राज्ञः सुभाहोः वचांसि श्रुत्वा, स सैन्याध्यक्षः तत्र विशेषं क्रौञ्चव्यूहं सम्यक् व्यवस्थितवान्, यस्मिन् शक्तिमन्तः शत्रुसैन्यसमूहाः बहुविधायुधधारिणः सहसा प्रविशेयुः। तस्य व्यूहस्य अग्रे सुकेतुः स्थितः, ग्रीवायां चित्राङ्गः, पक्षयोः द्वौ कुमारौ, पश्चाद् स्वयं राजा सुभाहुः स्थितः। मध्ये तु तस्य महद् बलं सर्वचतुरङ्गसमन्वितं शोभमानं आसीत्। एवं स क्रौञ्चव्यूहं सम्यक् स्थाप्य, तं व्यूहं राज्ञे निवेदितवान्। राजा सुभाहुः तं सुव्यवस्थितं, उत्तमं क्रौञ्चव्यूहं दृष्ट्वा, शत्रुघ्नस्य छावनस्थैः सह युद्धाय निश्चितवान्। शेषः उवाच—शत्रुघ्नः तं सेना-समूहं, घनस्य इव भीषणं, यत्र अनेकैः गजैः, अश्वैः, रथैः, पदातिभिः च समवृतम्, दृष्ट्वा, सुमतिं गर्जनसमस्वरेण, विविधवाक्यनिरूपणकुशलैः विद्वद्भिः परिवृतः, संबोधितवान्। शत्रुघ्नः उवाच—सुमते, केन नगरे मम उत्तमः अश्वः आगतः? एतां सैन्यप्रवाहम्, समुद्रतरङ्गसमुद्यताम्, निरीक्षितुम् इच्छामि। कस्य एषा महती सेना, सर्वचतुरङ्गसमन्विता, यः अस्माकं पुरतः युद्धाय उत्साहपूर्णः शोभते? यथाप्रश्नं सर्वं मे कथय; तत् ज्ञात्वा, वीरान् युद्धाय सज्जयिष्यामि। एवं उक्त्वा, बुद्धिमान् सुमतिः, प्रसन्नचित्तः, शत्रुघ्नं शत्रुसूदनं प्रत्युवाच। सुमतिः उवाच—राजन्, तत्र चक्रचिह्नितं रम्यं नगरम् अस्ति, यत्र विष्णुभक्त्या पापरहिताः नराः निवसन्ति। तस्य नगरस्य अधिपः एषः सुभाहुः धर्मज्ञः, पुत्रैः पौत्रैः च परिवृतः तव पुरतः स्थितः। स स्वपत्नीपरायणः, परस्त्रीपराङ्मुखः; विष्णुकथाः तस्य श्रवणे नित्यं, परहितप्रकाशनाय। धर्मात्मा राजा, अन्यस्य धनं न गृह्णाति, षष्ठांशात् अधिकं न याचते; ब्राह्मणान् केवलं विष्णुभक्त्या पूजयति। स नित्यं विष्णुपादकमलसेवायां मधुपः इव तत्परः; स्वधर्मनिष्ठः, परधर्मपराङ्मुखः। वीरबलं तु तस्य तुल्यं अन्यत्र न दृश्यते; पुत्रस्य पतनं श्रुत्वा, स कोपशोकाभिभूतः। स चतुरङ्गबलसमेतः युद्धाय आगतः; तव अपि बहवः वीराः, तेषां मध्ये लक्ष्मिनिधिः प्रमुखः। ते बहुविधायुधैः शीघ्रं शत्रून् जयिष्यन्ति; शत्रुघ्नः तानि वचनानि श्रुत्वा, स्वश्रेष्ठवीरान् संबोधितवान्। तेषां चित्तानि युद्धोत्साहप्रवाहेन पूर्णानि; अद्य क्रौञ्चव्यूहः सुभाहुसैन्यैः व्यवस्थितः। पक्षस्थवीराः, अस्त्रनिपुणः तेषां व्यूहं भङ्गयतु; यः तेषां पङ्क्तिं भङ्गयितुं शक्तः, स वीरः विजयाय यत्नं कुर्यात्। स मम पद्महस्तात् दण्डं गृह्णातु; ततः लक्ष्मिनिधिः वीरः तं दण्डं गृह्णित्वा क्रौञ्चव्यूहभङ्गाय स्थितः। स बहुभिः अस्त्रशस्त्रकुशलैः वीरैः परिवृतः, 'अहं युद्धे क्रौञ्चव्यूहं भङ्गयिष्यामि' इति उक्तवान्। 'भर्गवः प्रथमः क्रौञ्चव्यूहभङ्गकर्ता आसीत्; अहं अपि तद्वत् करिष्यामि' इति उक्त्वा, अन्यं वीरं पृष्टवान्—'कः मम सह गच्छेत्?' ततः पुष्कलः तस्य अनुगमनाय निश्चितवान्; रिपुतापः, नीलरत्नः, उग्राश्वः, वीरमर्दनः च अपि। ते सर्वे शत्रुघ्नस्य आज्ञया क्रौञ्चव्यूहभङ्गाय अगच्छन्; शत्रुघ्नः स्वयं सर्वास्त्रधारी, स्वस्य रथे स्थितः। स बहुभिः सैनिकैः परिवृतः, पश्चाद् गतः; ततः उभे सेन्ये, परस्परं बलं उत्साहं च मापयन्ती, अग्रे सञ्जग्मतु। उभे महावीर्यसमूहः, महानदीवत् प्रवहन्ती, विनाशाय उत्सुकः; ततः उभयोः सेन्ययोः युद्धनादाः तीव्रं निनदितुम् आरभन्त। मृदङ्गाः, शङ्खनादाः सर्वत्र श्रूयन्ते; अश्वाः हिन्वन्ति, गजाः महता गर्जन्ति। श्रेष्ठवीराः 'हुम् हुम्' इति घोषयन्ति, रथचक्राणि गर्जन्ति; तत्र बाहुबलसम्पन्नाः वीराः, क्रोधपूर्णाः, गर्विताः दृश्यन्ते। युद्धे 'छिन्धि! विद्धि!' इति घोषयन्तः, बहवः वीराः संग्रामे दृश्यन्ते; एवं सैन्ये युद्धाय सज्जे, शत्रुसैन्यविरोधिनः अपि सज्जाः। लक्ष्मिनिधिः, श्रीसम्पदां निधिः, अग्रस्थं सुकेतुं प्रत्युवाच—'माम् लक्ष्मिनिधिं, जनकस्य पुत्रं, विद्धि। अहं सर्वास्त्रशस्त्रकुशलः, सर्वयुद्धविशारदः; रामचन्द्रस्य अश्वं, सर्वराक्षसविनाशकस्य, विमोचय। अन्यथा, मम बाणैः विद्धः, यमसदनं यास्यसि।' इति उक्त्वा, सुकेतुः शीघ्रं अग्रे गतः। स त्वरितं धनुः सज्जीकृत्य, तं जघन्यं बाणान् विसृज्य, स्थिरः अभवत्; तस्य बाणाः तीक्ष्णाग्राः, सुवर्णशराः, सर्वत्र व्यचरन्। ते बाणाः युद्धमध्ये प्रसृताः, अत्यन्तदुस्तराः अभवन्; लक्ष्मिनिधिः तं बाणप्रवाहं बलात् भङ्गित्वा, तदनन्तरं धनुः सज्जीकृत्य, छह् तीक्ष्णदीप्तशरान् सुकेतुं वक्षसि सन्ददौ। ते बाणाः, सुकेतुं दृढबाहुं, हृदयम् विद्ध्वा, भूमौ रक्तमलिनाः पतिताः दृश्यन्ते। सुकेतुः, तैः बाणैः हृदयविद्धः, कोपपूर्णः, विंशति तीक्ष्णकुटिलशरान् प्रत्याहारयत्। उभौ, बाणैः अङ्गविद्धौ, रक्तसिक्तौ, सैनिकैः किंशुकवृक्षयोः इव पुष्पितौ दृश्यन्ते। तौ अनन्तशरान् विसृज्य, शीघ्रं अन्यान् सज्जीकृत्य, हस्तयोः लाघवेन, बलस्य महत्त्वेन, कोऽपि तौ न विवेक्तुं शक्नोत्। धनुष्मन्तौ, धनुषि कुटिलं कृत्वा, बाणवर्षं वर्षन्तौ, आकाशे नवमेघाविव, इन्द्रस्य प्रेरणया युद्धे प्रवृत्तौ।