तदा तं प्रह्लादं महाबलिनं सुरद्विषः शूराः परिवृत्य शूलैः तोमरैः शक्तिभिश्च समन्ततः ताडयामासुः। तथापि स प्रह्लादः, हरिस्मरणसंस्कारात् पावितदेहो, तैः शस्त्रैः न किंचिदपि अभिहतः। विष्णोः प्रभावेण तस्य देहम् अजातशत्रोः वज्रसारमिव अभेद्यम् अभवत्; तदा तस्याङ्गेषु शत्रूणां महास्त्राणि पतितानि, नीलोत्पलदलानि इव भूमौ विक्षिप्तानि। दानवानां तु न किञ्चिदपि अंगस्य भागं भेतुं सामर्थ्यम् आसीत्। तं दृष्ट्वा महासत्त्वं प्रह्लादं, दैत्यराजस्य पुत्रं, ते युद्धिनः विस्मिताः स्तब्धवदनाः तस्य पुरतः स्थिताः। विस्मयान्वितः क्रोधसंयुतश्च दैत्याधिपः सर्वान् विषधरान् आज्ञापयत्। स कोपात् तान् भुजगान् वासुकिप्रमुखान् आज्ञापयामास—"भक्षयतैनं!" इति। राज्ञः तद्वचनात् ते भीषणरूपिणः विषधराः ज्वलद्वदनाः तं गरुडध्वजभक्तं प्रह्लादं तीक्ष्णदंष्ट्रैः दंशयन्तः समभ्यद्रवन्त। तदा तेषां विषं नष्टम्, दंष्ट्राः भग्नाः, ते वायुभक्षाः अभवन्; तेषां देहाः सहस्रशः वैनतेयेन आहताः, ते च महता पीडया पीडिताः। रक्तस्राविणः ते सर्वतो दिशः पलायिताः। तान् महाविषधरान् दृष्ट्वा दैत्याधिपः क्रुद्धः पुनः दिशां मदोन्मत्तगजाः आह्वयत्। राज्ञः आज्ञया ते गजाः मदोन्मत्ताः तं प्रह्लादं परिवृत्य, दीर्घदंष्ट्रैः घोरतया ताडयामासुः। तेषां दंष्ट्राः मूलतः भग्नाः, ते भूमौ पतिताः। दंष्ट्राहीनाः ते गजाः भयात् पलायिताः। एवं महागजान् दृष्ट्वा, दैत्याधिपः कोपाविष्टः महाग्निं प्रज्वाल्य, स्वपुत्रं तत्र क्षिप्तवान्। जलशायिनः प्रियतमं प्रह्लादं दृष्ट्वा, अग्निः तं धृतिमन्तं बालकं न दग्धवान्, अग्निज्वालाः शीतलाः अभवन्। तं बालकं वह्निना अदग्धं दृष्ट्वा, राजा महदाश्चर्यं जगाम। ततः तं प्रह्लादं सर्वजननाशनं भीषणं विषं दत्तवान्; विष्णोः प्रभावात् तत् विषं अमृतत्वं प्राप्तम्। तं विषं दिव्याय तस्मै दत्त्वा, तत् अमृतमिव अभवत्। एवं नानाप्रकारैः प्राणघातकैः उपायैः, भीषणैः उग्रैश्च, पुत्रं मोहयितुं प्रयत्नं कृत्वा, तस्य अभेद्यत्वं दृष्ट्वा, राजा विस्मयग्रस्तः सौम्यया वाचा पुत्रं प्रति उवाच। हिरण्यकशिपुरुवाच—"यथा त्वया मया समक्षं विष्णोः ऐश्वर्यं सम्यगुक्तम्; सः सर्वभूतव्यापी इति विष्णुः कथ्यते। स एव परमेश्वरः, सर्वत्र व्याप्य स्थितः; तस्य सर्वव्यापकत्वं प्रत्यक्षं दर्शय। तस्यैश्वर्यं, शक्तयः, तेजः, ज्ञानं, बलं, वीर्यं—एतानि तस्य परमं रूपं, दिव्यं वैभवं च। यथार्थतया विष्णुं दृष्ट्वा, अहं मन्ये—न कोऽपि देवेषु मम तुल्यः। ईशानानुग्रहेण मया सर्वभूतेषु अभेद्यता, सर्वेषु जीवेषु अजेयता प्राप्ता; विष्णुः केवलं मां वीर्येण जयित्वा ऐश्वर्यं प्राप्नुयात्।" रुद्र उवाच—एवं श्रुत्वा तं वचनं, प्रह्लादः विस्मितः, दृढव्रतः, हरिगौरवं दीनानां च विनयं वक्तुं आरब्धवान्। प्रह्लाद उवाच—"स यः श्रीनारायणः, परमात्मा, नित्यः, सर्वभूतनिवासः, स वासुदेवः इति कथ्यते। योऽयं विश्वस्य धारकः, स विष्णुः; जगति किञ्चिदपि चलं स्थिरं वा तस्मात् अन्यन्नास्ति। सर्वत्र यत् चैतन्यं जडं च दृश्यते, तत् तस्यैव रूपं, अन्यथा न। तस्य त्रिविधं व्याप्यत्वं परमे व्योम्नि, पादेनैकस्तु अद्भुतांशः। स चक्रगदाधरः, पीताम्बरधारी जनार्दनः, भक्त्या योगिनः पश्यन्ति, न तु अभक्त्या। जनार्दनः न क्रोधेन न मत्सर्येण द्रष्टव्यः; स सर्वत्र देवेषु, पशुषु, मनुष्येषु, स्थावरेषु च व्याप्य स्थितः।" रुद्र उवाच—एवं प्रह्लादवचनं श्रुत्वा, दैत्यश्रेष्ठः हिरण्यकशिपुः, क्रोधात् नेत्रे रक्तीकृत्य, पुनः पुनः पुत्रं गर्हयामास। हिरण्यकशिपुरुवाच—"यदि विष्णुः सर्वव्यापी, परमपुरुषः, तर्हि अद्य प्रत्यक्षं दर्शय; वचनबहुल्यं किम्?" महादेव उवाच—एवं उक्त्वा दैत्यः सहसा राजभवनस्य स्तम्भं हस्तेन ताडयामास, प्रह्लादं प्रति वचनमिदमुवाच—"यदि विष्णुः सर्वव्यापी, तर्हि अस्मिन्स्तम्भे दर्शय; अन्यथा त्वां मिथ्यावादिनं हनिष्यामि।" रुद्र उवाच—एवं उक्त्वा दैत्यपतिः शीघ्रं खड्गं निष्कर्ष्य, कोपात् प्रह्लादस्य वक्षसि क्षिप्तवान्, तं हन्तुं उद्यतः। तस्मिन्नन्तरे स्तम्भात् महद्भयंकरं शब्दं उत्पन्नम्, यथा प्रलयवज्रनिनादेन व्योम विदारितं स्यात्। तेन घोरनिनादेन दैत्याः कर्णभेदिताः, सर्वे वृक्षच्छिन्नाः इव भूमौ पतिताः। भयाकुलाः दैत्याः त्रिलोक्याः विनाशं मन्यमानाः, सर्वदिशः प्रधाविताः। तदा स्तम्भात् स हरिः महातेजाः प्रादुरासीत्। स तत्र भीषणं शब्दं कृतवान्, यथा लोकसंहारकाले; तेन महानिनादेन तारकाग्रहाः भूमौ पतिताः। तत्र हरिः नरसिंहरूपं धारयन्, कोटिसूर्यसहस्राग्नितेजसा आवृतः, प्रादुरभवत्। तस्य मुखं पञ्चसिंहारूपं, देहः मानुषाकृतिः, विकटजिह्वा, विकटदंष्ट्रा, ज्वलज्जिह्वा व्योमावकाशे लम्बमानाः। केशाः ज्वलदग्निसमाः, नेत्रे तप्तहाटकसदृशे; सहस्रबाहुः प्रभुः, सर्वशस्त्रसंपन्नः सः तत्र ददृशे।