राज्ञा सह शीघ्रं जनाः महत् पर्वतम् यान्तु, तत्र पापनाशिनं पौरुषोत्तमाख्यं द्रष्टुं प्रयतन्ताम्—इति मन्त्रिणा विज्ञापितम्। तत्र संसारसागरः पुनः गोशृङ्गमात्रः कृतः, सर्वे च शङ्खचक्रादिलक्षणैः स्वशरीराणि भूषयामासुः। मन्त्रिणः, रघुनाथपादध्यानविरचितश्रमः, राज्ञः अद्भुताज्ञां उच्चैः घोषयामास। तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे जनाः हर्षामृतपूरितचित्ताः, पौरुषोत्तमदर्शनसम्भावितमुक्तये मनः समाहितवन्तः। तत्र ब्राह्मणाः शिष्यैः सहिताः, सुशोभनवस्त्रधारिणः, राज्ञे बहुविधाः आशीः दत्त्वा प्रस्थितवन्तः। क्षत्रियाः शस्त्रधारिणः, वीराः; वैश्याः व्यापाररताः; शूद्राश्च संसारबन्धविमुक्तौ प्रमुदिताः, स्वस्वकुलैः सह ययुः। क्षौरकाः, चर्मकाराः, मधुवेटाः, व्याधाः, स्थापत्यविदः, सूचिकाराः, ताम्बूलविक्रेतारः च अपि तत्र प्रस्थितवन्तः। वाद्यकाराः, नाट्योपजीविनः, तैलविक्रेतारः, वस्त्रविक्रेतारः च तथा। पुराणकथावाचकाः, हृष्टचित्ताः, मागधाः च स्तुतिपाठकाः, राजाज्ञया गच्छन्ति स्म। वैद्योपजीविनः, अक्षविद्याविशारदाः, स्वाद्वन्नरसिकाः, हास्यकथाप्रियाः च तत्र आसन्। मायाविदः, तन्त्रकुशलाः, वार्ताविशारदाः, नृपं स्तुवन्तः, नगरात् निर्गतवन्तः। तत्र राजा, प्रातःकृत्यं सम्पाद्य, शुद्धतमं तपस्विनं ब्राह्मणं अग्रे कृत्वा ययौ। तस्याज्ञया स राजा नगरात् निर्गतः, जनसमूहैः अनुयतः, शशिनं तारागणैः इव शोभमानः। एकं क्रोशमतिक्रम्य, स विधिवत् मुण्डनं कृत्वा, दण्डं कमण्डलुं च सुचर्म च धारयामास। शुभवस्त्रधरः, हरिध्यानरतः, कामक्रोधादिवर्जितचित्तः, स तेजस्वी राजा गतवान्। तदा भेर्यादिवाद्यनिनादः, शङ्खवीणादिवाद्यसमूहः, वारंवारं वादितः। जनाः घोषयन्तः ययुः—"देवाधिदेवाय जयः, दुःखनाशिनं पौरुषोत्तमं दर्शय मां" इति। ततः सुमतिना उक्तम्—यदा राजा सर्वैः जनैः, पुण्यश्लाघ्यैः वैष्णवैः च सह प्रयातः, तदा गायका कृष्णस्य स्तुतिं कुर्वन्ति स्म। मार्गे स महराजा गोविन्दस्य स्तुतिं श्रुतवान्—"माधवाय जयः, भक्तशरण्याय, पौरुषोत्तमाय!" इति। मार्गे तु सः अनेकेषु तीर्थेषु दृष्ट्वा, महान्ति कर्माणि कृत्वा, तत्र तपस्विनां ब्राह्मणानां च महिमानं श्रुतवान्। राजा, विष्णोः अद्भुतकथाभिः हृष्टचित्तः, प्रतिपदं विष्णोः स्तुतिं गायकैः गायितुम् आज्ञापयत्। स पण्डितराजा, जितेन्द्रियः, दरिद्राणां, अन्धानां, दुःखितानां, पङ्गूनां च यथायोग्यं दानानि अदात्। अनेकेषु तीर्थेषु स्नात्वा, पुण्यलाभं प्राप्य, सः हरिध्यानपरः जनैः सह ययौ। गच्छन्, अग्रे एकां नदीं दृष्टवान्, या पापनाशिनी, चक्रचिह्नशिलासंयुक्ता, मुनिमनःशुद्धिसमा। सा नदी मुनिगणैः विराजिता, समूहमण्डलैः शोभिता, बकहंसादिकूजनैः सुशोभिता। तां दृष्ट्वा, राजा धर्मविदं तपस्विनं ब्राह्मणश्रेष्ठं पप्रच्छ—"कः एषा पुण्या नदी? मुनिगणैः सेविता, या मम हृदयम् आनन्देन पूर्णयति।" तस्य राज्ञः वचनं श्रुत्वा, स विद्वान् ब्राह्मणः तस्य तीर्थस्य परमं महिमानं कथयामास। ब्राह्मणः उवाच—"राजन्, एषा गण्डकी नदी, देवानां दानवानां च सेविता। अस्या पवित्रजलम्, पापराशिं नाशयति। दृष्ट्वा मनसः पापं दह्यते; स्पृष्ट्वा कर्मपापं क्षीयते; पित्वा वाचिकपापं नश्यति।" "पूर्वं प्रजापतिना, सर्वभूतानां शुद्ध्यर्थं, एषा नदी सृजिता, या स्वबिन्दुभिः बहुपापं नाशयति। या पुण्या बहुवेगिनी नदी, तस्याः स्पर्शेन, नरः पापी अपि, पुनः गर्भं न प्राप्नोति।" "अत्र याः शिलाः चक्रचिह्नेन भूषिताः, ताः एव भगवन्तः स्वयं, स्वस्वरूपे स्थिताः। यः पुरुषः प्रतिदिनं चक्रचिह्नितां शिलां पूजयति, सः मातुः गर्भं पुनः न प्राप्नोति।" "यो विद्वान् उत्तमां शालग्रामशिलां पूजयेत्, स सदाचारी, कपटलोभवर्जितः स्यात्। चक्रचिह्नितां शालग्रामशिलां यः परस्त्रीपरधनत्यागी पूजयेत्, स विशेषतः पूजनीयः।" "चक्रं द्वारकायाः, शिला गण्डकीनद्याः; क्षणेन, शतजन्मार्जितपापं अपि नाशयति। यः सहस्रपापानि अपि कृतवान्, शालग्रामशिलाजलं पित्वा, सः तत्क्षणात् शुद्धिं प्राप्नोति।" "ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः वा, वेदमार्गानुसारिणः, शालग्रामशिलां गृहे पूजयन्, मोक्षं प्राप्नोति।" "स्त्री तु, सा पतिविहीना वा, सौभाग्यवती वा, स्वर्गकामिनी वा, शालग्रामशिलापूजां कदापि न कुर्यात्।