चन्दनं मणयश्चन्द्रकान्ताश्च मनोहराः, हयान् च सुशिक्षितान्, मदोन्मत्तगजान् सुवर्णयुक्तरथांश्च, इति सर्वं सम्पद्वर्धनं द्रव्यं राजन्, विविधवर्णाभरणोपेतं, शतसाहस्रपरिचारिकायुक्तं, रम्यदाससमाकुलं च, सूर्यसदृशरत्नमणिप्रभां, नानाविधमणिमुक्ताफलोपेतां गजेन्द्रशुण्यान्निष्पन्नमुक्ताभरणां, लक्षशः प्रवालानि, यानि च सम्पदं कुर्वन्ति, तानि सर्वाणि रामचन्द्राय दातव्यानि, इति पुत्रैः राज्ञे निवेदितम्। राजन्, आत्मानं, पुत्रान्, दासांश्च, सर्वं तस्मै रामाय समर्पय; किमर्थं न स्वयमेव राज्यमपि तस्मै समर्पयसि? इति वचने श्रुत्वा, स राजा हृष्टचित्तः सन्, स्वपुत्रान् वीर्यशालिनः स्वाज्ञापालनाय उत्सुकान् समाहूयेदम् उक्तवान्—"सर्वे सज्जीकृतं हयमानीय, विविधरथैरुपवेष्टितं, मम समक्षं गच्छामः।" राजाज्ञां श्रुत्वा दमः सुकैतुश्च वीर्यवन्तौ, युद्धाय सज्जीकृत्य, तदाज्ञया नगरं गतौ। तत्र तौ वीरौ दिव्यं हयमानीय, श्वेतचामरैः शोभितं, सुवर्णमालाभूषितं, रत्नसूत्रैः विभूषितं, चित्रपटवस्त्रच्छन्नं, नानारत्नमणिमुक्ताजालैः शोभितं, महाबलिनां वीरैः रज्ज्वा धृतं, पुरतः पश्चाच्च सैनिकैः, विविधायुधास्त्रसज्जितैः, शोभमानं तं हयमुपानयन्। तस्य शीर्षे श्वेतच्छत्रं विराजमानम्, पुरतः द्वौ चामरौ पुनः पुनः विक्षिप्यमाणौ; कर्पूरागुरुधूपगन्धैः सुवासितं, स शीघ्रगामी अश्वः राज्ञः, अश्वमेधयागकर्तुः, पुरतः नीतः। तं हयमुपनीतम्, रत्नमालाभूषितं, मनोजवम्, कामरूपिणं दृष्ट्वा स राजा प्रहृष्टः अभवत्। स धर्मात्मा राजा, राजलक्षणैः भूषितः, स्वपुत्रपौत्रैः सहितः, पाद्येन शत्रुघ्नमभ्यगच्छत्। तेन ज्ञातं—"एषा सम्पत् क्षणिका, तदसक्तचित्तानां दुःखहेतुः," इति स्वधनस्य यथायोग्यं विनियोगं कर्तुं स प्रययौ। तत्र स शत्रुघ्नं दृष्ट्वा, श्वेतच्छत्रच्छायायां विराजमानं, पुरतः स्थिता दासैः चामरवात्यनं, सुमतिं रामकथां पृच्छन्तं, निर्भयवृत्तान्तमाकर्ण्य, वीर्यतेजसा विभूषितं, सर्वतो वीरकोटिभिः अश्वरक्षणे उत्सुकैः, कोटिशः कपिभिश्च परिवृतं, तस्य पादौ दृष्ट्वा स राजा सुतैः सह प्रणम्य, हृष्टमना, "धन्योऽस्मि," इति रामे चित्तं न्यस्य जगाद। शत्रुघ्नः तं भक्तिपरायणं राजानं दृष्ट्वा, सर्ववीराणां पुरतः, आसनात् उत्थाय, बाहुभ्यां समालिङ्ग्य समभिनन्दत्। राजा च शत्रुघ्नं, रिपुसूदनं, यथाविधि पूजयित्वा, हर्षगद्गदया वाचा प्रोवाच— "सुभाहुः उवाच—'अद्याहं धन्योऽस्मि, पुत्रैः कुलैः वाहनैः च सह, यदि ते पादौ पश्येयमिति, ये कोटिकोटीराजभिः स्तूयन्ते।' 'अयं श्रेष्ठोऽश्वः मम मूढपुत्रेण हृतः; तदपराधं क्षमस्व, करुणामय, दयां दर्शय।' 'न वेत्ति स रघुकुलाभरणं, सर्वदेवताधिपतिं, लीलया विश्वसृष्टिकर्तारं, संहारपालकं च।' 'इदं राज्यं समृद्धं बलवद्रथसैनिकयुक्तं, कोषागाराणि धनैः पूर्णानि, एते पुत्राः, वयं चात्र।' 'वयं सर्वे रामदासाः, तवाज्ञापालनपराः; सर्वमिदं स्वीकुरुष्व, मयि न किञ्चिद्विमूढत्वमस्ति।' 'क्व हनूमान्, रामपदाम्बुजभृङ्गः, यस्य प्रसादेन नृपतिसमागमं प्राप्नुयाम्?' 'सत्सङ्गेन किमनपेयं; तेषां प्रसादेन अहं ब्रह्मशापात् विमुक्तः।' 'त्वां दृष्ट्वा, कमलदललोचन, राजन्, अस्मिन्नेव जन्मनि दुर्लभफलप्राप्तिर्मम।' 'मम जीवनं रामविरहविनिर्मितं, किंचित् शेषमस्ति; कथं रघुवरं द्रक्ष्यामि?' 'रामं याज्ञिकविद्याम्, यस्य पादरजसा शिला मुनिप्रियाभूत्, साक्षात्करोतु।' 'काकः रामबाणस्पर्शेन परमां गतिमाप्तः; युद्धे ये तं पश्यन्ति, तेऽपि तां गतिम्।' 'रघुपतेः नामोच्चारणेन योगिभिः चिन्त्यं परमपदं लभ्यते।' 'अयोध्यावासिनः धन्याः, ये रामपदाम्बुजं नेत्रैः पिबन्ति, ते परमश्रीं प्राप्नुवन्ति।' 'एवं राजानं प्रति वदन्, राज्यं सम्पदः सर्वमर्पयन्, "दासोऽस्मि, भूमिपते," इति न्यवेदयम्।' एवं वचः श्रुत्वा, शत्रुहन्ता, वाक्पटुः, राजानं प्रत्युवाच— 'शत्रुघ्नः उवाच—"कथमिदं वदसि, राजन्, त्वं वृद्धः, मया पूजनीयः; सर्वं तव, राज्यं तव, दमना एव पालयन्तु।" 'क्षत्रियधर्मः युद्धे प्रवृत्तिः; ममाज्ञया राज्यं सम्पदश्च तव पुनर्भवतु।' 'यथा रामः सदा मम वचसा मनसा च पूज्यः, तथा त्वमपि मया पूज्यः, राजन्।' इति, राज्ञः, पुत्राणां, जनानां च समर्पणपूर्वकं, सर्वं रामाय समर्प्य, शत्रुघ्नेन सह, धर्ममयं संवादं चक्रुः।