डदायकः, समुपस्थितवान्। तदा स धर्मः जनकं दिव्यविमाने स्थितं, पुण्यश्लाघ्यं, करुणासम्पन्नं दृष्ट्वा, मधुरया वाचा सम्बोधयामास—"कथं त्वं, धर्मरत्न, अत्र आगतः? अत्र पापिनः, दुष्टाः, हिंसकाः, प्राणिनां हन्तारः आगच्छन्ति; त्वद्वत् पुण्यशीलाः न आगच्छन्ति। ये परपीडनरताः, परद्रव्यलोभिनः, परदोषकथारताः, ते अत्र आगच्छन्ति। यदि कश्चित् स्वपत्नीं धर्मिष्ठां विना दोषं त्यजति, स अत्र आगच्छति। यो मित्रं लोभेन छिनत्ति, स अत्र दुःखमाप्नोति। यो मोहात् रामं न स्मरति, वाचा, मनसा, कर्मणा, वा दम्भद्वेषनिन्दया, तं पुनः बध्नामि, अत्रैव क्षिपामि, दुःखं ददामि; ये रामनाम न स्मरन्ति, ते नरकदुःखादपि वर्जिताः। हे राजन्, यावत् कलीयुगे पापबुद्धीनां जनेभ्यः रामनाम न उच्चर्यते, तावत् पापं तेषां देहे तिष्ठति। राजानः अपि महापापिनः भवन्ति; मम सेवकाः तान् अत्र आनयन्ति, तेषां दर्शनं न सहन्ते। अतः, महराज, त्वं दिव्यविमानमास्थाय, स्वपुण्यफलं भुङ्क्ष्व।" धर्मस्य वचनं श्रुत्वा, जनकः करुणया पूर्णहृदयः प्रत्युवाच—"न गमिष्यामि, भगवन्, प्राणिनां कृपया; मम देहवायोः संस्पर्शेन एते सुखिनः स्थिता:। यदि त्वं एतान् नरकस्थितान् सर्वान् मुमोच्यसि, तर्हि अहम् आनन्देन स्वर्गं यास्यामि।" जाबालिः उवाच—एवं वदतः तस्य धर्मः नरकस्थपापिनः दर्शयन् प्रत्युवाच। धर्मः उवाच—"एषः स्वपत्नीमित्रयोः विश्वासात् अनुगतः; तस्मात् दशसहस्रवर्षाणि लोहकुम्भ्यां पच्यताम्। ततोऽस्य पापिनः शूकरयोनि: प्राप्य, तदनन्तरं मनुष्यत्वम्, नपुंसकचिह्नयुक्तः भवतु। एषः परस्त्रीं बलात् अपहरन्, रौरवेनरके शतवर्षाणि पच्यताम्। एषः परद्रव्यं चोरयित्वा स्वसुखाय उपभुक्तवान्; तस्मात् तस्य हस्तौ छेद्यौ, पूयशोणिते च पच्यताम्। एषः सायं क्षुधितं अतिथिं आगतमपि न स्वागतं कृतवान्, न वाक्यं दत्तवान्; तस्मात् तामिस्रे अग्निशर्करायुक्ते, भ्रमरैः पीडितः, शतवर्षाणि दण्डं प्राप्नुयात्। एषः निर्लज्जः परदोषनिन्दां कृतवान्; एषः तां बारं बारं श्रोतुम् इच्छन्, स्वकर्णौ प्रेरितवान्; तस्मात् द्वावपि अन्धकूपे पेतः, तिव्रदुःखं प्राप्नुयात्। मित्रद्रोही अपि रौरवे तिव्रं दुःखं पच्यताम्। एवं पापफलानुभवेन पश्चात् मोक्ष्ये; त्वं पुण्यराशे, गच्छ।" एवं धर्मः पापिनः निर्दिश्य, मौनं स्थितः। तदा रामभक्तः जनकः करुणया पूरितनेत्रः उवाच—"कथं एतेषां दुःखितानां नरकमोक्षणं स्यात्? शीघ्रं वद, यत्कृत्वा एते सुखं लभेरन्।" धर्मः उवाच—"विष्णुः एभिः न तुष्टः, न च तस्य कथाः श्रुताः; कथं पापिनां मोक्षः? यदि एतान् अपि मोक्तुम् इच्छसि, हे राजन्, तर्हि स्वपुण्यं ददातु; तं वदामि। कदाचित् त्वं प्रातःकाले शुद्धचित्तः श्रीरघुनाथं चिन्तयित्वा, यः महापापहरः, पुण्यं लब्धवान्। यत्ते पुण्यं 'राम राम' इति शुद्धया मनसा उक्त्वा लब्धम्, तत् एतेभ्यः समर्पय, येन ते नरकात् पतिष्यन्ति।" एवं स धर्मजनकयोः संवादः पुण्यगन्धिना करुणया च पूर्णः अभवत्।